Kalendarz szczepień 2026 – co nowego? HPV dla wszystkich, nowe preparaty przeciwko pneumokokom i meningokokom. Jak się w tym połapać?

[muzyka intro] Proszę Państwa, kalendarz szczepień rokudwa tysiące dwudziestego szóstego.Co nowego?Ja postarałem się dla państwaporównać program szczepień z dwa tysiącedwudziestego czwartego, piątego z tymobecnym i wyłapać te rzeczy, którebudzą kontrowersje, tak naprawdę wymagająpo prostu komentarza eksperckiego.

I teraz, proszę państwa, cosię tak naprawdę zmieniło?No, nowe szczepionki?Właściwie nie, ale my,proszę państwa, analizując program szczepień ochronnych,chciałbym, żebyśmy, ym, podzielili gona kilka warstw.

Przede wszystkim kwestie prawne, czyliszczepienia obowiązkowe i zalecane.Kiedyś to było bardzo proste.Te zalecane były płatne,proszę państwa, te obowiązkowe były bezpłatne.Niestety zostało to przez COVIDwszystko wywrócone na głowę, bo wieciepaństwo, że szczepienia przeciw COVIDsą bezpłatne, a nie-- a zalecanei tak samo szczepienia przeciwkoHPV, żeby, prawda, nie podpaść, politycysą bardzo ostrożni w takichkwestiach, też są zalecane, choć sądla dużej, ym, grupy młodzieżybezpłatne.

Kolejna sprawa to jest to,co my, lekarze, proszę-- ustalamy, czyliczy są wskazania kliniczne, czypacjent należy do grupy ryzyka.Kolejna to jest to,co nas wiąże też trochę prawnie,czyli przede wszystkim, ym, charakterystykaproduktu leczniczego, mówiąc krótko rejestracja, gdziezawarte są, ym, zalecenia dotyczącewieku, schematu stosowania, przeciwwskazań.

Kwestia finansowania.Czasami, ym, no cena jestbarierą, ym, w zasadzie nie dopokonania.No mówię o nowych szczepionkachprzeciwko RSV, szczepionkach przeciwko, ym, półpaścowiczy, czy, czy, czy szczepionce,ym, powiedzmy-- te, te szczepionki są--kosztują, no rzędu kilkuset złotych.Jeśli chodzi o szczepionkę przeciwkopółpaścowi wymagają dwóch dawek, no to,to już jest taka bariera,że, że tak, że tak naprawdędopiero kiedy stałą się bezpłatnaod tego sześćdziesiątego piątego roku życia,no to są, częściejstosowane.A powinno być inaczej dlatego,że grupą ryzyka można być,młodym, no na przykład miećtrzydzieści kilka lat, chorobę przewlekłą,i immunosupresję i to wystarczy,a nawet powiem więcej, jest bardzosilnym argumentem za tym, żebytakiego pacjenta chronić, chronić, wcześniej.

Wreszcie jak to rozmawiać?Bo nieraz bywa, że,wszystko z-z-- rozbija się o kwestięrekomendacji, czy leczej-- raczej jej,braku.

I teraz, jakbym takjednym zdaniem chciał określić, co teposzczególne, co w poszczególnych latachw programie szczepień się zmieniało, topowiedziałbym tak: do dwatysiące dwudziestego czwartego roku to byłataka klasyczna struktura, do którejbyśmy-- byliśmy, byliśmy przyzwyczajeni.Później w dwa tysiącedwudziestym piątym roku doszło do precy--doprecyzowanie, doszły nowe szczepionki, bopojawiła się szczepionka PCV20, pojawiły sięte szczepienia przeciwko, HPV,szczepienia w ciąży bezpłatne przeciwko tężcowi,błonicy, krztuścowi, szczepienie przeciwko mpoxi denga — to się trochęzmieniło.

I teraz dwa tysiące dwudziestyszósty rok przyniósł pewną rewolucję.

