Wyszukaj w publikacjach
Farmakoterapia otyłości – przewodnik po dostępnych lekach
Obecnie w Polsce zarejestrowanych jest 6 leków stosowanych w farmakoterapii otyłości.
| Lek | Dawkowanie | Czas oceny skuteczności leczenia | Najczęstsze działania niepożądane |
|---|---|---|---|
15 mg 1×/tydz. dawka początkowa: 2,5 mg 1×/tydz. przez 4 tyg. zasady zwiększania dawki: potem 5 mg 1×/tydz. przez ≥4 tyg. i stopniowe zwiększanie co ≥4 tyg. do dawki skutecznej: 7,5 mg, 10 mg, 12,5 mg i 15 mg 1×/tydz. | po 3 miesiącach leczenia | ||
2,4 mg 1×/tydz. dawka początkowa: 0,25 mg 1×/tydz. przez 4 tyg. zasady zwiększania dawki: zwiększanie dawki co 4 tyg. do: 0,5 mg, 1 mg, 1,7 mg i 2,4 mg (w razie gorszej tolerancji leku wolniej) | po 3 miesiącach. stosowania w dawce 2,4 mg 1×/tydz. |
| |
3,0 mg 1×/dz. (lub maksymalna tolerowana) dawka początkowa: 0,6 mg 1×dz. zasady zwiększania dawki: zwiększenie o 0,6 mg/d co ≥1 tydz. (w razie gorszej tolerancji leku wolniej) | po 3 miesiącach stosowania leku w dawce pełnej (3,0 mg 1×/dz.) lub maksymalnej tolerowanej |
| |
2 tabl. 2×dz. – od 4. tyg. leczenia (32 mg naltreksonu i 360 mg bupropionu) dawka początkowa: 1 tabl. 1×/dz. (8 mg naltreksonu + 90 mg bupropionu) zasady zwiększania dawki: co tydz. należy dodawać 1 tabl. – po początkowo 1 tabl. 1×/dz. stosować wg schematu:
| po 3 miesiącach stosowania w pełnej dawce (32 i 360 mg), tj. po 16 tyg. od początku leczenia |
| |
120 mg 3×/dz. (przed głównym posiłkiem lub do 1 h po nim) | po 3 miesiącach stosowania |
| |
7,5 mg+46 mg 1×dz. rano dawka początkowa: 3,75 mg+23 mg przez 14 dni zasady zwiększania dawki: następnie stosować dawkę dobową 7,5 mg+46 mg | po 3 miesiącach leczenia |
|
Tirzepatyd
Tirzepatyd jest długodziałającym podwójnym agonistą receptorów GIP i GLP-1. Działa zarówno ośrodkowo, jak i obwodowo, wpływając na regulację łaknienia, sytości i gospodarki metabolicznej. Zmniejsza apetyt i pobór energii, zwiększa uczucie sytości i pełności oraz redukuje uczucie głodu. Leczenie prowadzi głównie do zmniejszenia tkanki tłuszczowej, w tym tłuszczu trzewnego, z jednoczesną poprawą parametrów metabolicznych. Tirzepatyd jest uznawany za lek I rzutu w farmakologicznym leczeniu otyłości, charakteryzujący się największą dotychczas skutecznością w redukcji masy ciała.
Stopniowe zwiększanie dawki zmniejsza ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego.
Działania niepożądane wynikają głównie z ośrodkowego wpływu na regulację łaknienia oraz spowolnienia czynności przewodu pokarmowego. Najczęściej występują nudności, wymioty, zaparcia i biegunki zwykle o nasileniu łagodnym lub umiarkowanym, szczególnie w okresie zwiększania dawki.
Semaglutyd
Semaglutyd jest długodziałającym analogiem GLP-1, wpływającym zarówno na ośrodkowe, jak i obwodowe mechanizmy regulacji masy ciała. Zwiększa uczucie sytości i pełności, zmniejsza głód oraz łaknienie, a jednocześnie ogranicza spożycie kalorii. Dodatkowo opóźnia opróżnianie żołądka i korzystnie wpływa na gospodarkę węglowodanową. Może też przynosić korzyści sercowo-naczyniowe u pacjentów z nadmierną masą ciała i chorobą sercowo-naczyniową. Semaglutyd jest obecnie uznawany za lek I rzutu w farmakologicznym leczeniu otyłości.
