Uodpornienie przeciwko RSV – praktyczny przewodnik

Syncytialny wirus oddechowy (RSV) jest powszechnym patogenem układu oddechowego, który u większości osób powoduje łagodne objawy przeziębieniowe i samoograniczające się zakażenie, jednak w wybranych grupach może prowadzić do ciężkiej choroby dolnych dróg oddechowych, hospitalizacji, a nawet zgonu. W odpowiedzi na to ryzyko profilaktyka swoista w postaci szczepień stała się kluczowym narzędziem ograniczania ciężkich przypadków. 

Praktyka kliniczna

RSV u niemowląt i małych dzieci – kiedy podejrzewać i jak zapobiegać?

Sprawdź

Komu i kiedy rekomendować szczepienie?

Szczepienie przeciwko RSV należy przede wszystkim rekomendować osobom z grup podwyższonego ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia. Należą do nich:

• osoby w starszym wieku, w szczególności ≥65. roku życia – u których zakażenie RSV częściej prowadzi do zapalenia dolnych dróg oddechowych, zaostrzeń chorób przewlekłych oraz hospitalizacji;
• dorosłych młodszych, ale obciążonych chorobami współistniejącymi – takimi jak przewlekłe choroby układu oddechowego, sercowo-naczyniowego czy zaburzenia odporności, jeśli ryzyko ciężkiego przebiegu oceniane jest jako zwiększone;
• kobiety w ciąży – u których szczepienie w określonym oknie czasowym ciąży ma na celu pośrednią ochronę noworodka i niemowlęcia poprzez przekazanie przeciwciał matczynych, zapewniając ochronę w pierwszych miesiącach życia, gdy ryzyko ciężkiego zakażenia RSV jest najwyższe.

Decyzję o szczepieniu należy podejmować przed sezonem zwiększonej transmisji RSV lub w jego trakcie, po ocenie:

• indywidualnych wskazań klinicznych,
• wieku pacjenta.
• obecności czynników ryzyka.

Wskazania dla poszczególnych populacji

Obecnie w Polsce dostępne są dwie szczepionki przeciwko RSV.

Nie określono dotychczas bezpieczeństwa ani skuteczności stosowania tych szczepionek u dzieci i młodzieży (poza pośrednią ochroną niemowląt po szczepieniu kobiet w ciąży).

Zasady refundacji szczepionek przeciwko RSV

W Polsce szczepienia przeciwko RSV są objęte finansowaniem publicznym w ściśle określonych populacjach. Szczepionka przeciw RSV jest bezpłatna dla kobiet w ciąży, w celu ochrony niemowląt w pierwszych miesiącach życia, oraz bezpłatna dla osób w wieku 65 lat i starszych. Dodatkowo przewidziano możliwość częściowej odpłatności (50%) dla osób w wieku 60 lat i starszych, które nie spełniają kryterium wieku ≥65 lat. Szczepienia realizowane w ramach refundacji mogą być wykonywane zarówno w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej, jak i w aptekach posiadających umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia. 

Czego można oczekiwać w zakresie skuteczności i bezpieczeństwa?

Szczepienia przeciwko RSV charakteryzują się istotną skutecznością kliniczną w zapobieganiu zakażeniom dolnych dróg oddechowych o ciężkim przebiegu, w tym przypadkom wymagającym hospitalizacji, szczególnie w populacjach o zwiększonym ryzyku. Odpowiedź immunologiczna po szczepieniu prowadzi do wytworzenia przeciwciał neutralizujących białko fuzyjne RSV, co przekłada się na zmniejszenie częstości i ciężkości zachorowań w sezonie zwiększonej cyrkulacji wirusa. 

Profil bezpieczeństwa oceniany jest jako korzystny: najczęściej obserwowane działania niepożądane mają charakter łagodny lub umiarkowany i obejmują objawy miejscowe w miejscu wstrzyknięcia oraz przejściowe objawy ogólne, takie jak ból głowy, zmęczenie czy dolegliwości bólowe mięśni. Poważne działania niepożądane występują rzadko, a stosunek korzyści do ryzyka uznawany jest za dodatni w grupach, dla których szczepienie jest rekomendowane. 

Uodpornienie bierne przeciwko RSV

Uodpornienie bierne przeciwko RSV stanowi kluczowy element kompleksowej profilaktyki zakażeń u niemowląt i opiera się na podaniu swoistego przeciwciała monoklonalnego – przede wszystkim nirsewimabu.

Profilaktyka nirsewimabem może być realizowana jednocześnie ze szczepieniami wykonywanymi zgodnie z kalendarzem szczepień, a wdrożenie programu jednokrotnego uodpornienia biernego poprzez domięśniowe podanie jednej dawki może istotnie ograniczyć zachorowalność i hospitalizacje związane z RSV.