Dlaczego?Dlatego, że stał się takbardziej modułowy.Natomiast jest tam kilka elementów,które budzą duże moje wątpliwości.Proszę państwa, takjakbym to, to podsumował następująco:PSO dwa tysiące dwadzieścia sześćułatwia niby segmentację odbiorców, bo jestpodzielenie, ale zwiększa ryzyko, że,wyszukamy od-- poszukamy odpowiedzi alboźle zinterpretujemy ten, niejednoznacznyzapis w charakterystyce produktu leczniczego.

O co mi chodzi?Konkretnie chodzi mi o to,że na przykład język polski jestnieprecyzyjny.Co to znaczy od piętnastegoroku życia?Według mnie piętnasty rok życiazaczyna się jeden dzień po czternastychurodzinach.Natomiast powin-- dlatego mówmy jednoznacznie:piętnasty urodzin.I to będzie prościej, dlategoże niestety tutaj te-te-te-te, te pojęciasą-- nie są zamienne imogą prowadzić do błędów, niezgodności zcharakterystyką produktu leczniczego.Gorzej, proszę państwa, zastosowania niew tym wieku danego produktu,co trzeba.

Kolejna z-sprawa to według mniebłąd i nie będę tu dużonad nim się pastwił.To jest, zalecenie, którew-w-w PSO dwa dzie-dwa dziesiąt sześćprzeczytacie, że stosować szczepionkę przeciwkoRSV w dowolnym okresie ciąży.No chwileczkę, jeżeli za-zastosowalibyśmy, dajmyna to dzień przed uro-- przedplanowanym porodem, no to toniewielkiego sensu nie ma.No dziecka na pewno nieochroni.Matkę może.Ale nie o to chodzi.W przypadku szczepień przeciwko RSVchodzi nam o ochronę dziecka, bodziecko w tych pierwszych, zwłaszczaw pierwszym sezonie, mniej w drugim,jest grupą ryzyka ciężkiego przebiegurozwoju zapalenia oskrzelików i nieraz hospitalizacji.A gdybyśmy zastosowali szczepionkęzaraz na początku ciąży, no toten skok przeciwciał, wytwarzanychprzez matkę nastąpiłby zanim zostałyby oneprzekazane przez łożysko.No więc też, też, też,też bez sensu.

Kolejna sprawa to wprowadzenie schematudwa plus jeden.Tutaj więcej szczegółów państwu zarazpodam.Także te pięć najważniejszych,o największym ciężarze gatunkowym zmian wprogramie szczepień na dwa tysiącedwudziesty szósty rok wymienił bym następujące:możliwość przesunięcia dawki urodzeniowej, jeślimatka, ma stężenie przeciwciał swoistychanty-HBs powyżej stu.Bardzo dyskusyjna zmiana i otym, o tym w szczegółach przejdę.Druga sprawa, którą też, też,też, też dokładnie omówię, to jestto, że możemy podawać szczepionkęnie tylko w tym tradycyjnym schemacietrzy plus jeden, ale jestwprowadzone, że też te szczepionki wysoceskojarzone, czyli pięć w jednym,może być dwa plus jeden. Kolejna sprawa,proszę państwa, to to rozmycie.

Tak powiedziałem, że kiedyś były,było prosto.Szczepienia bezpłatne były, były obowiązkowe,szczepienia zalecane były wykonywane na kosztzainteresowanych.No i te, ten język,który jest nieprecyzyjny, co jak powiedziałem,jest źródłem nieraz błędów.Mówmy od piętnastych urodzin, bow momencie piętnastych urodzin zaczyna sięuwaga szesnasty rok życia następnego,następnego dnia.

I teraz przejdźmy do tejpierwszej kontrowersji, którą, którą chciałbym, chciałbymbliżej, bliżej omówić.Przesunięcie dawki urodzeniowej.

Co mówi PSO?PSO dopuszcza przesunięcie terminu wykonaniaszczepienia przeciwko WZW B z pierwszejdoby czy, czy przed wypisemze szpitala.Zazwyczaj to dziecko dwa, trzy,cztery dni w szpitalu spędza jeślijest ogólnie zdrowe u noworodków,jeżeli matka ma przeciwciał powyżej stu.