Stopniowe zwiększanie dawki zmniejsza ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego. W przypadku złej tolerancji zaleca się opóźnienie eskalacji dawki lub czasowy powrót do dawki poprzedniej.
Działania niepożądane wynikają głównie z opóźnienia opróżniania żołądka oraz ośrodkowego wpływu na regulację łaknienia, szczególnie w okresie zwiększania dawki. Mogą obejmować nudności, wymioty, biegunkę lub zaparcia; rzadziej są związane z wpływem leku na trzustkę i drogi żółciowe.
Liraglutyd
Liraglutyd jest analogiem GLP-1, hormonu inkretynowego, który działa zarówno obwodowo, jak i ośrodkowo. Stymuluje wydzielanie insuliny zależnie od glikemii, hamuje wydzielanie glukagonu oraz opóźnia opróżnianie żołądka. Dodatkowo wpływa na ośrodki regulujące łaknienie w mózgu, zwiększając uczucie sytości i zmniejszając odczuwanie głodu, co prowadzi do redukcji masy ciała. Liraglutyd jest uznawany za lek I–II rzutu w farmakologicznym leczeniu otyłości, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej.
Stopniowe zwiększanie dawki poprawia tolerancję leku i zmniejsza dolegliwości żołądkowo-jelitowe.
Działania niepożądane wynikają głównie z opóźnienia opróżniania żołądka oraz ośrodkowego wpływu na regulację łaknienia, co może prowadzić do nudności, wymiotów, zaparć i biegunki. Rzadziej są związane z wpływem leku na trzustkę i drogi żółciowe.
Naltrekson+bupropion
Bupropion nasila aktywność neuronów anoreksygennych w podwzgórzu, zwiększając uczucie sytości, natomiast naltrekson blokuje hamujące sprzężenie zwrotne zależne od receptorów opioidowych. Połączenie obu substancji prowadzi do zmniejszenia apetytu oraz ograniczenia potrzeby sięgania po konkretne produkty. Preparat naltrekson+bupropion jest uznawany za lek II rzutu w farmakologicznym leczeniu otyłości.
Działania niepożądane wynikają z ośrodkowego wpływu leku na neuroprzekaźnictwo dopaminergiczne, noradrenergiczne i opioidowe, co może prowadzić do nudności, wymiotów, zaparć, zawrotów głowy, zaburzeń snu oraz wzrostu ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca.
Podczas rozpoczynania leczenia należy uważać na liczne interakcje lekowe (jest metabolizowany przez cytochrom P450).
Orlistat
Orlistat hamuje lipazy przewodu pokarmowego, ograniczając rozkład i wchłanianie tłuszczów z diety. Skutkuje to zmniejszeniem podaży kalorii, bez wpływu na mechanizmy regulujące głód i sytość. Jest obecnie uznawany za lek III rzutu w farmakologicznym leczeniu otyłości.
Jeśli posiłek nie zawiera tłuszczu, dawkę należy pominąć.
Działania niepożądane wynikają z obecności niestrawionego tłuszczu w jelitach, co prowadzi do dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takich jak tłuszczowe stolce, wzdęcia czy nagłe parcie na stolec.
Zalecane jest stosowanie suplementacji witamin rozpuszczalnych w tłuszczach w trakcie stosowania orlistatu.
Preparat złożony fenterminy i topiramatu
Preparat złożony fenterminy i topiramatu łączy ośrodkowe działanie anorektyczne fenterminy z neuroregulacyjnym działaniem topiramatu. Fentermina, jako substancja o właściwościach sympatykomimetycznych, zmniejsza łaknienie poprzez pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego, natomiast topiramat wpływa na mechanizmy kontroli apetytu i sytości. Połączenie tych substancji prowadzi do zmniejszenia spożycia energii i redukcji masy ciała. Preparat fentermina/topiramat nie został zarejestrowany przez EMA, jednak został dopuszczony do stosowania w Polsce w procedurze krajowej.
