Rewolucja w kształceniu lekarzy. MZ zmienia zasady rezydentur, egzaminów i staży. Projekt już budzi spór

Ministerstwo Zdrowia proponuje jedną z największych reform systemu kształcenia lekarzy od lat. Nowelizacja ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty zmienia zasady rekrutacji na specjalizacje, system egzaminów oraz długość stażu podyplomowego. Projekt trafił do konsultacji i spotykał się z ostrą krytyką części środowiska lekarskiego.

Ministerstwo Zdrowia przedstawiło projekt nowelizacji ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, który ma zmienić sposób kształcenia, egzaminowania i kierowania młodych lekarzy na specjalizacje. Jak podkreśla Ministerstwo Zdrowia, głównym celem zmian jest poprawa jakości świadczeń zdrowotnych, zwiększenie praktycznego wymiaru studiów oraz lepsze dopasowanie liczby specjalistów do realnych potrzeb regionów. Wśród zaproponowanych rozwiązań są m.in. zmiany w procesie kształcenia lekarzy, wygaszenie wydawania zgód ministerstwa na pracę w trybie uproszczonym lekarzom spoza UE, przydział miejsc szkoleniowych w zależności od potrzeb kadrowych regionu oraz egzekwowanie obowiązku kształcenia zawodowego.

Podniesienie jakości świadczeń, postawienie na praktyczny wymiar studiów medycznych, usprawnienie systemu szkoleniowego, a przede wszystkim poprawa jakości i dostępności opieki zdrowotnej dla pacjentów, to cele, które przyświecają pracom nad nowelizacją ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty 

– podkreśla Ministerstwo Zdrowia.

Resort przekazał, że w ostatniej dekadzie znacząco zwiększono limity przyjęć na studia medyczne – obecnie na pierwszy rok kierunku lekarskiego przyjmowanych jest ok. 9 tys. studentów, wobec 3–4 tys. kilkanaście lat temu. Polska ma dziś blisko 4 lekarzy na 1000 mieszkańców, co plasuje ją w średniej unijnej. Problemem pozostaje jednak nierównomierne rozmieszczenie kadry. Jedną z kluczowych zmian ma być nowe podejście do przydziału rezydentur. Zgodnie z projektem, to wojewodowie będą ustalali listy dostępnych miejsc rezydenckich w oparciu o mapy potrzeb zdrowotnych, co, według resortu, pozwoli skierować rezydentów odpowiednich specjalizacji do szpitali w regionach zgodnie z potrzebami kadrowymi. 

Liczba lekarzy w województwie mazowieckim jest ponad dwukrotnie wyższa niż w regionach takich jak Opolszczyzna czy Warmia i Mazury. Mamy też nierówności pomiędzy poszczególnymi regionami województw. Jedną z przyczyn jest mechanizm szkolenia. Dlatego proponujemy zmiany w systemie kierowania na rezydentury: miejsce rezydenckie ma być w każdym postępowaniu przypisywane przez wojewodę konkretnym podmiotom i to spośród nich lekarze będą mogli wskazywać swoje preferencje 

– wskazała Katarzyna Kęcka, wiceminister zdrowia.

Projekt przewiduje istotne zmiany w systemie egzaminacyjnym. Zakłada m.in.:

• likwidację jawnej bazy pytań w LEK i LDEK, przywrócenie części ustnej Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego, wprowadzenie Państwowego Egzaminu Kompetencyjnego po module podstawowym. Resort argumentuje, że zmiany mają lepiej weryfikować rzeczywiste kompetencje lekarzy, a nie tylko przygotowanie do testów.
• Skrócenie stażu podyplomowego do 6 miesięcy

Dzięki nowoczesnym centrom symulacji i nowym standardom, uczelnie kładą dziś ogromny nacisk na umiejętności praktyczne. Studenci już od 1 roku mogą przygotowywać się do rozwiązywania praktycznych problemów, wykorzystując nowoczesną technologię. Jako rektor uczelni medycznej uważam, że absolwenci są bardzo dobrze przygotowani do startu zawodowego dzięki intensywnym zajęciom, szczególnie na ostatnim roku studiów. Dlatego postulujemy skrócenie stażu do 6 miesięcy. To pozwoli młodym lekarzom szybciej rozpocząć specjalizację 

– tłumaczy prof. dr hab. Leszek Domański, rektor Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego.