I teraz tak.Co budzi wątpliwości?Obie-- przede wszystkim kto mato badanie zrobić i czy każdamatka ma takie oznaczenie, oznaczenieprzeprowadzić.Poza tym, czy na pewnoobecność przeciwciał anty-HBS wyklucza zakażenie HBV?Proszę państwa, zazwyczaj tak.Ale czy na, czy na,czy na sto procent?

Poza tym, co ryzykujemy?Ryzykujemy to, tak zwane straconeszanse.Bo jeżeli dziecko nie zostaniezaszczepione już w-w-w szpitalu, no tomusi się zgłosić, powiedzmy wtym drugim miesiącu życia.A jak się nie zgłosi?

Proszę zwrócić uwagę, że oznaczanieilościowe przeciwciał anty-HBS nie jest standardemopieki okołoporodowej.Czyli kto to ma wogóle zrobić?Poza tym mamy też ryzykokomunikacyjne, czyli mówiąc tylko, co rodzicez tego zrozumieją, dlaczego mygo nie chcemy szczepiać, a częstow natłoku innych obowiązków nonie mamy czasu, żeby dokładnie toz rodzicami omawiać, którzy przecieżteż na tych zagadnieniach się znaćdobrze nie muszą.W związku z czym wprowadzato ich w taki niepokój imówią, że skoro można później,to znaczy, że to na początkupewnie jest szkodliwe i chcemyto szczepienie z tego powodu odwlec.

Zwrócę państwa uwagę, że aktualnewytycz-wytyczne Amerykańskiego Towarzystwa Ginekologów i Położnikówz dwa tysiące dwudziestego trzeciegoroku jasno mówią, że nie mażadnej modyfikacji terminu szczepienia woparciu o poziom przeciwciał anty-HBS.Podobnie inne międzynarodowe wytyczne, dokładniemacie państwo dane, nie uzależniają terminuuro-- dawki urodzeniowej szczepionki od,od, od, od, od poziomu, odpoziomu przeciwciał anty-HBS matki.

Oczywiście w krajach, które-- sąkraje, które nie szczepią przeciwko WZWB, no bo mają to,są to kraje niskiej endemiczności, wówczastakie szczepienie nie jest potrzebne.Ale uwaga!Powszechnym zaleceniem jest szczepienie dzieciurodzonych przez matki zakażone HBV.

Dlaczego ta dawka urodzeniowa jestkluczowa?Dlatego, że przebieg kliniczny zakażeniaHBV zależy od wieku zakażenia.Jeżeli zakazimy się, jak będąmłodzi-- młodym i silni, mamy dużeszanse, że przejdziemy ostre wirusowezapalenie wątroby, ale wirusa wyeliminujemy iwyzdrowiejemy.

Natomiast odwrotnie, jeżeli zaka-- jeżelidziecko zarazi się w pierwszych dniach,tygodniach po urodzeniu, to maponad dziewięćdziesiąt procent, że dojdzie dozakażenia przewlekłego, którego wyleczyć siępóźniej nie da, dlatego, że wirustworzy takie cykliczne, cykliczną strukturęw naszych komórkach.I mówiąc krótko nie dasię stamtąd go wyrzucić.Czyli ryzykujemy długoterminowymi powikłaniami, boco czwarte takie dziecko będzie miałoalbo marskość wątroby, albo rakwątrobowo-komórkowy, a niestety czasami i jednoi drugie.

Poza tym pytanie, skąd wziąłsię ten próg ochronny sto jednostek?Ja rozumiem, że on jestdziesięć razy większy niż ten standardowouważany za dowód odporności.A dlaczego akurat sto?Bo złotówka ma sto groszy?Proszę państwa, nie wiadomo.Czyli to jest to przyjętezupełnie, zupełnie arbitralnie.

Oczywiście są argumenty za stosowaniem.Mamy badania chińskie, które wykazują,że im wyższy poziom przeciwciał, którematka, matka przekazuje dziecku, tymsłabiej dziecko odpowiada na szczepienia.Ale czy to jest argumentza tym, żeby te szczepienia odwra--o-o-opóźniać, czy raczej za tym,żeby monitorować odpowiedź poszczepienną w przypadkutakich dzieci, które, których matkirzeczywiście tych, tych przeciwciał w ciążymiały, miały dużo?

