Reforma kształcenia lekarzy: krótszy staż, trudniejsze egzaminy i nowa ścieżka specjalizacji

Polski system kształcenia lekarzy czeka jedna z największych zmian od lat. Rządowy projekt wpisany do wykazu prac legislacyjnych zakłada m.in. skrócenie ścieżki wejścia do zawodu, zaostrzenie mechanizmów weryfikacji wiedzy oraz głęboką przebudowę szkolenia specjalizacyjnego.  

Jedną z proponowanych zmian jest skrócenie stażu podyplomowego do 6 miesięcy.

Rozwiązanie to jest swego rodzaju kompromisem pomiędzy rozwiązaniem postulowanym przez uczelnie kształcące lekarzy i lekarzy dentystów zgodnie, z którym staż powinien zostać zniesiony w całości z uwagi na odpowiednie przygotowanie absolwentów do wykonywania zawodu bez konieczności odbycia stażu, a postulatami samorządu zawodowego lekarzy, zgodnie z którymi staż to niezbędny etap kształcenia lekarzy i lekarzy dentystów 

– uzasadnia resort.

Skrócenie stażu ma, zdaniem resortu, przyspieszyć wejście młodych lekarzy w system specjalizacji, co w założeniu, przełoży się na większą dostępność świadczeń specjalistycznych. 

W tle pojawia się także argument finansowy: według założeń projektu budżet państwa może zaoszczędzić już w 2027 r. blisko 683 mln zł, a w kolejnych latach kwota ta będzie rosła wraz ze wzrostem liczby absolwentów kierunku lekarskiego i lekarsko-dentystycznego i wynagrodzeń stażystów.

Egzaminy pod lupą: koniec „uczenia się testów”

Drugi filar reformy to powrót do bardziej restrykcyjnego modelu egzaminowania. Lekarski Egzamin Końcowy (LEK) i Lekarsko-Dentystyczny Egzamin Końcowy (LDEK) mają ponownie pełnić realną funkcję weryfikacyjną – cały test ma składać się wyłącznie z pytań niejawnych.

To odpowiedź na krytykę dotychczasowego systemu, w którym znaczna część pytań pochodziła z publicznie dostępnych baz. Zmiany obejmują także organizację egzaminów – w tym zaostrzenie zasad ich przeprowadzania, np. zakaz wnoszenia urządzeń umożliwiających kopiowanie i przekazywane informacji.

Powrót egzaminów ustnych i nowy próg kompetencyjny

Projekt przywraca obowiązkową część ustną Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego (PES) i wprowadza odpłatność za każde przystąpienie do PES. Jednocześnie wprowadza Państwowy Egzamin Kompetencyjny (PEK). Lekarz w trakcie specjalizacji, po ukończeniu modułu podstawowego albo po ukończeniu odpowiedniej części szkolenia specjalizacyjnego składającego się z modułu jednolitego, będzie zdawał ten egzamin. 

Obecnie w specjalizacjach modułowych brakuje systemowej weryfikacji nabycia kompetencji z zakresu modułu podstawowego. PEK będzie miał charakter praktyczny, będzie zatem ukierunkowany na weryfikacje uzyskanych dotąd umiejętności lekarza w trakcie szkolenia specjalizacyjnego. Po zdaniu tego egzaminu lekarz będzie uzyskiwał uprawnienia do samodzielnego udzielania niektórych świadczeń zdrowotnych, w szczególności finansowanych ze środków publicznych bez konieczności uzyskania tytułu specjalisty 

– czytamy w projekcie.

Specjalizacje bliżej potrzeb systemu

Projekt zmienia też zasady przydzielania miejsc specjalizacyjnych. Lekarze mają być kierowani przede wszystkim do tych jednostek i regionów, gdzie występują największe braki kadrowe. 

Dodatkowo jednostki akredytowane zyskają większy wpływ na nabór w trybie pozarezydenckim, pojawi się możliwość uzyskania dodatkowych punktów rekrutacyjnych dla lekarzy już mających specjalizację w wybranych dziedzinach oraz umożliwienie tym lekarzom odbywania kolejnej rezydentury.

Rozwiązanie to będzie dotyczyło wyłącznie lekarzy posiadających specjalizację w wybranych dziedzinach medycyny (np. w dziedzinie chorób wewnętrznych) i docelowo ma zachęcić do podejmowania szkolenia w tych dziedzinach poprzez ułatwienie dalszego rozwoju zawodowego. Ponadto w związku z poniesieniem trudności LEK i LDEK, proponuje się, aby na potrzeby postępowania kwalifikacyjnego na specjalizacje lekarskie wyniki LEK i LDEK uzyskane w czasie, kiedy 70 % pytań pochodziło z ogólnodostępnej bazy pytań (a co za tym idzie egzaminy miały niższy poziom trudności i nie weryfikowały wiedzy medycznej tylko zaznajomienie się z bankiem pytań) przeliczać poprzez pomnożenie przez współczynnik 0,7. Dzięki temu rozwiązaniu osoby podchodzące do egzaminu o wyższym poziomie trudności, który będzie odbywał się na nowych zasadach, będą mogły konkurować z osobami, które zdając egzamin miały możliwość nauczenia się 70 % pytań z ogólnodostępnej bazy pytań 

– czytamy w projekcie.