Eksperci z resortu przewidują, że w perspektywie kilku lat przełoży się to na szybsze zwiększanie liczby specjalistów i lepszą dostępność świadczeń dla pacjentów. W uzasadnieniu podkreślono również, że w wielu krajach UE, m.in. w Niemczech, Francji czy Hiszpanii – model stażu został ograniczony lub całkowicie zastąpiony bezpośrednim wejściem absolwentów do pracy i specjalizacji.

Nowelizacja przewiduje także wzmocnienie egzekwowania przez izby lekarskie obowiązku doskonalenia zawodowego. Niewypełnienie wymogu zdobycia punktów edukacyjnych w określonym czasie może skutkować zawieszeniem prawa wykonywania zawodu.

Według resortu ma to zagwarantować, że lekarze będą na bieżąco aktualizować wiedzę zgodnie z obowiązującymi standardami medycznymi.

Projekt zakłada wygaszenie do 31 grudnia 2026 r. procedury uproszczonego dopuszczania do pracy lekarzy spoza Unii Europejskiej. Od 2027 r. lekarze spoza UE będą mogli pracować wyłącznie po pełnej procedurze uznania kwalifikacji, obejmującej m.in. nostryfikację, egzaminy oraz potwierdzenie znajomości języka.

Resort wskazuje, że zmiana jest możliwa dzięki wzrostowi liczby lekarzy szkolących się w Polsce – na koniec 2025 r. specjalizację odbywało ponad 31,4 tys. lekarzy.

Ministerstwo Zdrowia podkreśla, że projekt był konsultowany z szerokim gronem, w tym z uczelniami medycznymi, konsultantami krajowymi, dyrektorami szpitali oraz organizacjami lekarskimi.

Projekt zmian to efekt wielomiesięcznych spotkań z przedstawicielami środowisk lekarskich, akademickich, dyrekcji szpitali. To zbiór odpowiedzi na zidentyfikowane słabości obecnego systemu 

– mówi Mariusz Klencki, dyrektor departamentu rozwoju kadr medycznych w Ministerstwie Zdrowia.

Tymczasem Porozumienie Rezydentów informuje, że mimo licznych uwag środowiska, resort nie zmienił żadnych z proponowanych zapisów.  

Największe emocje budzi nowy model przydzielania miejsc specjalizacyjnych. Porozumienie Rezydentów ocenia, że zmiany ograniczą autonomię wyboru miejsca szkolenia i mogą pogorszyć jakość kształcenia. Organizacja wskazuje, że dotychczas wielu młodych lekarzy wybierało ośrodki po analizie jakości szkolenia i rozmowach z rezydentami. W nowym modelu – jak argumentują – decyzja wojewody może przeważyć nad indywidualnymi preferencjami. 

Czy wybrałeś już docelowe miejsce odbywania rezydentury, na które chcesz się dostać? Straciłeś czas - Ministerstwo Zdrowia wybierze za Ciebie bez możliwości przeniesienia! A jeśli Ci to nie pasuje? No trudno. Chciałaś robić chirurgię ogólną w Katowicach i byłaś pierwsza na liście w swoim województwie? Tiara przydziału mówi jasno - jak rezydentura to tylko w powiecie, bo w Katowicach tylko pozarezydencko. A może chciałeś być pediatrą w powiecie, w szpitalu znanym z dobrego kształcenia i warunków rozwoju? Okej, ale Ministerstwo oceniło, że w powiecie obok bardziej brakuje lekarzy więc lądujesz tam. Myślałeś o zostaniu kardiologiem i rozwoju naukowym w klinice? Ministerstwo Zdrowia jednak miało na Ciebie inny pomysł. Co jednak, jeśli uznasz, że chcesz się przenieść? To od teraz będzie miało swoją cenę, a ceną tą będzie rezydentura. Tak - nie licząc szczególnych uchybień lub likwidacji oddziału czy szpitala zmiana miejsca odbywania specjalizacji będzie się wiązała z utratą rezydentury na rzecz trybu pozarezydenckiego, który wcale nie musi się wiązać z umową o pracę ani stabilnością zatrudnienia do końca szkolenia 

– wskazuje Porozumienie Rezydentów.

Projekt nowelizacji ustawy trafił do 30-dniowych konsultacji społecznych, po których będzie dalej procedowany legislacyjnie.