No i wreszcie nasz polskikontekst, czyli lokalna sytuacja epidemiczna.Proszę państwa, Polska jest krajemo takim no już niskim, noale jeszcze może na granicypośredniego poziomu endemiczności.Ostatnie duże ruchy migracyjne, wojnaz naszą wschodnią granicą, no raczejnie sprzyja poprawie sytuacji epidemiologicznej.Widzieliśmy to też w innychchorobach, więc ja bym był bardzoostrożny ze zmianami, które mogąnam tą sytuację dodatkowo, dodatkowo pogorszyć.

W związku z czym powiedziałbymtak: w kontekście epidemiologii Polski, epidemiologiiWZW, utrzymanie dawki urodzeniowej zyskujena znaczeniu.I także podsumowując te argumentyprzeciwko odroczeniu szczepienia: brak podstaw wytycznychmiędzynarodowych to jest taki polski,że tak powiem, kwiatek, który noświat nie bardzoY, tą drogąpodąża.

Kolejna sprawa to, przeciwciałaanty-HBs nie daje nam pewności, żematka nie ma, ni-niema zakażenia, bo zdarzają się,też takie-- już nie będęw szczegóły wchodził.Jest możliwe, że, że zakażeniejest, mimo że anty-HBs również się,się pojawiło.Choć oczywiście zda-- zgadzam się,to są zjawisk, przy-przypadki bardzo rzadkie.

Kolejna sprawa to przejściowycharakter ochrony.Te przeciwciała od matczyny przecieżzanikną, w związku z czymu-u dziecka też zanikną idziecko znowu będzie wrażliwe na zakażenie.Jeśli ktoś z rodzi-z rodziny,nie tylko matka, te zakażeniamogą się w rodzinie przenosićdrogą również taką, taką horyzontalną,no to też dziecko znowubędzie, będzie narażone.

No i wreszcie, ym, odroczenie,szczepienia sprawia, że, wyszczepia--odsetek zaszczepionych dzieci nam zdecydowanie,zdecydowanie się zmniejszy.Jakie z tego wnioski bymwyciągnął?Ano takie, że zalecenie oodroczeniu, no nie znajduje poparcia waktualnych wytycznych, że dawka urodzeniowaszczepionki powinna być podana tak jakdawniej, czyli wszystkim dzieciom,stabilnym, w stabilnym stanie noworodkom zmasą urodzeniową powyżej dwustu, dwóchtych, dwóch, dwóch, dwóch, dwóch, dwóch,dwóch tysięcy gramów w ciągupierwszych dwudziestu czterech godziny-godzinach od, odurodzenia.

Natomiast rzeczywiście, jeśli matka iwiemy o tym, ma wy-- bardzowysokie miano przeciwciał anty-HBs, tomożemy rozważyć monitorowanie odpowiedzi poszczepiennej,a po-- utrzymanie, ym, tejuniwersalnej dawki urodzeniowej, przypomnę, jest toszczepionka inaktywowana, bardzo bezpieczna, znanaod dziesiątek lat, wydaje się kluczowedla, tego poży-- pozytywnegospadku, zapadalności na, na,

WZW, A zwłaszcza towro-- zwłaszcza to przewlekłe, które proszępaństwa, jeszcze kilka lat temu,kiedy te zakażenia kilka, kilkanaście lattemu głównie przenosiły się przez,przez nas, niestety przez, przez ochronęzdrowia, no, no była, byłasytuacja była zatrważająca.

Kolejna, bardzo kontrowersyjna kwestiato jest to, czy nas-- naczas w Polsce, żeby wprowadzićschemat dwa plus jeden zamiast trzyplus jeden.Oczywiście wszystko ma swoje wadyi zalety.Przyjrzyjmy się im, bliżej.

