„Kaszel 100-dniowy w 2026 roku”: Krztusiec u dziecka, nastolatka i... lekarza. Algorytm diagnostyczny przy przewlekłym kaszlu

[muzyka intro] Proszę państwa, witając was nadzisiejszej konferencji, mówiąc te kilkasłów wprowadzenia, zwróciłem uwagę na nietypowącechę, cechę krztuśca, która jestprzecież infekcją.To, że kaszel utrzymuje sięwyjątkowo długo.I takie pytanie do państwa:ile, ile pacjentów z kaszlem trwającymponad cztery tygodnie widzieliście wswoim, ostatnim miesiącu pracy?A ilu z nich-- uilu z nich podejrzewaliście państwo,krztusiec?od razu powiem, żekrztusiec nie zniknął.Wbrew pozorom ta choroba jestznacznie częstsza, niż się nam wydaje.

Ale uwaga!Nie wszyscy prezentują ten klinicznyobraz, czyli ten napadowy kaszel, którykończy się często wymiotami, któryzaczyna się takim [wdech] takim, takimpowiedzmy pianiem.Proszę państwa, tak, to mogąchorować małe dzieci, mogą tak chorowaćnastolatki, ale jak ktoś jestszczepiony, miał ten krztusiec albo miałkilka razy, czy, kontakt zkrztuścem w przeszłości albo jest niemowlęciem,to ten obraz będzie wyglądałzupełnie inaczej.Proszę państwa, u niemowląt tonajczęściej choroba zaczyna się jakimś takim,wydaje się banalnym katarem, aleprowadzi do bezdechów, sinicy, trudności zkarmieniem.Bo przypomnę dziecko musi oddychaćw czasie karmienia, stąd oddycha przeznos, je przez, przez ustai jeżeli ma problemy z oddychaniem,no to też nie może,nie może dobrze jeść.

Z kolei osoby, jak wspomniałem,już uodpornione częściowo, bo odporność przeciwkokrztuścowi nie jest pełna,chorują w zasadzie w ten sposób,że tylko kaszlą.A że przyczyn kaszlu jestwiele, wyobraźmy sobie palacz pap-- tytoniu.No kaszle, no kaszle.Ktoś, kto ma alergię czyastmę, no kaszle.No więc ten kaszel, żetroszeczkę jest bardziej intensywny, to jakośnie budzi niepokoju i sprawia,że proszę państwa, ci-- te osoby,które krztusiec mają w tejzłagodzonej formie, ale są cały czasbardzo zaraźliwe, ten krztusiec nampo prostu po-po-- roznoszą.

I, co się stałow dwa tysiące, proszę państwa,dwudziestym czwartym roku?Powiedzielibyśmy rok krztuśca.Proszę zwrócić uwagę liczba tychprzypadków rozpoznanych, czyli tych, które były,co tu dużo ukrywać, łatwiejszedo rozpoznania, nam po prostu wybiła.Co to oznacza?To oznacza, że tych przypadkównierozpoznanych też musi być proporcjonalnie więcej.W porównaniu z dwa tysiącedwudziestym trzecim roku było tych przypadkówprawie dziesięciokrotnie więcej.No więc wyobraźcie państwo ponadtrzydzieści, trzydzieści tysięcy.Dodam, że Polska, Czechy iHiszpania odpowiedziała-- odpowiadały właśnie za połowęprzypadków w całej Unii Europejskiej.A dlaczego krztusiec jest niedoszacowanyto już państwu tłumaczyłem.Po prostu, po prostu onjest trudny do nieraz do rozpoznaniaw tej złagodzonej formie.

