Wyszukaj w publikacjach
Farmakoterapia depresji i zaburzeń lękowych stanowi codzienne wyzwanie w praktyce lekarek i lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. Wobec mnogości dostępnych preparatów, dobór odpowiedniego leczenia w konkretnych sytuacjach klinicznych często budzi wątpliwości.
Aby je rozwiać, 24 marca 2026 r. wraz z lek. Wacławem Dyrdą, specjalistą psychiatrii, zorganizowaliśmy webinar „Jak dobrać antydepresant do profilu pacjenta?”.
Spotkanie cieszyło się dużym zainteresowaniem. Prelegent odpowiedział na żywo na pytania uczestników – jego odpowiedzi przedstawiamy poniżej.
Jak postępować w kontekście ryzyka próby „S” na początku leczenia, kiedy dochodzi już do wzrostu napędu, ale do poprawy nastroju – jeszcze nie?
Jednym z kluczowych momentów terapii przeciwdepresyjnej jest jej początkowy etap, kiedy może dojść do zwiększenia napędu psychoruchowego bez jednoczesnej poprawy nastroju. To właśnie wtedy ryzyko zachowań samobójczych może być szczególnie wysokie.
W takich sytuacjach konieczna jest dokładna ocena ryzyka – zwłaszcza u pacjentów z wywiadem myśli lub prób samobójczych. Na tej podstawie należy indywidualnie dostosować leczenie: wybierać leki o mniejszym potencjale aktywizującym lub czasowo dodać leczenie sedatywne lub przeciwlękowe, aby bezpiecznie przeprowadzić pacjenta przez początkowy etap terapii.
Czy trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne znajdują jeszcze miejsce w terapii?
Obecnie TLPD nie są stosowane jako leki pierwszego rzutu – głównie ze względu na profil bezpieczeństwa i tolerancję. Nadal jednak znajdują zastosowanie w dalszych liniach leczenia, szczególnie w bardziej złożonych przypadkach.
Czy u pacjentów <25. r.ż. faktycznie należy unikać bupropionu ze względu na ryzyko „S”?
Nie ma bezwzględnego przeciwwskazania do stosowania bupropionu u pacjentów poniżej 24. roku życia. Kluczowa jest indywidualna ocena ryzyka, obejmująca obecność myśli lub tendencji samobójczych oraz ogólny obraz kliniczny.
Przy braku istotnego ryzyka lek może być stosowany, jednak wymaga regularnego monitorowania.
Kiedy hydroksyzyna ma sens w leczeniu lęku?
Hydroksyzyna ma zastosowanie w doraźnym leczeniu objawów lękowych, ale nie powinna być stosowana jako jedyny lek w terapii zaburzeń lękowych.
Jej częste i przewlekłe stosowanie przez pacjentów może wskazywać na niewystarczającą skuteczność leczenia podstawowego i konieczność modyfikacji lub wdrożenia terapii przeciwdepresyjnej.
Dodatkowo należy zachować ostrożność u pacjentów w podeszłym wieku, ze względu na ryzyko pogorszenia funkcji poznawczych oraz u osób z chorobami kardiologicznymi, ponieważ hydroksyzyna może wydłużać odstęp QT.
Co zrobić w przypadku podejrzenia choroby afektywnej dwubiegunowej?
W przypadku podejrzenia ChAD pacjent powinien zostać skierowany do psychiatry. Rozpoczynanie leczenia w POZ bez potwierdzenia diagnozy może być ryzykowne, szczególnie w kontekście terapii normotymicznej.
Kiedy zastosować wortioksetynę zamiast escitalopramu?
Wybór między tymi lekami zależy od obrazu klinicznego. Wortioksetyna może być preferowana u pacjentów z zaburzeniami poznawczymi oraz u tych, którzy doświadczają działań niepożądanych po SSRI, takich jak zaburzenia seksualne czy spłycenie emocji. Escitalopram pozostaje dobrym wyborem przy nasilonym lęku, drażliwości i impulsywności.
W praktyce należy również uwzględnić dostępność refundacyjną i koszty terapii.
Czy opipramol znajduje zastosowanie w leczeniu lęku?
Opipramol może być stosowany w leczeniu zaburzeń lękowych. Część pacjentów dobrze toleruje ten lek i zgłasza poprawę objawów, dlatego może on stanowić jedną z opcji terapeutycznych w indywidualnie dobranych przypadkach.
Na co zwrócić uwagę, inicjując leczenie przeciwdepresyjne u pacjentów uzależnionych?
Postępowanie zależy od rodzaju uzależnienia. W przypadku benzodiazepin konieczne jest stopniowe odstawianie, często z wykorzystaniem diazepamu. W przypadku alkoholu postępowanie zależy od tego, czy współwystępują objawy depresyjne lub lękowe. Szczególnej ostrożności wymagają opioidy, zwłaszcza w kontekście ryzyka zespołu serotoninowego.
W wielu przypadkach najlepszym rozwiązaniem jest skierowanie pacjenta do specjalistycznej poradni leczenia uzależnień.
Czy fluoksetyna jest dobrym wyborem u pacjentki ze zmniejszonym napędem i podjadaniem?