Wariant trzy plus jedenjest wariantem intuicyjnym.Jest stosowany w większości bogatychkrajów, za wyjątkiem Skandynawii, za wyjątkiemWielkiej Brytanii.Natomiast wariant, gdzie stosowanyjest wariant dwa plus jeden, tooznacza rzeczywiście mniej wizyt, mniej,mniej wkłuć, wreszcie mniej kosztów dlarodziców, niższe koszty, jeżeli zate szczepionki wysoce skojarzone sześć,w jednym, płacą.Natomiast pytanie, czy jest możliwe,żeby wariant dwa plus jeden byłrównie dobry jak wariant trzyplus jeden?Czy to wszystko jest takieproste?Już, już intuicyjnie pewnie państwowyczuwacie, że coś tu pewnie jestnie tak i zaraz,przejdę do, do schematów.

Oby-oba schematy, proszę państwa, czy,są związane z podaniem dawkiprzewodniej na początku drugiego rokużycia, natomiast różnią się liczbą dawekpierwotnych.I teraz, wspominałem, żeSkandynawia, czyli Szwecja, Dania, Finlandia jużstosują schemat dwa plus jeden,ale proszę zwrócić uwagę, że sytuacjaepidemiologiczna w tych krajach jestinna niż u nas.Od razu powiem lepsza.Natomiast, natomiast w pozostałychkrajach, stosowany jest schemat, schemat,ym, trzy plus jeden.

Jeśli chodzi o błonicę itężec różnic, proszę zwrócić uwagę właściwienie ma, bo czy uzyskujemyserokonwersję na poziomie dziewięćdziesiąt dziewięć osiemczy dziewięćdziesiąt osiem koma trzyto nie ma wielkiego znaczenia.

Natomiast gdzie są różnice?Proszę państwa, krztusiec.O co chodzi?Chodzi o to, że,w przypadku schematu dwa plus jeden,ta odpowiedź mierzona przeciwciałamiprzeciwko pertaktynie wynosi koło osiemdziesięciu procent,a w przypadku trzech dawekbliska jest bardziej dziewięćdziesięciu procent.I mamy dowody z badań,z obserwacji, obserwacji w-w realnym,świecie, że proszę państwa,że, to sprzyja zakażeniomw tym wrażliwym okresie pierwszegoroku życia.Później, jak w drugim rokużycia dziecko dostanie dawkę przypominającą, tote schematy się wyrównują.Czyli schemat dwa plus jeden,czy schemat trzy plus jedenbędzie równie skuteczny, ale uwagapo podaniu dawki przypominającej, stąd podkreślamjej istotne znaczenie.

Natomiast w pierwszym roku życianiestety nie.Pojawia się coś, co nazywamyoknem wrażliwości.Mianowicie dziecko, staje sięwra-- podatne na krztusiec między podaniemdrugiej dawki a dawki przypominającej.Czyli w praktyce, odczwartego czy tam piątego miesiąca życiado miesiąca, szesnastego, osiemnastego.Przez te kilka ki-kilka,a jak się opóźni to ikilkanaście miesięcy dziecko będzie wrażliwena krztusiec.Z błonicą nie ma problemów,z tężcem nie ma problemów, az krztuścem ten problem, tenproblem jest, a później po podaniu,po podaniu, dawki przewodniej,jak powiedziałem, te schematy, schematy sięznowu, robią się wzasadzie równorzędne.

I teraz jaki jest tegowniosek?jakie z tego byśmykluczowe wnioski praktyczne, wyciągnęli?Czyli schemat trzy plus jedenma zdecydowanie zapewnia lepszą ochronę przedkrztuścem w pierwszym roku życia,ponieważ schemat dwa plus jeden pozostawiaokno wrażliwości między tymi dwomadawkami pierwszymi primingiu, a podaniem dawkiprzypominającej.