I teraz, proszę państwa, dlaczegoten krztusiec wraca?Co się stało w tymdwa tysiące dwudziestym czwartym roku wporównaniu z dwudziestym trzecim?Ja myślę, że to niejest jedna przyczyna.To jest suma biologii samejchoroby, czyli to-to, że na ni-nanią można wielokrotnie w ciągużycia chorować.To jest kwestia epidemiologii.Co kilka lat po prostujest wzrost krztuśca.Co cztery, pięć lat takie,takie, takie zjawisko obserwujemy.To są pewne trendy, takiecykle, cykle po prostu epidemiologiczne.Kolejna sprawa to, że,ym, dorośli i nastolatki, powiedzmy odtej grupy nastolatków, powiedzmy szesnaściew gór-- w górę, którzy tączęściową odporność, po szczepieniachi kontaktu-- kontakcie z krztuścem wprzeszłości mają.Proszę państwa, oni roznoszą tenkrztusiec i cały czas stanowią rezerwuar,w związku z czym bakteria,przypomnę Gram-ujemna pałeczka jest po prostucały czas krąży w naszej,w naszej populacji.

Jeśli o niej mowa,to kilka słów.Proszę państwa, krzt-- choroba krztusiecjest w dużej mierze chorobą toksynozależną.Co to znaczy?To znaczy, że główna chorobotwórczośćkrztuśca bierze się z toksyn.I teraz jaki wniosek ztego, proszę państwa, wypływa?Ano taki, że, jeślipacjent kaszle, mija powiedzmy trzy, czterytygodnie, to my podamy antybiotyk,to tak naprawdę on nie mapunktu uchwytu, nie ma naco działać, dlatego że ten objaw,ten krztusiec, ten kaszel krztuścowywynika, proszę państwa, z uszkodzenia nabłonka,zaburzenia klirensu, czyli tego oczyszczaniaśluzowo-rzęskowego.Natomiast sama bakteria jużtam może być nieobecna.Bakterii nie ma, a to,co, zrobiła, to co uszkodziław drogach oddechowych, to zostaje.W związku z czym mystosując późno antybiotyk tego krztuś-- kaszlawż-- kaszlu krztuścowego w żadensposób nie ograniczymy, czy, czy nie,nie, nie wyłączymy.

Natomiast odwrotnie, jeżeli zastosujemy antybiotykw tych pierwszych trzech tygodniach, tomy zmniejszamy, zaraźliwość dlaotoczenia.I to jest główn-główn-główna idea,bo rozpoznać krztusiec w fazie nieżytowej,kiedy dziecko ma tak naprawdęobjawy przeziębienia, no to konia zrzędem bądź powiązanie epidemiologiczne,to, to może nam ułatwić.Inaczej byłoby to po prostubardzo trudne.

I teraz, proszę państwa, wiecie,że od jakiegoś czasu jest takawalka, ym, postu z karnawałem,tak?Czyli która szczepionka jest lepsza:czy całokomórkowa, czy bezkomórkowa.Ja bym zaczął od takiego--od wspólnych elementów.Obie szczepionki różn-- nieróżnią się celem.Celem jednej i drugiej jestto, żeby na, na krztusiec, krztusiecnie chorować.Ta szczepionka całokomórkowa, opracowana tradycyjną,technologią po prostu hodowli bakterii,później ich inaktywacji przy użyciuformaliny, no ma dużo większ-- więcej--większ-większą liczbę antygenów, ma większąreaktywność, czynność daje, mówiąc krótko, silniejszedziałania niepożądane.Stąd nie stosujemy po trzecimroku życia, kiedy nasz organizm jestsilniejszy, by reagował jeszcze mocniejna tą szczepionkę.Natomiast powiem, że bywałastosowana w latach czterdziestych, pięćdziesiątych byłastosowana według kobiet ciężarnych celemochrony, ochrony dzieci, bo innej szczepionkinie mieliśmy.Także powiem jasno jest bezpieczna,ale znacznie bardziej reaktogenna niż szczepionkaoczyszczona, która przypomnę w latachsiedemdziesiątych była po raz pierwszy wJaponii opracowana i zastosowana.

