Emigracja lekarzy pod lupą

Poseł Wiesław Krajewski zwrócił się do Ministerstwa Zdrowia z interpelacją dotyczącą skali, kierunków i przyczyn emigracji lekarzy z Polski w latach 2020–2026 oraz jej wpływu na funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia. Odpowiedź resortu pokazuje lukę w monitorowaniu zjawiska, ale jednocześnie wskazuje na rosnącą liczbę lekarzy pracujących w kraju i malejącą deklarowaną skłonność do wyjazdów.

Migracja kadry medycznej jest jednym z istotnych wyzwań dla systemów ochrony zdrowia w wielu państwach europejskich. W przypadku Polski od wielu lat wskazuje się na odpływ części lekarzy do innych państw, w szczególności krajów Europy Zachodniej, oferujących wyższe wynagrodzenia oraz bardziej stabilne warunki pracy. Zjawisko emigracji lekarzy może mieć istotny wpływ na dostępność świadczeń zdrowotnych oraz na funkcjonowanie placówek ochrony zdrowia w Polsce. W szczególności dotyczy to specjalistów w dziedzinach, w których już obecnie występują niedobory kadrowe 

– zwrócił uwagę Wiesław Krajewski, poseł.

W skierowanej do Ministerstwa Zdrowia interpelacji parlamentarzysta pyta m.in. o skalę i dynamikę tego procesu w latach 2020–2026. Interesuje go, ilu lekarzy wystąpiło o dokumenty umożliwiające wykonywanie zawodu w innych państwach Unii Europejskiej oraz ilu faktycznie podjęło pracę za granicą w analizowanym okresie. Dopytuje także, które specjalizacje są najczęściej reprezentowane wśród wyjeżdżających. Kolejne pytania dotyczą głównych kierunków migracji polskich lekarzy, zmian skali emigracji w ostatnich latach oraz tego, czy resort zdrowia prowadzi systemowe analizy przyczyn tego zjawiska. 

Brak pełnych danych o faktycznej emigracji

Z danych przekazanych przez Ministerstwo Zdrowia wynika, że do 31 grudnia 2025 r. o zaświadczenia niezbędne do uznania kwalifikacji w innych państwach Unii Europejskiej wystąpiło 44 775 lekarzy i lekarzy dentystów. Naczelna Izba Lekarska wydała łącznie 63 720 takich dokumentów.

Resort podkreśla jednak, że liczba wydanych zaświadczeń nie jest tożsama z faktyczną emigracją. Ministerstwo nie prowadzi rejestru wyjazdów ani powrotów lekarzy, co uniemożliwia precyzyjne określenie, ilu medyków rzeczywiście podjęło pracę za granicą, w jakich specjalizacjach oraz do jakich krajów najczęściej wyjeżdżają.

Mniej deklaracji wyjazdu, więcej lekarzy w systemie

Mimo ograniczonych danych, resort wskazuje na trendy, które mogą świadczyć o stabilizacji sytuacji kadrowej.

Biorąc pod uwagę liczbę wydawanych zaświadczeń przez Naczelną Izbę Lekarską oraz liczbę osób aktywnie wykonujących zawód w Polsce, obserwujemy wzrost liczby lekarzy pracujących w Polsce. Według raportów środowiskowych (Future Health Index) odsetek studentów ostatniego roku medycyny deklarujących pewną chęć wyjazdu z kraju spadł z 20% w 2022 r. do 11% w 2025 r. Zgodnie zaś z danymi z Centralnego Rejestru Lekarzy i Lekarzy Dentystów RP, liczba lekarzy posiadających prawo wykonywania zawodu i mieszkających w Polsce sukcesywnie rośnie. W 2023 r. było to 155,8 tys., w 2024 r. – 160,8 tys., w 2025 r. – 164,8 tys. 

– poinformowała Katarzyna Kęcka, wiceminister zdrowia.

Wpływ na system: bez istotnych zaburzeń

Resort zdrowia przyznaje, że nie prowadzi pogłębionych analiz wpływu emigracji lekarzy na funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia, ale dysponuje danymi dotyczącymi zatrudnienia absolwentów kierunku lekarskiego narodowości polskiej. Z analiz dotyczących losów absolwentów wynika, że zdecydowana większość absolwentów podejmuje pracę w Polsce, a zmiany liczby lekarzy wykonujących zawód nie wskazują, aby emigracja w istotny sposób ograniczała dostępność kadr medycznych.

Mimo braku narzędzi do szczegółowego monitorowania zjawiska emigracji lekarzy można stwierdzić, że zmiany liczby lekarzy wykonujących zawód w Polsce w ostatnich latach jednoznacznie wskazują, że emigracja ta nie wpływa w istotny sposób na dostępność kadry lekarskiej w Polsce. Co więcej dane te sugerują, że liczba lekarzy powracających z zagranicy do Polski zaczyna równoważyć liczbę lekarzy emigrujących 

– dodaje Kęcka.

Wynagrodzenia kluczowym czynnikiem

Na pytanie o to, jakie działania są podejmowane w celu ograniczenia odpływu lekarzy z Polski oraz czy planowane są rozwiązania mające na celu zachęcenie lekarzy pracujących za granicą do powrotu do pracy w Polsce, Ministerstwo wskazuje, że „nie wydaje się zasadne podejmowanie dodatkowych działań w tym obszarze”. I dodaje, że jednym z głównych czynników wpływających na decyzje migracyjne lekarzy pozostaje poziom wynagrodzeń. Wiceminister przypomina, że w ostatnich latach, m.in. na skutek regulacji dotyczących minimalnych płac w ochronie zdrowia, nastąpił ich wyraźny wzrost.  Od 1 lipca 2026 r. wynagrodzenie zasadnicze: lekarza stażysty wynosi 8 458,38 zł (w 2015 r. było to 2007 zł), lekarza w trakcie specjalizacji mieści się w przedziale 10 596–12 716 zł (w 2016 r. było to 3602–3890 zł).

Choć nominalnie wynagrodzenia te są niższe niż w wielu innych krajach UE to jednak uwzględniając siłę nabywczą pieniądza są jednymi z atrakcyjniejszych w UE 

– dodaje Katarzyna Kęcka.

Jednym z narzędzi, według resortu, mających ograniczać przyszłą emigrację jest wprowadzony pod koniec 2021 r. kredyt dla studentów kierunków lekarskich, który zakłada możliwość finansowania studiów w zamian za zobowiązanie do pracy w publicznym systemie ochrony zdrowia w Polsce.