Rola probiotyków jako terapii wspomagającej w eradykacji H. pylori

Zakażenie Helicobacter pylori jest jedną z najczęstszych przewlekłych infekcji bakteryjnych u ludzi na świecie [1]. Zakażenie to zawsze powoduje przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka, nawet jeśli przebiega bezobjawowo [2]. Chociaż większość zakażonych osób nie prezentuje objawów klinicznych, u części pacjentów rozwijają się istotne następstwa chorobowe o różnym nasileniu [1]. 

Do najważniejszych konsekwencji klinicznych należą: 

• dyspepsja,
• choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, 
• rak żołądka [1]. 

Zakażenie może również prowadzić do rozwoju zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka oraz chłoniaka typu MALT [3]. Ponadto jest uznawane za główną przyczynę nowotworów związanych z infekcją na świecie [1]. 

Standardowe strategie eradykacji Helicobacter pylori opierają się na wielolekowych schematach obejmujących inhibitory pompy protonowej oraz kombinacje antybiotyków [1,2]. 

W przypadku braku dostępności badań wrażliwości na antybiotyki, zaleca się stosowanie terapii empirycznych, takich jak poczwórna terapia z bizmutem lub terapia skojarzona, co podkreśla znaczenie lokalnych wzorców oporności w doborze leczenia [2].

W odpowiedzi na ograniczenia standardowych schematów podejmowane są próby ich optymalizacji, m.in. poprzez zastosowanie terapii wspomagających, takich jak probiotyki, które mogą poprawiać skuteczność eradykacji oraz zmniejszać częstość działań niepożądanych [4]. 

Terapia eradykacyjna Helicobacter pylori wywiera istotny wpływ na mikrobiotę przewodu pokarmowego, ponieważ standardowe schematy leczenia opierają się na wielolekowej antybiotykoterapii, która może modyfikować skład drobnoustrojów jelitowych i żołądkowych [2,4]. 

Eradykacja ma potencjał selekcjonowania opornych szczepów w obrębie mikrobioty jelitowej, co stanowi jedno z ważnych następstw stosowania antybiotyków w tym wskazaniu [2]. Żołądek nie jest środowiskiem zasiedlonym wyłącznie przez H. pylori, lecz obejmuje także inne drobnoustroje tworzące tzw. mikrobiom żołądkowy, a bakterie inne niż H. pylori mogą wpływać na zmiany związane z tym zakażeniem [2]. Antybiotykoterapia stosowana w eradykacji może więc oddziaływać nie tylko na sam patogen, ale również na szerszy ekosystem mikrobiologiczny przewodu pokarmowego, zaburzając jego równowagę biologiczną [2,4]. 

W analizie dotyczącej terapii poczwórnej z bizmutem podkreślono, że jednym z mechanizmów potencjalnie korzystnego działania probiotyków jest właśnie przywracanie równowagi mikrobioty jelitowej oraz ograniczanie dysbiozy indukowanej antybiotykami [4]. Efekt ten ma znaczenie kliniczne, ponieważ zaburzenia mikrobioty związane z leczeniem mogą przyczyniać się do występowania działań niepożądanych, zwłaszcza biegunki poantybiotykowej i innych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego [4]. 

Z tego względu wpływ terapii eradykacyjnej na mikrobiotę przewodu pokarmowego należy traktować jako jeden z kluczowych elementów oceny tolerancji leczenia oraz możliwy punkt uchwytu dla terapii wspomagających, w tym probiotyków [2,4]. 

Probiotyki są rozważane jako terapia wspomagająca w eradykacji Helicobacter pylori ze względu na ich potencjalny wpływ na poprawę skuteczności leczenia oraz ograniczenie działań niepożądanych związanych z antybiotykoterapią, co przekłada się na poprawę tolerancji terapii [4].

Złożony charakter działania probiotyków sprawia, że mogą one stanowić istotny element optymalizacji standardowych schematów leczenia H. pylori, szczególnie w kontekście narastającej oporności na antybiotyki i ograniczeń terapii klasycznych [4]. 

Zastosowanie probiotyków jako terapii wspomagającej w eradykacji Helicobacter pylori wiąże się z poprawą skuteczności leczenia w porównaniu do standardowych schematów terapeutycznych stosowanych bez ich udziału [4]. W analizie obejmującej randomizowane badania kliniczne wykazano, że dodanie probiotyków do terapii poczwórnej z bizmutem istotnie zwiększa odsetek skutecznej eradykacji bakterii [4]. Korzyści te obserwowano zarówno w populacji pacjentów leczonych po raz pierwszy, jak i w różnych podgrupach analizowanych w zależności od zastosowanego szczepu probiotycznego, przy czym szczególnie korzystne efekty wykazano dla preparatów wieloszczepowych oraz zawierających Saccharomyces boulardii (np. Enterol) [4]. 

Istotnym aspektem stosowania probiotyków jest także ich wpływ na bezpieczeństwo terapii, ponieważ ich dodanie do leczenia eradykacyjnego prowadzi do zmniejszenia częstości występowania działań niepożądanych [4]. W szczególności obserwuje się redukcję objawów ze strony przewodu pokarmowego, takich jak biegunka czy nudności, które należą do najczęstszych powikłań antybiotykoterapii [4]. 

Zmniejszenie częstości działań niepożądanych przekłada się bezpośrednio na lepszą tolerancję leczenia oraz większą adherencję pacjentów do zaleceń terapeutycznych, co ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia sukcesu eradykacji [3,4]. 

Pomimo wykazanych korzyści, dostępne dane wskazują na pewne ograniczenia, takie jak brak jednoznacznych rekomendacji dotyczących optymalnego doboru szczepów probiotycznych, ich dawki oraz czasu stosowania, co wynika z heterogeniczności badań klinicznych [4].

Podsumowując, probiotyki mogą stanowić wartościowe uzupełnienieterapii eradykacyjnejH. pylori, zwiększając jej skuteczność oraz poprawiając profil bezpieczeństwa, jednak ich zastosowanie wymaga dalszej standaryzacji w praktyce klinicznej [4].