No właśnie, przejdźmy do szczepionkiacelularnej.Ona zawiera tych kilka, bow zależności od producenta od jednegodo pięciu składników antygenów.Są one oczyszczone, więc wiadomo,że szczepionka jest znacznie bardziej, ym,znacznie lepiej tolerowana, znacznie-Znacznie mniejodczynowa.Natomiast, proszę państwa, p-p-pytaniejest czy, czy koszt, który płacimyza to oczyszczenie nie wiążesię ze słabszym, słabszą działaniem?I proszę państwa, badania tegonie potwierdzają, nawet jeżeli to zmianysą minimalne.A z kolei na niekorzyśćszczepionki komórkowej prze-prze-przemawia to, że bardzomogą się różnić między sobąposzczególne linie.Mało tego, ten produkt tradycyjny,no nie ma dobrych badań klinicznych,bo pięćdziesiąt lat temu, kiedyzostał wprowadzony na rynek, po prostutakich wymogów nie było ion jest stosowany przez, przez ciągłość.A nowe szczepionki bezkomórkowe mająbardzo dobre badania kliniczne.

Obie szczepionki mają też wspólnącechę taką, że odporność poszczepienna ipo jednej i po drugiejsłabnie z czasem.Trwa może pięć, maksymalnie dziesięćlat.Natomiast ta lepsza tolerancja, dzisiajzwracamy bardzo dużą uwagę na tolerancję,na, na, na, na to,jakie działania niepożądane wiążą się zzastosowaniem szczepionki sprawia, że szczepionkabezkomórkowa może być stosowana właściwie wkażdej grupie wiekowej z ciężarnymi,z ciężarnymi, z ciężarnymi włącznie.I teraz, proszę państwa, przypomnę,

kiedy pacjent jest zaraźliwy.Pacjent jest zaraźliwy przez, najbardziejprzez te pierwsze dwa, maksymalnie trzytygodnie.Później, kiedy właśnie wkracza wstadium napadowe, przestaje być właściwie powoli,powoli zaraźliwy.Kaszle sobie przez te kilkatygodni, ale kaszel może utrzymywać sięstopniowo, łagodząc, łagodniejąc do spokojniedo dziesięciu, do dziesięciu tygodni.

Dodam, że kaszel nasila się,proszę państwa, wieczorem po rozgrzaniu, popołożeniu do łóżka to jestdość typowe.Często pacjenci nam to zgłaszają.Mówią, że kaszel nasila się,bo być może jakaś alergia na,na pierz, na pierze, prawda?Ale to nie, to tak,to tak nie jest.Tą alergię można, można wykluczyć.Dodam, proszę państwa, że kaszeljest tak intensywny, że przeszkadza wmówieniu i budzi w nocy.To jest dość unikalne.Zazwyczaj kaszel nie jest taksilny, żeby budzić nas w nocy,a w krztuścu tak, jaknajbardziej się zdarza.

I teraz przejdźmy do tych,do tych grup wrażliwych.Najbardziej wrażliwą grupą na krztu-krztusiecsą niemowlęta w pierwszych sześciu miesiącachżycia, czyli w pierwszych półroku życia.Proszę państwa, krztusiec w tym,w tym, w tym, w tymszczególnym wieku przebiega bardzo ciężko.Może przebiegać z bezdechami, zsinicą, towarzyszącą bradykardią, trudnościami w karmieniu.A wiadomo, że dziecko wtym czasie się bardzo rozwija, więcjeść musi i to często.

A propos, proszę państwa, jednymz naszych sponsorów jest, jest firmaNestle, której, której dziękuję bardzodobre te, te mleka produkuje.

