Jedna kolonoskopia może uchronić przed rakiem. Przełomowe wyniki badania w „The Lancet”

Jedno badanie może zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego o kilkanaście procent – wynika z międzynarodowego badania NordICC.

To jedno z najważniejszych badań na świecie dotyczących skuteczności kolonoskopii w profilaktyce raka jelita grubego. Celem badania było sprawdzenie, czy zaproszenie osób z populacji ogólnej na jednorazową kolonoskopię przesiewową zmniejsza ryzyko zachorowania na raka jelita grubego oraz ryzyko zgonu z powodu tego nowotworu. Pierwszym autorem publikacji jest prof. dr hab. n. med. Michał F. Kamiński z Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – PIB.

Z danych wynika, że raka jelita grubego wykrywa się każdego roku u około 20 tys. osób w Polsce. Choroba przez długi czas może rozwijać się bezobjawowo, dlatego lekarze od lat podkreślają znaczenie badań przesiewowych.

Kolonoskopia zajmuje w tej profilaktyce szczególne miejsce, ponieważ nie tylko pozwala wykryć nowotwór na wczesnym etapie, ale może również zapobiec jego rozwojowi. 

Kolonoskopia jest badaniem wyjątkowym, ponieważ może działać na dwóch poziomach. Pozwala wykryć raka jelita grubego, ale może też zapobiec jego rozwojowi, jeśli podczas badania usuniemy polipy, z których w przyszłości mógłby powstać nowotwór

– podkreśla prof. Michał Kamiński, kierownik Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej NIO.

Ponad 84 tys. uczestników i 13 lat obserwacji

Badanie NordICC objęło 84 583 kobiety i mężczyzn w wieku od 55 do 64 lat z Polski, Norwegii i Szwecji. Uczestników losowo podzielono na dwie grupy. Jedna otrzymała zaproszenie na jednorazową kolonoskopię przesiewową, druga nie została objęta takim zaproszeniem i stanowiła grupę porównawczą. Naukowcy przez 13 lat analizowali dane z krajowych rejestrów nowotworów i zgonów, sprawdzając, u ilu osób rozwinął się rak jelita grubego oraz ilu pacjentów zmarło z powodu tej choroby.

Oznacza to, że badanie nie polegało na wielokrotnym wykonywaniu kolonoskopii wszystkim uczestnikom. Sprawdzano przede wszystkim, jaki efekt w skali populacji daje zaproszenie na jednorazowe badanie przesiewowe. To ważne, ponieważ w prawdziwym programie profilaktycznym samo zaproszenie nie wystarcza – skuteczność programu zależy przede wszystkim od tego, ile osób rzeczywiście zgłosi się na badanie

– informuje NIO-PIB.

Wyniki okazały się istotne z punktu widzenia zdrowia publicznego. Rak jelita grubego, po 13 latach obserwacji, rozpoznano u 1,46% osób zaproszonych na badanie oraz u 1,80% osób, które zaproszenia nie otrzymały. Oznacza to redukcję ryzyka zachorowania o 19%. W praktyce przekłada się to na około 3–4 mniej przypadki raka na każde 1000 osób zaproszonych na kolonoskopię w ciągu 13 lat. Choć różnica może wydawać się niewielka, eksperci podkreślają, że w skali populacji ma ogromne znaczenie.

Te wyniki trzeba czytać w dwóch perspektywach. Dla pojedynczej osoby różnica procentowa może wydawać się niewielka. Ale w zdrowiu publicznym patrzymy na całe populacje. Przy tak częstym nowotworze kilka mniej zachorowań na każde 1000 osób oznacza realną korzyść

– mówi prof. Jarosław Reguła, współautor badania, kierownik Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej NIO-PIB.

Największy problem? Pacjenci nie zgłaszają się na badania

Jednym z najważniejszych wniosków płynących z badania jest jednak coś więcej niż sama skuteczność kolonoskopii. Naukowcy zwracają uwagę, że o powodzeniu programów profilaktycznych decyduje przede wszystkim liczba osób, które rzeczywiście wykonają badanie. Spośród wszystkich zaproszonych na kolonoskopię zgłosiło się jedynie 42% uczestników. W Polsce odsetek był jeszcze niższy i wyniósł 33%. Dla porównania – w Norwegii badanie wykonało ponad 60% zaproszonych osób. 

NordICC pokazuje, że w profilaktyce nie wystarczy zaoferować skutecznego badania. Trzeba jeszcze tak zorganizować program, aby pacjenci rozumieli jego znaczenie i chcieli w nim uczestniczyć

– zaznacza prof. Kamiński.

Nie tylko wykrywanie raka, ale także zapobieganie

Badanie NordICC pokazało również, że najlepsze efekty uzyskano w przypadku nowotworów rozwijających się w dalszej części jelita grubego, m.in. w esicy i odbytnicy. Korzyści były też wyraźniejsze u mężczyzn niż u kobiet.

Badacze nie wykazali natomiast istotnego statystycznie spadku śmiertelności z powodu raka jelita grubego w całej grupie objętej zaproszeniem na badanie. Z powodu tego nowotworu zmarło 0,41% osób w grupie zaproszonej na badanie i 0,47% osób w grupie bez zaproszenia. Autorzy tłumaczą jednak, że liczba zgonów była niższa, niż zakładano na etapie projektowania badania, co utrudniło wykazanie dodatkowego efektu statystycznego.

W badaniu wykazaliśmy istotne zmniejszenie ryzyka zachorowania na raka jelita grubego. Nie wykazaliśmy natomiast istotnego zmniejszenia śmiertelności w całej grupie zaproszonej, ponieważ ryzyko zgonu z powodu tego nowotworu było niższe, niż zakładano na etapie projektowania badania. To ważna informacja przy planowaniu programów przesiewowych

– mówi prof. Michał Kamiński.

Wyniki ważne także dla Polski

Publikacja wyników tego badania w czasopiśmie „The Lancet” jest ważna nie tylko z naukowego punktu widzenia. Wyniki mogą mieć bezpośredni wpływ na organizację programów profilaktycznych w wielu krajach, także w Polsce. 

Badanie pokazuje bowiem, że skuteczność profilaktyki zależy nie tylko od dostępności nowoczesnych badań, ale także od jakości organizacji całego systemu – sposobu zapraszania pacjentów, edukacji zdrowotnej i budowania zaufania do badań przesiewowych.

Kolonoskopia może zapobiegać części zachorowań na raka jelita grubego, ale o skuteczności programu decyduje cały system: sposób zapraszania, jakość badania, informacja przekazywana pacjentom i gotowość pacjentów do udziału w przesiewie

– dodaje prof. Michał Kamiński.

Artykuł w „The Lancet”