Geriatria do przebudowy. RPO punktuje słabości systemu ochrony zdrowia

Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił uwagę na problemy polskiej opieki geriatrycznej, które wymagają zmian systemowych. Są to m.in. braki kadrowe, niedostateczna koordynacja świadczeń, nierówny dostęp seniorów do leczenia w skali kraju. RPO zwrócił się do minister zdrowia w tej sprawie. 

Zdaniem Marcina Wiącka, Rzecznika Praw Obywatelskich opieka nad osobami starszymi wymaga dziś przebudowy w kierunku modelu kompleksowego, a nie rozproszonego między poszczególnymi specjalizacjami i instytucjami. Wskazuje, że starzenie się populacji już teraz generuje narastające obciążenia dla systemu ochrony zdrowia, a brak spójnej strategii pogłębia problemy organizacyjne.

Nie ma wątpliwości, że system ochrony zdrowia powinien być dostosowany do rosnącej liczby osób starszych oraz potrzeb zdrowotnych tej grupy pacjentów. Starzenie się społeczeństwa jest wyzwaniem, które wymaga koordynacji, odpowiedniego wsparcia w zakresie zdrowia oraz opieki społecznej. Pacjent powinien być natomiast prowadzony w systemie całościowo. Konieczne jest podjęcie działań mających na celu wdrożenie zmian systemowych pozwalających na dostosowanie systemu opieki zdrowotnej do zmian demograficznych oraz działań mających na celu zwiększenie dostępności systemu ochrony zdrowia dla osób starszych 

– uważa RPO.

Marcin Wiącek zwraca uwagę szefowej resortu zdrowia na wybrane problemy systemowe dotyczące opieki geriatrycznej.  Są to m.in.: edukacja geriatryczna medyków, dostęp seniorów do wyrobów medycznych, dostęp do świadczeń geriatrycznych, cyfryzacja systemu, wprowadzenie geriatrycznej opieki koordynowanej w POZ czy rozwój onkologii geriatrycznej. 

Jednym z istotnych problemów jest deficyt kadr medycznych wyspecjalizowanych w opiece nad seniorami.

Mimo że w latach 2021–2024 liczba przyznawanych miejsc rezydenckich w dziedzinie geriatrii wzrosła o 62%, a sama geriatria została uznana za dziedzinę priorytetową, zainteresowanie nią wśród lekarzy pozostaje bardzo niskie. W 2024 roku spośród 143 dostępnych miejsc rezydenckich zakwalifikowało się zaledwie 13 lekarzy w trybie rezydenckim. Dodatkowo liczba geriatrów jest wyraźnie zróżnicowana regionalnie - najwięcej lekarzy w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców pracuje w województwach małopolskim i śląskim, a najmniej w świętokrzyskim 

– wskazuje Marcin Wiącek.

Równolegle wskazano na potrzebę wzmocnienia edukacji geriatrycznej w programach studiów medycznych oraz w systemie kształcenia podyplomowego.

Przez wiele lat geriatria nie była głównym filarem opieki nad osobami starszymi i często tą grupą pacjentów zajmowali się i nadal zajmują lekarze innych specjalizacji, np. specjaliści chorób wewnętrznych. Choć liczba specjalistów w tej dziedzinie wzrosła ze 180 przed 2000 rokiem do 559 w 2024 roku, nadal stanowią oni niewielki odsetek spośród wszystkich lekarzy w Polsce. Problemy z dostępem do lekarzy mogą wynikać nie tylko z ich liczby, lecz także z organizacji systemu, lokalizacji świadczeń czy przyjętego modelu opieki 

– czytamy w stanowisku RPO.

Problemem jest także ograniczona dostępność poradni geriatrycznych, które funkcjonują jedynie w 71 powiatach, podczas gdy w pozostałych 309 ich brakuje. 

Podobnie sytuacja wygląda w przypadku oddziałów geriatrycznych.

Choć ich liczba systematycznie rośnie (o 27% w latach 2021–2024), a liczba realizowanych na nich świadczeń zwiększyła się aż o 84%, ich rozmieszczenie pozostaje nierównomierne. Placówki te koncentrują się głównie w dużych miastach i aglomeracjach, co ogranicza dostęp do opieki w mniejszych miejscowościach i regionach peryferyjnych. 

– wskazuje Wiącek

RPO sprawdził też, że rośnie zapotrzebowanie na świadczenia geriatryczne. W latach 2021-2024 liczba świadczeń realizowanych na oddziałach geriatrycznych zwiększyła się o 84%, natomiast liczba leczonych pacjentów wzrosła o blisko 79%.

Marcin Wiącek zwrócił się do minister zdrowia z prośbą o przedstawienie stanowiska oraz informacji o działaniach podejmowanych lub planowanych przez Ministerstwo Zdrowia w odpowiedzi na wyzwania związane z opieką nad osobami starszymi.