Katar i kaszel, proszę państwa,mogą poprzedzać, łagodny katar i kaszelmogą poprzedzać też te, tenapady bezdechów.Typowy jest brak tego, tego,tego słynnego, proszę państwa, tego piania,które może brak dobrego polskiegookreślenia, to zostawiłem angielskie, angielskie słowowhoop.Natomiast co nam może ułatwićrozpoznanie?Morfologia.W morfologii w związku zjednym z działań toksyny krztuścowej jestproszę państwa wysoka, paradoksalnie bardzowysoka leukocytoza i mimo że jestto zakażenie bakteryjne z towarzyszącąlimfocytozą dlatego, że jak wspomniałem, jednaz toksyn krztuścowych tak nanasz szpik oddziałuje.

I biorąc pod uwagę tąciężkość, to, że właściwie zgony ipoważne powikłania w rodzaju krwawieniadośrodkowego wodnorowego trafiają się tylko wpierwszych tych sześciu miesiącach praktycznieżycia.W związku z czym musimybyć bardzo czujni i te niemowlętapodejrzewane o krztusiec do tychw tych pierwszych sześciu miesiącach życia,a już na pewno pierwszychtrzech powinniśmy trafić, powinniśmy przyjąć doszpitala celem diagnostyki.

Z kolei dziecko starsze będzieprzebiegać bardzo bardziej klasycznie krztusiec utakiego dziecka, prawda?Czyli będzie najpierw objawy nieżytowe,kataralne, później będą te, ten kaszel,jak powiedziałem, nasilający się nocąprzez te dwa, cztery tygodnie, apotem, proszę państwa, po parutygodniach ten kaszel stopniowo będzie, będzie,będzie łagodniał.Co może nam pomóc?Te wymioty, prawda, które ponapadzie kaszlu często u dzieci występują.

No i wreszcie, proszę państwa,osoba, która choruje najłagodniej, ale zpunktu widzenia immunologii jest najniebezpieczniejsza.Bo jak ktoś choruje łagodnie,to może być nastolatek z młodszymrodzeństwem, a to może byćlekarz, to możemy być mi-my, prawda?A tam sobie trochę kaszlemy,a zaraziliśmy się od pacjenta wubiegłym ty-tygodniu.Pokasłujemy, nie przejmujemy się tymzupełnie, ale z punktu widzenia epidemiologiistanowimy ogromne zagrożenie, bo jesteśmyźródłem, proszę państwa, zakażenia.

Stąd przypominam delikatnie, że wszyscymy, pracownicy ochrony zdrowia, zwłaszcza cimający kontakt z małymi dziećmi,powinni być szczepieni przeciwko krztuścowi codziesięć, a niektórzy nawet podająco pięć lat.

Proszę państwa, czyli jeszcze razwrócimy.Jeśli trafia do nas naprzykład taki pacjent, który, którego pokrótceprzedstawiłem na tym slajdzie siedmiotygodniowedziecko, które od pięciu dni makatar bez gorączki to jesttypowe krztusiec przebiega generalnie bez gorączkii ma epizody w wywiadziebezdechu z sinicą i gorsze karmienie.

A jeszcze wywiad rodzinny powienam, że ojciec młody, zdrowy człowiekbez chorób przewlekłych od trzechtygodni kaszle, a matka nie pamięta,czy była szczepiona w ciąży,czyli nie była, bo to jestoczywiste, proszę państwa, bo jakktoś był, to by pamiętał.No to wtedy, proszę państwa,należy zadać sobie pytanie, czy przypadkiemprzyczyną tego kaszlu w ogólepowiem u noworodków kaszel jest zawszepatologiczny, u niemowląt małych teżbudzi wielkie, wielki niepokój.Czy to przypadkiem, proszę państwa,nie jest krztusiec?

Takie dziecko najprościej po prostuskierować do szpitala.My w szpitalu mamy możliwośćpobrania badania PCR, które w pierwszychdwóch, trzech tygodniach jak najbardziejma sens i wykryje nam sprawcę.W momencie, kiedy wykryjemy bak-bakteriękrztuśca, no to nie ma dyskusji,to ma dziecko krztusiec.Natomiast te pomocnicze badania tojuż wspominałem, czyli ta leukocytoza zlimfocytozą i dajemy takiemu dzieckumakrolid.Lekiem wyboru jest, jest azytromycyna.No i proszę państwa, leczymyrównież leczymy.Czy leczymy, czy stosujemy profilakti--chemioprofilaktykę w zależności od, od, odsytuacji klinicznej, jeśli chodzi o,o domowników.