Dawkowanie wymaga stopniowego zwiększania dawek w celu poprawy tolerancji i zmniejszenia ryzyka działań niepożądanych. Ze względu na brak jednoznacznych danych dotyczących długoterminowego bezpieczeństwa, czas leczenia powinien być ściśle monitorowany przez lekarza, a kontynuacja terapii regularnie oceniana.
Działania niepożądane wynikają głównie z:
- sympatykomimetycznego działania fenterminy (ryzyko tachykardii, pobudzenia układu sercowo-naczyniowego),
- ośrodkowego działania topiramatu, które może prowadzić do zaburzeń psychicznych, poznawczych oraz zwiększonego ryzyka teratogennego.
Z tego względu leczenie wymaga monitorowania czynności serca oraz stanu psychicznego.
Wskazania dotyczące leczenia nadwagi u osób z chorobami współistniejącymi
Wskazania rejestracyjne dotyczące stosowania farmakoterapii w leczeniu nadwagi u osób z chorobami współistniejącymi z BMI 27–29,9 kg/m2 i oczekiwana siła działania leków
| Orlistatᵃ | Naltrekson i bupropion | Liraglutyd | Semaglutyd | Tirzepatyd | |
|---|---|---|---|---|---|
nie określono | nie określono | tak | tak | tak | |
nie określono | tak | tak | tak | tak | |
nie określono | tylko jeśli jest wyrównane | tak | tak | tak | |
nie określono | tak | tak | tak | tak | |
nie określono | nie określono | tak | tak | tak | |
Choroby sercowo-naczyniowe (ChSN) | nie określono | nie określono | nie określono | takᵇ | tak |
Siła działania leku | słaba (<5%) | umiarkowana (≥5%) | umiarkowana (≥5%) | duża (>10–15%) | bardzo duża (>15–20%) |
ᵃ nie określono dla orlistatu dodatkowych wskazań u osób z nadwagą; zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego (ChPL) można stosować, jeśli wskaźnik masy ciała (BMI) ≥28 kg/m2 ᵇ udowodnione u chorych bez cukrzycy zmniejszenie ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych (SN) i zgonu z przyczyn SN (złożony punkt końcowy) ᶜ zależnie od stosowanej dawki
Źródło: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości
Źródła
- Bąk-Sosnowska, M., Białkowska, M., Bogdański, P., Chomiuk, T., Dobrowolski, P., Gałązka-Sobotka, M., Holecki, M., Jankowska-Zduńczyk, A., Jarosińska, A., Jezierska, M., Kamiński, P., Kłoda, K., Kręgielska-Narożna, M., Kuryłowicz, A., Lech, M., Major, P., Mamcarz, A., Mastalerz-Migas, A., Matyjaszek-Matuszek, B., … Żak-Gołąb, A. (2024). Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna – Wydanie Specjalne, 1–116. https://ptlo.org.pl/resources/data/forms/aktualnosci/258/ws_ptlo_otylosc_2024_final.pdf
- Olszanecka-Glinianowicz, M., Tomiak, E., Błaszczak, H., & Jankowska-Zduńczyk, A. (2025). Zalecenia dotyczące rozpoznawania otyłości i postępowania u dorosłych oraz dzieci chorych na otyłość w praktyce lekarza rodzinnego: Wytyczne Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce i Polskiego Towarzystwa Badań nad Otyłością. Lekarz Rodzinny, Suplement do nr 5/2025. Medycyna Praktyczna. https://klrwp.pl/informacje/zalecenia-dotyczace-rozpoznawania-otylosci-i-postepowania-u-doroslych-oraz-dzieci-chorych-na-otylosc-w-praktyce-lekarza-rodzinnego
- Busetto, L., Dicker, D., Frühbeck, G., Halford, J. C. G., Sbraccia, P., Yumuk, V., & Goossens, G. H. (2024). A new framework for the diagnosis, staging and management of obesity in adults. Nature medicine, 30(9), 2395–2399. https://doi.org/10.1038/s41591-024-03095-3
