Przewlekły ból stawów – dlaczego skuteczne leczenie wymaga indywidualnego podejścia?

Przewlekły ból w chorobie zwyrodnieniowej stawów wpływa nie tylko na komfort życia, ale również na sprawność i samodzielność chorego. Początkowo dolegliwości pojawiają się głównie podczas aktywności, jednak z czasem mogą utrzymywać się także w spoczynku, prowadząc do ograniczenia codziennego funkcjonowania, pogorszenia jakości snu oraz zmniejszenia aktywności fizycznej. W takiej sytuacji celem leczenia staje się nie tylko redukcja bólu, ale również przywrócenie możliwie największej sprawności pacjenta. 

Podstawą właściwego postępowania jest kompleksowa ocena chorego. Oprócz natężenia i lokalizacji bólu należy uwzględnić:

• czas trwania dolegliwości i ich charakter,
• czynniki nasilające i łagodzące,
• wpływ bólu na sen, chodzenie i samodzielność.

Równie ważne jest ustalenie, jakie leczenie było dotychczas stosowane, czy przyniosło oczekiwany efekt oraz czy wystąpiły działania niepożądane. Przed rozpoczęciem lub intensyfikacją terapii należy także wykluczyć objawy alarmowe, takie jak gorączka, świeży uraz, obrzęk lub zaczerwienienie stawu czy nagłe ograniczenie jego ruchomości. 

U części pacjentów stosowanie paracetamolu lub miejscowych NLPZ nie zapewnia odpowiedniej kontroli bólu. Dodatkowym ograniczeniem mogą być działania niepożądane doustnych NLPZ, zwłaszcza u osób starszych oraz obciążonych chorobami układu sercowo-naczyniowego, cukrzycą czy przewlekłą chorobą nerek. Jeżeli ból utrzymuje się mimo leczenia, ogranicza aktywność, pogarsza sen i funkcjonowanie lub leki pierwszego stopnia są przeciwwskazane bądź źle tolerowane, należy rozważyć kolejne etapy terapii zgodnie z zasadami drabiny analgetycznej. 

Dobór leczenia przeciwbólowego powinien zawsze uwzględniać indywidualną sytuację chorego. Przed włączeniem tramadolu konieczna jest ocena chorób współistniejących, funkcji nerek i wątroby, stosowanych jednocześnie leków oraz ryzyka interakcji. Należy również uwzględnić możliwość wystąpienia senności, zawrotów głowy, zaparć, zaburzeń poznawczych czy zwiększonego ryzyka upadków. Szczególnie u osób starszych leczenie powinno być rozpoczynane ostrożnie, a jego tolerancja regularnie oceniana. 

W leczeniu przewlekłego bólu coraz większą uwagę zwraca się na wykorzystanie analgezji multimodalnej, polegającej na oddziaływaniu na różne mechanizmy powstawania i utrzymywania bólu. Jednym z przykładów takiego podejścia jest połączenie tramadolu z magnezem. Tramadol działa przeciwbólowo ośrodkowo, natomiast magnez, jako fizjologiczny antagonista receptora NMDA, może pełnić rolę koanalgetyku. Receptory NMDA uczestniczą w mechanizmach sensytyzacji ośrodkowej, hiperalgezji, utrwalania bólu przewlekłego oraz rozwoju tolerancji na opioidy. Wybór takiego leczenia powinien być jednak zawsze indywidualizowany z uwzględnieniem stanu klinicznego pacjenta, chorób współistniejących, przeciwwskazań i ryzyka działań niepożądanych. 

Ocena skuteczności terapii nie powinna opierać się wyłącznie na zmianie wyniku w skali NRS. Równie istotne jest sprawdzenie, czy poprawiła się jakość snu, zwiększyła aktywność chorego, zmniejszyła potrzeba stosowania leków doraźnych oraz czy leczenie nie powoduje działań niepożądanych ograniczających samodzielność. Brak oczekiwanej poprawy lub pojawienie się objawów alarmowych powinny skłonić do ponownej oceny pacjenta oraz rozważenia dalszej diagnostyki lub leczenia specjalistycznego. 

Jak przełożyć te zasady na codzienną praktykę lekarza POZ? W kolejnym nagraniu z serii „Medyczne Espresso” dr n. med. Aleksander Biesiada i dr n. med. Magdalena Kocot-Kępska omawiają przypadek 72-letniej pacjentki z chorobą zwyrodnieniową stawów, przedstawiają kolejne etapy diagnostyki i leczenia oraz pokazują, jak podejmować decyzje terapeutyczne z uwzględnieniem zarówno skuteczności przeciwbólowej, jak i bezpieczeństwa terapii.

Obejrzyj materiał VOD i zobacz, jak w praktyce podejmować decyzje terapeutyczne u pacjentki z chorobą zwyrodnieniową stawów, uwzględniając zarówno skuteczność leczenia przeciwbólowego, jak i bezpieczeństwo terapii.

Wideo

Pacjentka z chorobą zwyrodnieniową stawów i narastającym bólem – jak zaplanować skuteczne oraz bezpieczne leczenie?

Sprawdź