A weźmy sobie już dziecko,które dalej może mieć krztusiec będziebardziej charakteryzcznie przebiegać, ale jużnie jest tą grupą wysokiego ryzyka.Zatem szpital jest w zupełnościw takim przypadku niepotrzebny.Ma ośmiolatka, który został szczepionyzgodnie z PSO, prawda?Ma nocne napady kaszlu, wymiotujepo tych napadach kaszlu, gorączki niema.To wszystko dla krztuśca typowe.

Proszę państwa, czy był szczepionyw szóstym roku życia?Nikt nie pamięta.Jak nie pamięta, to pewnienie był.I teraz, proszę państwa, przychodzido państwa, do, do POZ-u zpodejrzeniem astmy, tak?Bo wiadomo, astma też możemieć taką, taką maskę kaszlącą.W klasie wszyscy kaszlą, prawda?I proszę państwa, nawet jeślibył szczepiony, załóżmy nawet, że byłszczepiony.Czy to wyklucza krztusiec?No, proszę państwa, niestety nie.Proszę zwrócić uwagę, że szczepieniageneralnie łagodzą przebieg choroby, ale skutecznośćpełnej ochrony nie uzyskiwana jestu każdego szczepionego.Mało tego, nie trwa wiecznie.Więc jeżeli to dziecko materaz osiem lat, szczepiony był ni-Załóżmyw szóstym czy wcześniej rokużycia to ma prawo nie-nie-nie pewienodsetek pacjentów, mówiąc krótko, znowustać się wrażliwym.

Zwłaszcza bardzo ciężko ten chłopiecnie, nie choruje, ale w diagnostyceróżnicowej oczywiście, że musimy pamiętaćo czymś jeszcze.O astmie wspomniane już dzisiaj,o przewlekającym się bakteryjnym zapaleniu oskrzeli,o kaszlu poinfekcyjnym, o zapaleniuzatok, no wreszcie o ciele obcym.Aczkolwiek u dziecka ośmioletniego jestto najmniej, najmniej prawdopodobne.

No i wreszcie ten nasztrzeci pacjent, już nastolatek, a możenasz kolega po fachu, któryproszę państwa, kaszle od cztery tygodnie,ale trenuje mimo to nicsię takiego nie dzieje.Tylko że w domu albow pracy mamy osoby z tejgrupy wrażliwej.Na przykład lekarz POZ czypediatra, czy lekarz rodzinny przyjmuje przecieżnawet kwalifikuje do szczepienia niemowlęta.I tu, proszę państwa, jest,jest problem jak powiedziałem, trans-- dużego,wysokiego ryzyka transmisji, bo jeżeliokaże się, że ta osoba makrztusiec, no to niestety, alejest dla otoczenia zaraźliwy nawet przeztrzy, trzy tygodnie.

I coś tutaj się owłaśnie zawiesiło.Dziękuję bardzo.Proszę państwa, dlatego pamiętajmy, żejeżeli chodzi o personel medyczny, któryma kontakt z niemowlętami, tojest największa grupa ryzyka.Później osoby starsze, prawda, któreteż z powodu w czasie krztuścaz racji kaszlu mogą miećproszę państwa popuszczanie moczu, problemy zjedzeniem, zaburzenia snu to jeszczebyśmy sobie darowali, ale spotykają sięrównież tak poważne powikłania ispotykają się, zdarzają się takie jak,jak popuszczanie moczu, proszę państwa,złamanie żeber czy, czy uwaga udarkrwotoczny związany z tym, ztym sil-z tym, z tym wysokimciśnieniem w trakcie, w trakcienapadu, napadu, napadu kaszlu.

