Podwyższone D-dimery – kiedy nie trzeba się nimi przejmować?

W przypadku D-dimerów najczęściej stosowanym punktem odcięcia jest wartość <500 ng/ml (lub <0,5 µg/ml FEU – fibrinogen equivalent units – jednostka raportowania stężenia D-dimerów). Należy jednak pamiętać, że:

• D-dimery nie mają jednolitej standaryzacji – różne laboratoria stosują odmienne metody, jednostki i punkty odcięcia;
• stężenie D-dimerów fizjologicznie rośnie z wiekiem – u osób po 50. r.ż. akceptowalne są wyższe wartości, obliczane według reguły: wiek × 10 ng/ml;
• oznaczenie wykonane po rozpoczęciu leczenia przeciwkrzepliwego może być fałszywie zaniżone;
• oznaczenie bardzo wcześnie, w początkowej fazie tworzenia zakrzepu, również może nie odzwierciedlać faktycznej aktywności tego procesu, co może doprowadzić do postawienia błędnej diagnozy. 

Dlaczego D-dimery są podwyższone – przyczyny niezwiązane z zakrzepicą

Podwyższone stężenie D-dimerów nie jest równoznaczny z chorobą zakrzepowo-zatorową. Parametr ten cechuje się wysoką czułością, ale niską swoistością w diagnostyce żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ). Wzrost może towarzyszyć wielu stanom, w tym:

• ciąży i połogowi,
• infekcjom i stanom zapalnym,
• nowotworom,
• urazom i zabiegom operacyjnym,
• chorobom wątroby,
• niewydolności serca,
• unieruchomieniu,
• zaawansowanemu wiekowi,
• krótkotrwałemu intensywnemu wysiłkowi fizycznemu.

W tych sytuacjach umiarkowanie podwyższone wartości D-dimerów są spodziewane i nie wymagają dalszej diagnostyki zakrzepicy, o ile brak jest objawów klinicznych.

Kiedy podwyższonymi D-dimerami nie trzeba się przejmować?

W codziennej praktyce POZ podwyższony poziom D-dimerów nie wymaga interwencji, gdy:

• pacjent nie zgłasza objawów sugerujących ŻChZZ,
• ryzyko kliniczne jest niskie w wywiadzie i badaniu przedmiotowym,
• wynik mieści się w zakresie akceptowalnym dla wieku,
• istnieje alternatywne, oczywiste wytłumaczenie wzrostu (np. infekcja, niedawny zabieg).

W takich przypadkach dalsze „szukanie zakrzepicy” wyłącznie na podstawie poziomu D-dimerów prowadzi do nadrozpoznawalności i niepotrzebnych badań obrazowych.

Kiedy należy zachować czujność?

Czujność powinna wzrosnąć, gdy podwyższonemu wynikowi towarzyszą:

• nagła duszność, ból w klatce piersiowej, krwioplucie,
• jednostronny obrzęk, ból lub zaczerwienienie kończyny,
• objawy niewyjaśnione inną patologią u pacjenta z czynnikami ryzyka zakrzepicy.

U pacjentów z wysokim prawdopodobieństwem klinicznym zakrzepicy oznaczanie poziomu D-dimerów nie jest badaniem rozstrzygającym i nie powinno opóźniać dalszej diagnostyki.

Poziom D-dimerów – szybka interpretacja w POZ