I co prawda zgadzam się,że schemat dwa plus jeden tojest mniej wizyt, to jestkorzystne dla pacjentów, to jest-- aleto jest, ryzyko wprzypadku, tego, co mówiłem, odczego zacząłem nasze dzisiejsze spotkanie.Mamy, proszę państwa, mieliśmy wdwa tysiące dwudziestym, ym, czwartym rokurok krztuśca.Mamy tego krztuśca bardzo dużo,mamy duże ruchy migracyjne.Krztusiec jest bardzo zaraźliwy.Jest zaraźliwy tak jak ospa,bardziej niż ospa wietrzna, takjak odra.W związku z czym narażaniedzieci na t-takie ryzyko po to,żeby zaoszczędzić jedną dawkę szczepionkiprzeciwko tężcowi, błonicy, krztuścowi, no niewydaje się, nie wydaje sięuzasadnione.

W takim razie kończąc tedwie najbardziej kontrowersyjne kwestie, chciałbym spojrzećna program szczepień z niejakopewnej perspektywy.

Taki pięciominutowy algorytm jak czytać,kalendarz szczepień przy pacjencie.Przede wszystkim ustalamy wiek irocznik.Wspomniałem o tych błę--o tych, o tych, o tychpułapkach, żeby mówić, że, żeczternasty rok życia to nie jesttożsame to czternaste urodziny, żebyśmypo prostu te, te pojęcia,rozumieli i odróżniali.

Kolejna sprawa zacznę od szczepieńobowiązkowych, bo one z mocy prawasą obowiązkowe, następnie zalecane, boco to znaczy zalecane?To znaczy, że one sąteż potrzebne, tylko nie są przez,państwo ze względów ekonomicznychtylko i wyłącznie, refundowane.

Kolejna sprawa to przyjęcie grupąryzyka.Jest ogólną zasadą, że grupyryzyka wymagają większej liczby szczepień niżosoby, które do grup ryzykanie należą.No właśnie, na tym polegagrupa ryzyka, że ma podwyższone ryzyko,ryzyko zachorowania.

No wreszcie kwestia finansowania HPL-u,no i ustalenie planu, czyli tego,indywidualnego, no bo wszystko,co robimy, to jest w gruncierzeczy indywidualne, indywidualnego, planuszczepień.

Jak mówić?Jak mówić?My z panem Grzegorzem Wronowskimjeszcze tą kwestią się zajmiemy, alenie mówmy, że tylko zalecane.Mówmy, proszę państwa,refundacja nie zawsze nadąża za wiedząkliniczną.Myślę, że to zdanie wartozapamiętać.Mówmy, ułóżmy priorytety iplan, plan, plan, wizyt.

Także podsumowując to, co chciałbym,żebyście państwo, z-z tego, -Ztego wykładu zapamiętali, w-wsp-- podsumowałbym następująco.PSO dwa tysiące dwadzieściasześć wymaga k-- trudniejs-- trudniejszej winterpretacji niż te kalendarze, którebyły w poprzednich latach.Na dwa-- najwadnie-- najwa-najważniejsze kontrowersjeto przesunięcie dawki WZW B, ym,w przypadku wysokiego mianaprzeciwciał, tych powyżej stu, ym, zczym ja osobiście, dyskutujęi namawiam państwa, żeby sch-- traktowaćwszystkie dzieci jednakowo, co iłatwiejsze jest i dla nich bezpieczniejsze.

Kolejna sprawa to schemat, ym,ym, ym, dwa plus jeden,który jak wspomniałem w naszejsytuacji epidemiologicznej wydaje się być możekiedyś, potrzebny i-i chociażbydlatego, że jest tańszy i prostszyw realizacji, ale na raziedo niego jeszcze nie dojrzeliśmy.Ym, kolejna sprawa to, to,to to, że, ym, brak obowiązku,to, że szczepienie jest obowiązkowe,nie oznacza braku wskazania.Brak refundacji nie oznacza brakuwartości klinicznej.

No i wreszcie, najważniejszym,ym, najbezpieczniejszym zakończeniem, wizyty jestpisemny, rozpisany zgodnie z, powiedzmy,z datami plan, plan szczepień.My m-mamy jako lekarzenie tylko odczytywać kalendarz, mamy prowadzićcoś, co, co, co nazywamykonsultacją szczepienną