Jak diagnozujemy krztusiec?Krótka-- krótki, proszę państwa podsumowanie.Te pierwsze trzy, maksymalnie cztery

tygodnie PCR.Później, proszę państwa, serologia, alezawsze ocena ryzyka narażenia, czyli musimymieć ten kontekst kliniczny iepidemiologiczny.

Jeżeli mamy rok dwa tysiącedwudziesty czwarty i tego krztuśca byłotak dużo, no to wiadomo,że prawdopodobieństwo rozpoznania krztuśca w przypadkupacjenta z przewlekłym kaszlem, ajeszcze czynnikami ryzyka w wywiadzie wpostaci właśnie kontaktu z chorymiczy innymi kaszlącymi w postaci brakudawno dawki przypominającej, no tonam to prawdopodobieństwo znacznie zwiększa.

W związku z czym, jakibyśmy sobie stworzyli taki krótki algorytmdiagnostyczny dla dziecka z przewlekłymkaszlem?Proszę państwa, przede wszystkim kaszelprzewlekły musi trwać powyżej czterech tygodni.I też taka uwaga nokażdy kaszel przewlekły będzie zaczynał sięjako ostry.No bo, no bo musibyć to kryterium czasowe.

Później patrzymy, czy są objawyalarmowe, prawda?Jak nie ma alarmowych, niema proszę państwa bezdechów, sinicy, duszności,krwioplucia, utraty masy ciała, jakichśnawracających zapaleń płuc, aspiracji, imunosupresji, kontaktz gruźlicą.No to jest dobrze już,prawda?Potem oceniamy, o ile jestto w ogóle możliwe czy kaszelma charakter suchy czy mokry.Kaszel suchy przemawia za krztuścem.Tutaj się nie od krztuszaproszę państwa za wiele.Astma oczywiście, kaszel poinfekcyjny nareaktywność oskrzeli to wszystko podrażnienie przezczynniki środowiskowe to będzie sprzyjaćkaszlowi suchemu.Z kolei mokry no totrzeba myśleć o sprawach takich jak,jak proszę państwa, jak ciałoobce, jak rozszczenie oskrzeli, jak przewlekającesię bakteryjne zapalenie oskrzeli, wreszciejak mukowiscydoza czy jakiś problem z-z-z-zrzęskami.

No i wreszcie, proszę państwa,epidemiologia, czyli jak wygląda otoczenie, czyto w domu, czy, czy,czy, czy, czy w tym miejscu,gdzie dziecko spędza swój czas,czyli, czyli żłobku, przedszkolu czy, czy,czy, czy, czy szkole.Proszę państwa, kiedy podejrzewać krztusiec?Jeśli występuje choć jeden elementkliniczny i jeden element epidemiologiczny.

Co ja rozumiem przez elementkliniczny?Ten kaszel napadowy, który starałemsię państwu tutaj opisać.Wymioty po kaszlu dość charakterystycznew przypadku małych dzieci, niemowląt bezdech,sinica.Proszę państwa, kiedy ten kaszelutrzymuje się, no podejrzany długo.Ja wiem, że jeśli chodzio kaszel poinfekcyjny, to ma prawotrwać i cztery tygodnie.To wszystko prawda, ale zazwyczajtrwa krócej.Wreszcie, proszę państwa, typowe tokaszel, który przerywa, przeszkadza w mówieniu,który budzi w nocy, który,który, któremu towarzyszy leukocytoza z limfocytozą.

Ale epidemiologia, proszę państwa, noto to, co mówimy, to coduży, duża liczba przypadków w-w-wlokalnych, brak lub niepełne szczepienia proszępaństwa, narażenie zawodowe, czyli mylekarze, pielęgniarki, pozostały personel placówek służbyzdrowia.

