Hipoglikemia reaktywna w praktyce – co trzeba wiedzieć w POZ?

Hipoglikemia reaktywna, określana również jako hipoglikemia poposiłkowa, to zespół objawów sugerujących niedobór glukozy w okresie po spożyciu posiłku.

Patogeneza najprawdopodobniej polega na:

• opóźnionym i nadmiernym wydzielaniu insuliny w odpowiedzi na bodziec pokarmowy, 
• zwiększonej wrażliwości tkanek na insulinę, 
• zaburzeniach wydzielania hormonów kontrregulacyjnych (takich jak glukagon),
• nieprawidłowej odpowiedzi inkretynowej, 

które prowadzą do obniżenia stężenia glukozy we krwi.

W przypadku hipoglikemii poposiłkowej należy pamiętać o jej możliwej przyczynie, jaką jest insulinoma. Do triady Whipple'a należą:

• wystąpienie objawów hipoglikemii, w szczególności objawów neuroglikopenicznych (utrata przytomności, drgawki, ciężkie zaburzenia świadomości), 
• jednoczesne stwierdzenie obniżonego stężenia glukozy w osoczu,
• ustąpienie objawów po spożyciu węglowodanów.

Dopiero spełnienie wszystkich elementów triady pozwala na rozpoznanie hipoglikemii i uzasadnia dalszą, ukierunkowaną diagnostykę oraz leczenie.

Charakterystyka objawów hipoglikemii reaktywnej

Diagnostyka w POZ

Postępowanie w POZ 

Leczenie doraźne

Jeśli objawy sugerują hipoglikemię u osoby przytomnej, należy: 

• podać 15 g glukozy lub innych węglowodanów prostych,
• skontrolować glikemię po 15 minutach,
• jeśli hipoglikemia nadal się utrzymuje, należy ponownie podać 15 g glukozy,
• po ustąpieniu hipoglikemii należy spożyć posiłek (węglowodany złożone + białko i/lub tłuszcz), aby zapobiec nawrotowi.

U osoby nieprzytomnej lub przy zaburzeniach świadomości należy:

• nie podawać nic doustnie,
• podać 10% lub 20% roztwór glukozy i.v. (początkowa dawka w bolusie 0,2−0,5 g glukozy/kg m.c.),
• podać 1 mg glukagonu i.m. lub s.c. (0,5 mg u dzieci z masą ciała <25 kg oraz 1 mg u dzieci z masą ciała ≥25 kg),
• po odzyskaniu przytomności należy spożyć posiłek z węglowodanami,
• w razie braku poprawy należy wezwać pomoc medyczną.

Postępowanie niefarmakologiczne

• Małe, regularne posiłki.
• Unikanie dużych jednorazowych porcji węglowodanów.
• Eliminacja słodzonych napojów i alkoholu (zwłaszcza na czczo).
• Preferowanie węglowodanów o niskim IG; unikanie cukrów prostych.
• Łączenie węglowodanów z białkiem, tłuszczem i/lub błonnikiem.
• Ostrożność przy intensywnym wysiłku fizycznym.

Wskazania do konsultacji specjalistycznej

• Objawy neuroglikopenii.
• Udokumentowana niska glikemia (≤55 mg/dl / ≤3,0 mmol/l) z towarzyszącymi objawami.
• Brak poprawy po doustnym podaniu węglowodanów lub szybki nawrót objawów.
• Niemożność doustnego przyjęcia glukozy.
• Podejrzenie hipoglikemii polekowej lub zatrucia.
• Hipoglikemia u pacjenta ciężko chorego lub wyniszczonego.
• Hipoglikemia na czczo lub nocna.
• Stan po operacji bariatrycznej.
• Spełniona triada Whipple’a bez uchwytnej przyczyny.
• Utrzymujące się epizody mimo modyfikacji diety.

Kiedy kończy się rola POZ?

Ciężkie epizody hipoglikemii, zwłaszcza z objawami neuroglikopenii,stanowią zagrożenie życia i wymagają pilnej hospitalizacji oraz skierowania do poradni specjalistycznej. Nawracająca lub ciężka hipoglikemia wiąże się z ryzykiem urazów, trwałego uszkodzenia OUN i zgonu, dlatego każdy pacjent z takim przebiegiem wymaga dalszej diagnostyki i leczenia specjalistycznego.