Jak wyjaśnia resort, „w związku z tym, że dzięki planowanym zmianom w postępowaniu kwalifikacyjnym, lekarze zakwalifikowani na specjalizacje będą kierowani do jednostek, które znajdują się na obszarach danego województwa, gdzie występuje największe zapotrzebowanie na specjalistów w danej dziedzinie medycyny, rozwiązanie polegające na obowiązkowym odbyciu 6 miesięcy stażu podstawowego w szpitalu pierwszego lub drugiego stopnia podstawowego poziomu zabezpieczenia zdrowotnego nie będzie już potrzebne, dlatego proponuje się odejście od tego rozwiązania. W związku z tym nie będzie też potrzeby wypłacania dodatku w wysokości 16% minimalnego wynagrodzenia za pracę, który przysługiwał lekarzowi odbywającemu szkolenie specjalizacyjne w trybie rezydenckim, odbywającemu staż w innym powiecie niż powiat, w którym znajduje się miejsce wykonywania pracy wskazane w umowie o pracę na szkolenie specjalizacyjne”.

Lekarze spoza UE i koniec „furtki tymczasowej”

Projekt porządkuje również zasady uznawania kwalifikacji lekarzy spoza Unii Europejskiej. Wprowadza Specjalizacyjny Egzamin Weryfikacyjny (SEW) dla tych, którzy uzyskali specjalizację poza Unią Europejską, jeżeli egzamin, który zdawali poza UE lub inna forma potwierdzająca uzyskanie wiedzy i umiejętności specjalisty, którą uzyskali nie odpowiada złożeniu PES w Polsce. 

Jednocześnie zaostrza przepisy dotyczące tzw. procedury uproszczonej. Lekarze, którym odmówiono prawa wykonywania zawodu, nie będą mogli, jak dotąd, pracować na podstawie decyzji administracyjnej ministra zdrowia do czasu zakończenia postępowania. Przewidziano okres przejściowy 90 dni.

Dodatkowo samorząd lekarski zyska narzędzia kontroli jakości pracy lekarzy zatrudnionych w tym trybie, m.in. poprzez możliwość żądania opinii od pracodawców.

Większa kontrola nad doskonaleniem zawodowym

W projekcie ustawy przewidziano również wprowadzenie rozwiązań, które mają na celu egzekwowanie dopełnienia przez lekarzy obowiązku doskonalenia zawodowego. Zaproponowano wprowadzenie rocznego okresu po wejściu w życie przepisów na dopełnienie zaległego obowiązku doskonalenia zawodowego. Ponadto zmiany przewidują wprowadzenie w ramach doskonalenia zawodowego kursów rekomendowanych przez konsultantów krajowych lub ministra zdrowia dla lekarzy mających specjalizację w danej dziedzinie medycyny. Równolegle rośnie rola Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, które ma opracowywać standardy certyfikacji umiejętności zawodowych.

Eksperymenty medyczne pod większym nadzorem

Osobny blok zmian dotyczy badań klinicznych i przeprowadzania eksperymentów medycznych. 

Projekt m.in.:

• doprecyzowuje zasady stosowania metod diagnostycznych i leczniczych o niepewnej lub nieznanej skuteczności u pacjentów 
• w przypadku eksperymentów badawczych z suplementem diety, wprowadza obowiązek badań każdej partii suplementu wykorzystanego w eksperymencie badawczym
• rozszerza kompetencje komisji bioetycznych – w tym możliwość cofania pozytywnych opinii w przypadku nieprawidłowości, 
• nakłada na komisje bioetyczne obowiązek publikowania podstawowych informacji o zatwierdzonych projektach. 

Kredyty studenckie i zmiany instytucjonalne

Zmiany obejmą też zasady przyznawania kredytów na studia medyczne. Będzie m.in. większa elastyczność transz, możliwość rozłożenia spłaty do 12 lat, doprecyzowanie zasad odmowy kredytu. Zaproponowano też zmiany w zakresie sposobu liczenia oprocentowania kredytów, możliwość częściowej rezygnacji z kredytu przy zmianie trybu studiów, obowiązek weryfikacji statusu kredytobiorcy także w okresie karencji.

W projekcie zapisano też zmiany w funkcjonowaniu CMKP – w tym możliwość łączenia funkcji dyrektora z pracą dydaktyczną, doprecyzowanie roli konsultantów krajowych i wojewódzkich, rozszerzenie zastosowania mediacji w postępowaniach dyscyplinarnych lekarzy. 

Projekt ma zostać przyjęty przez rząd w II kwartale 2026 r. Przed nim jeszcze konsultacje publiczne. Projekt jest dostępny tutaj.