Diagnostyka guzków tarczycy – od TI-RADS po skalę Bethesda

Guzki tarczycy są jednym z najczęstszych problemów endokrynologicznych – wykrywa się je palpacyjnie u ok. 5% dorosłych, a w badaniach ultrasonograficznych nawet u 30–60% populacji. Zdecydowana większość zmian ma charakter łagodny, jednak u części chorych stanowią wczesną manifestację raka tarczycy. Kluczowym zadaniem lekarzy (również na etapie POZ) jest właściwa selekcja pacjentów wymagających biopsji i dalszej diagnostyki onkologicznej.

Epidemiologia raka tarczycy

Rak tarczycy stanowi około 1% wszystkich nowotworów złośliwych, przy czym częściej dotyczy kobiet niż mężczyzn (odpowiednio 2,6% vs. 0,5%). Jest to najczęstszy nowotwór złośliwy gruczołów dokrewnych – dominującą postacią pozostaje rak brodawkowaty. 

W ostatnich dekadach liczba nowych rozpoznań istotnie wzrosła, co wiąże się przede wszystkim z upowszechnieniem badań ultrasonograficznych i lepszą wykrywalnością raków brodawkowatych, które zwykle mają łagodny przebieg kliniczny. Dane Krajowego Rejestru Nowotworów wskazują, że w 2016 roku w Polsce odnotowano 4015 zachorowań na raka tarczycy (3332 u kobiet i 683 u mężczyzn), co lokowało ten nowotwór na 6. miejscu pod względem częstości u kobiet i 21. u mężczyzn. Mimo rosnącej liczby zachorowań, śmiertelność z powodu tego nowotworu jest stosunkowo niska – pięcioletnie przeżycia wynoszą około 90% u kobiet i 80% u mężczyzn.

Objawy raka tarczycy

Niepokój onkologiczny powinien wzbudzić przede wszystkim pojedynczy, spoisty guzek w obrębie gruczołu, szczególnie jeśli towarzyszy mu powiększenie węzłów chłonnych szyi, nagłe powiększenie istniejącego wola lub pojawienie się objawów takich jak duszność, chrypka czy dysfagia. Guz tarczycy u dziecka, zwłaszcza u chłopców, również budzi większe podejrzenie złośliwości. 

W diagnostyce zmian ogniskowych podstawową rolę odgrywa ultrasonografia, w razie potrzeby uzupełniona o biopsję aspiracyjną cienkoigłową (BAC) pod kontrolą USG. 

Uzupełniająco wykonuje się:

• badania laboratoryjne (TSH, fT3, fT4, wapń w surowicy, w wybranych przypadkach kalcytonina), 
• badania obrazowe, takie jak RTG klatki piersiowej czy TK szyi i śródpiersia, jeśli istnieją wskazania. 

W przypadku obniżonego stężenia TSH można rozważyć scyntygrafię tarczycy z użyciem technetu-99m. 

TI-RADS – ocena ultrasonograficzna guzków tarczycy

TI-RADS (Thyroid Imaging Reporting and Data System), analogicznie do systemu BI-RADS stosowanego w przypadku zmian gruczołu sutkowego, wprowadza standaryzację opisu USG tarczycy i przypisuje guzkowi kategorię ryzyka złośliwości. W polskich warunkach najczęściej stosowany jest wariant EU-TIRADS-PL.

Decyzję o wykonaniu BACC zawsze należy podejmować indywidualnie, z uwzględnieniem kontekstu klinicznego: danych z badania podmiotowego i przedmiotowego, wyników badań pomocniczych, jak również z poszanowaniem woli pacjenta. W przypadku guzków gorących w badaniu scyntygraficznym (autonomicznych, hiperfunkcyjnych) można odstąpić od BACC, jeśli nie stwierdza się klinicznych cech ryzyka złośliwości.

Skala Bethesda – klasyfikacja wyników BAC

Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa pozostaje złotym standardem diagnostyki guzków tarczycy. Wyniki opisywane są według skali Bethesda, która wyróżnia 6 kategorii, każda o określonym ryzyku złośliwości i zalecanym dalszym postępowaniu.

Warto podkreślić, że odsetki złośliwości są wyższe u dzieci niż u dorosłych, co odzwierciedla odmienną biologię nowotworów w tej grupie wiekowej.

Diagnostyka raka tarczycy – podsumowanie

TI-RADS jest narzędziem przedbiopsyjnym, pozwalającym wyselekcjonować pacjentów wymagających BAC. Z kolei skala Bethesda klasyfikuje już wynik cytologii, stanowiąc podstawę dalszego postępowania chirurgicznego lub obserwacyjnego. Połączenie obu systemów znacząco poprawia trafność diagnostyczną i zmniejsza liczbę niepotrzebnych zabiegów.