Fluoksetyna może być dobrym wyborem u pacjentki z obniżonym napędem, szczególnie jeśli towarzyszy temu zwiększony apetyt lub podjadanie. Lek ten wykazuje działanie aktywizujące, a u części pacjentów może sprzyjać redukcji apetytu.
Należy jednak zwrócić uwagę na komponentę lękową – u niektórych pacjentów leki o działaniu aktywizującym mogą nasilać ten stan. W takich przypadkach konieczna jest uważna obserwacja i ewentualna modyfikacja leczenia.
Czy zaburzenia rytmu dobowego (trudności ze wstawaniem rano, zwiększona aktywność w godzinach wieczornych) jest wskazaniem do zastosowania agomelatyny?
Agomelatyna jest stosowana w leczeniu depresji, szczególnie z towarzyszącymi zaburzeniami snu. W przypadku izolowanych zaburzeń rytmu dobowego preferowane są melatonina oraz interwencje behawioralne, takie jak higiena snu i ekspozycja na światło.
Jak dobrać lek przeciwdepresyjny u pacjentów z otyłością i w okresie menopauzy?
U pacjentów z otyłością warto unikać leków sprzyjających przyrostowi masy ciała, takich jak mirtazapina czy paroksetyna. Preferowane opcje to między innymi bupropion i fluoksetyna.
U kobiet w okresie okołomenopauzalnym często dobrze sprawdzają się escitalopram i sertralina, szczególnie przy chwiejności emocjonalnej.
Na co zwrócić uwagę, inicjując leczenie przeciwdepresyjne u pacjentów stosujących farmakoterapię otyłości?
W przypadku pacjentów leczonych farmakologicznie z powodu otyłości należy zwrócić uwagę zarówno na potencjalne interakcje, jak i wpływ leków przeciwdepresyjnych na masę ciała.
Choć zwykle nie ma istotnych przeciwwskazań do łączenia tych terapii, zaleca się każdorazowe sprawdzanie interakcji. W praktyce warto unikać leków zwiększających apetyt i masę ciała oraz regularnie monitorować zmiany w tym zakresie.
Czy leki przeciwdepresyjne wykazują interakcje z NOAC?
Leki serotoninowe mogą zwiększać ryzyko krwawień u pacjentów stosujących antykoagulanty. W praktyce oznacza to konieczność ostrożnego wprowadzania leczenia, monitorowania objawów krwawienia oraz edukacji pacjenta.
Czy wszystkie SSRI wymagają kontroli EKG?
Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu citalopramu – w tym przypadku zalecane jest wykonanie EKG przed rozpoczęciem leczenia oraz po każdej zmianie dawki.
Przy pozostałych SSRI decyzja o wykonaniu EKG powinna zależeć od czynników ryzyka, takich jak choroby kardiologiczne czy wiek pacjenta. W praktyce, jeśli istnieje taka możliwość, warto rozważyć wykonanie EKG przed wdrożeniem leczenia, zwłaszcza u pacjentów starszych.
Co można zastosować w leczeniu depresji u pacjentów z przewlekłym bólem, którzy nie tolerują SNRI?
U pacjentów z depresją i przewlekłym bólem, którzy nie tolerują SNRI, możliwe jest zastosowanie SSRI w połączeniu z pregabaliną. Pregabalina wykazuje działanie przeciwlękowe i przeciwbólowe oraz poprawia jakość snu, co czyni ją wartościowym elementem terapii skojarzonej.
Czy pregabalina znajduje miejsce w leczeniu lęku?
Pregabalina jest zarejestrowana w leczeniu zaburzeń lękowych uogólnionych i może być stosowana zarówno jako element terapii skojarzonej, jak i w monoterapii, gdy leki przeciwdepresyjne są nieskuteczne lub nietolerowane.
Jakie leki przeciwdepresyjne preferować u pacjentów z ADHD i ASD?
U pacjentów z ADHD szczególną rolę może odgrywać bupropion, który znajduje zastosowanie również w dalszych liniach leczenia ADHD. W praktyce należy jednak uwzględnić stosowane już leczenie (np. metylofenidat, atomoksetyna), zwracając uwagę na potencjalne nasilenie działania noradrenergicznego przy łączeniu leków.
Często bezpiecznym wyborem pozostają SSRI, które dają większą elastyczność w dalszym planowaniu terapii. W przypadku pacjentów ze spektrum ASD pomocne mogą być leki o działaniu wyciszającym, takie jak escitalopram, szczególnie przy nadwrażliwości na bodźce.
Niezależnie od farmakoterapii kluczowe znaczenie ma psychoedukacja i oddziaływania psychoterapeutyczne.
Trazodon XR i CR – kiedy stosować poszczególne formy?
W praktyce klinicznej sposób stosowania trazodonu zależy od postaci leku. Forma CR częściej wiąże się z odczuwaniem senności, dlatego zwykle zaleca się jej przyjmowanie na 1–2 godziny przed snem, z możliwością indywidualnego dostosowania pory w zależności od tolerancji i występowania senności następnego dnia.
W przypadku formy XR efekt uwalniania jest bardziej rozciągnięty w czasie, dlatego nie zawsze stosowanie bezpośrednio przed snem jest optymalne. W praktyce klinicznej często rozważa się wcześniejsze podanie leku, obserwując reakcję pacjenta i ewentualne działania niepożądane.