No i wreszcie, proszę państwa,działanie.Staramy się potwierdzić, jak tojest pierwsze tygodnie możemy posługiwać sięPCR-em, choć rozumiem, że tobadanie nie jest tak powszechnie dostępnew Polsce.Natomiast szpitale mamy, w szpitalachmamy do niego dostęp.No i serologia później.Interpretacja, proszę państwa, może byćdość lokalna, ale powiem po-pokrótce.Jeżeli mamy bardzo wysoki poziommiano, miana przeciwciał w klasie IgGpowyżej setki zazwyczaj, no toto bardzo silnie wskazuje na krztusiec.Jeżeli to miano jest niższe,ale mamy, proszę państwa, przeciwciała wklasie IgA podwyższone, to teżwskazuje na krztusiec.Natomiast przeciwciał w klasie IgMi tutaj to podkreślam tych wogóle nie oznaczamy, bo ichprzydatność jest praktycznie zerowa, mimo żesą oferowane mówiąc krótko sprzedawaneprzez, przez firmy diagnostyczne.Po co?No wiadomo po co.Bo co się sprzedaje?No wiadomo dla, dla zysku.Natomiast pożytku z tego pacjentżadnego mieć, mieć nie będzie.

Proszę państwa, czas na podsumowanie.Powiedziałem już to, ale jeszczepowtórzę antybiotyk zmniejsza zaraźliwość dla otoczenia,ale kaszlu nam nie złagodzi,bo na tym etapie kaszlu, kaszlunapadowego już po prostu bakteriiwłaściwie nie ma.A to co toksyny ich,je uszkodziły, no to już niestety,niestety zostało.W przypadkach wyborem są makrolidy,w przypadku uczulenia czy, czy, czyinnych względów to ewentualnie zostajenam trimetoprim i metoksdazol, czyli mówiąckrótko popularny, popularny Biseptol.

Jak działać w ogniskach?Proszę państwa, to będziecie miećw materiałach, bo muszę przejść dopodsumowania.Dodam, że problem z krztuścempolega na tym, że mało znas mówię o naszym społeczeństwiema po prostu te dawki przypominającekrztuśca.A szczepienia muszą być niestetyprowadzone przez cały rok i najprościejpamiętać o tym, żeby robićje tak w okrągłą rocznicę urodzin.Czyli jak kończymy te naszeszczepienia w tym dziewiętnastym roku życiai też miejmy nadzieję, żedo programu szczepień wejdzie szczepienie zkomponentem krztuśca, czyli to nietylko przeciwko tężcowi, błonicy, też krztuścowi,to później powtarzamy je co,co dziesięć lat.

I to, proszę państwa, wartood jutra pamiętać każdy kaszel przewlekły,czyli powyżej czterech tygodni trwający,wymaga podejścia diagnostycznego, najlepiej w sposóbuporządkowany.Kiedy pomyśleć o krztuścu?Kiedy kaszel jest w nocy?Kiedy budzi.Kiedy ma charakter napadowy, kończysię wymiotami.No albo kiedy był kontakt,bądź znaczna liczba przypadków w otoczeniutego, tego pacjenta.U niemowlęcia z bezdechami, zkatarem też podejrzewamy krztusiec, bo przebiegw tej grupie wiekowej jestinny.

Pamiętajmy, że osoba szczepiona możechorować, choć zazwyczaj łagodnie, ale dlaotoczenia stanowi źródło zakażenia.Wreszcie na początku PCR, późniejserologia.Po trzecim, czwartym tygodniu poprostu PCR już nie ma sensu.Bakterii tam nie znajdziemy, aserologia musi nam wystarczyć.Antybiotyk stosowany późno, a najczęściejtak jest, zmniejszy zaraźliwość, ale nieskróci kaszlu.No i wreszcie, proszę państwa,pamiętajmy, że szczepienia ciężarnych, dorosłych inas personelu medycznego mają główniena cel, na celu ochronę tejnajbardziej wrażliwej grupy, czyli tychniemowląt w pierwszym półroczu życia.