Resort zdrowia o SOR-ach: skala problemu ma charakter systemowy

Szpitalne oddziały ratunkowe są jednym z najbardziej obciążonych elementów systemu ochrony zdrowia. Z odpowiedzi Ministerstwa Zdrowia na interpelację poselską wynika, że skala problemu ma charakter systemowy – od napływu pacjentów bez wskazań nagłych, przez niedobory kadrowe, po rosnącą agresję wobec medyków. 

Interpelację w sprawie przeciążenia szpitalnych oddziałów ratunkowych, skutków likwidacji izb wytrzeźwień oraz problemów kadrowych i organizacyjnych w funkcjonowaniu SOR-ów złożyła grupa posłów. Pytają oni resort zdrowia m.in. o działania systemowe, które podejmuje Ministerstwo Zdrowia w celu odciążenia szpitalnych oddziałów ratunkowych w Polsce, o analizy dotyczące wpływu likwidacji izb wytrzeźwień na wzrost obciążenia SOR-ów, izb przyjęć oraz zespołów ratownictwa medycznego, o plany związane z osobami nietrzeźwymi lub będącymi pod wpływem innych środków odurzających, które dezorganizują pracę SOR-ów, o działania mające poprawić bezpieczeństwo personelu medycznego na SOR-ach, w szczególności wobec rosnącej liczby przypadków agresji ze strony pacjentów. Posłowie pytają też jakie działania podejmuje Ministerstwo Zdrowia w celu przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu lekarzy, ratowników medycznych, pielęgniarek i pozostałego personelu pracującego w szpitalnych oddziałach ratunkowych oraz o braki kadrowe. 

Wzrost liczby pacjentów na SOR-ach

W odpowiedzi resort przypomina, że obecnie mamy w Polsce 251 szpitalnych oddziałów ratunkowych (SOR), a w planach jest utworzenie kolejnych 20. Z danych resortu wynika, że w ostatnich latach widać wzrost liczby pacjentów zgłaszających się na SOR.

W latach 2022–2024 odnotowano wzrost o 9,7%. Pacjenci zakwalifikowani do kategorii zielonej i niebieskiej stanowią blisko 60 proc. zgłoszeń, co istotnie wpływa na funkcjonowanie oddziałów ratunkowych poprzez obciążenie ich zadaniami, które powinny być realizowane poza systemem ratownictwa medycznego. Mimo możliwości przekierowania do POZ i nocnej opieki, odsetek faktycznych przekierowań wynosi zaledwie 6,5 proc. 

– zauważa resort.

I przyznaje, że „nie jest możliwe całkowite wyeliminowanie zjawiska zgłaszania się do SOR osób, które, w swojej ocenie, znajdują się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego”.   

Resort przekazał, że „podejmuje działania ukierunkowane na poprawę efektywności funkcjonowania szpitalnych oddziałów ratunkowych, obejmujące w szczególności wdrażanie zmian systemowych, wydawanie zaleceń organizacyjnych oraz zwiększanie poziomu finansowania adekwatnie do rosnących kosztów”.

Należy jednak wskazać, że kluczowy wpływ na wydolność oddziałów ratunkowych mają czynniki organizacyjne, takie jak sposób organizacji pracy oddziałów, liczba i dostępność personelu medycznego– w szczególności lekarzy–skuteczność przekierowywania pacjentów niewymagających pilnej interwencji do POZ i NiŚOZ, a także zapewnienie odpowiedniej liczby łóżek na oddziałach docelowych 

– wskazuje MZ.

Pacjenci nietrzeźwi: luka systemowa przerzucana na SOR

Do przeciążenia SOR-ów przyczynia się także brak sprawnego systemu opieki nad osobami nietrzeźwymi oraz będącymi pod wpływem innych środków odurzających.

Podczas sejmowej debaty dotyczącej stanu opieki nad osobami w stanie nietrzeźwości wskazano, że w Polsce funkcjonuje obecnie tylko 27 izb wytrzeźwień. W 2024 r. umieszczono w nich 118 674 osoby, a kolejne 58 tys. osób nietrzeźwych trafiło do policyjnych pomieszczeń dla osób zatrzymanych. W praktyce oznacza to, że w wielu miejscach ciężar opieki nad osobami pod wpływem alkoholu lub innych substancji przejmują Policja, izby przyjęć i SOR-y 

– zwrócili uwagę posłowie.

Ministerstwo odpowiedziało, że prowadzi analizy dotyczące funkcjonowania izb wytrzeźwień i przyznaje, że temat „pozostaje przedmiotem intensywnej debaty publicznej”. Jednocześnie brak jest dziś odrębnych, ustawowych standardów postępowania wobec takich pacjentów w SOR.

O zasadności udzielenia pacjentowi świadczeń zdrowotnych w szpitalnym oddziale ratunkowym decyduje jego stan zdrowia, a nie stan trzeźwości. Zasady postępowania wobec pacjentów znajdujących się pod wpływem alkoholu lub innych substancji odurzających mogą być określane w regulaminach organizacyjnych podmiotów leczniczych oraz w wewnętrznych procedurach szpitalnych, w tym w szczególności poprzez wyodrębnienie dedykowanych pomieszczeń przeznaczonych dla tej grupy pacjentów 

– czytamy w odpowiedzi.

Ministerstwo Zdrowia przekazało, że „dołoży wszelkich starań w celu poprawy sytuacji dotyczącej organizacji i prowadzenia izb wytrzeźwień”. 

Agresja wobec medyków: zaostrzone prawo, ale problem pozostaje

Posłowie zwrócili też uwagę na częste przypadki agresji wobec personelu medycznego.

W opracowaniu dotyczącym agresji w ochronie zdrowia wskazano, że 91,34% badanych uznało ratowników medycznych za grupę najbardziej narażoną na agresję, a według respondentów do agresji najczęściej dochodzi właśnie na SOR-ach - tak odpowiedziało 42,52% badanych 

– przypomnieli.

W odpowiedzi resort wskazuje na wzmocnienie ochrony prawnej personelu. Nowelizacja przepisów wprowadziła m.in. karę od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności za czynną napaść narażającą życie lub zdrowie, a ściganie odbywa się z urzędu. Podniesiono też minimalne grzywny za zakłócanie porządku publicznego i „stwarzanie atmosfery zagrożenia”.

To oznacza, że personel medyczny SOR również jest objęty szerszą ochroną, poprzez włączenie aktów agresji skierowanych przeciwko nim do grupy szczególnych typów przestępstw, w których pokrzywdzonymi są funkcjonariusze publiczni 

– przekazał resort.

Kadry: system oparty na ratownikach, niedobór lekarzy

Resort potwierdza trudności w zabezpieczeniu obsady lekarskiej na SOR-ach.

Do Ministerstwa docierają informacje, z których wynika, że niektóre szpitale mają problem z zapewnieniem w SOR odpowiedniej liczby wykwalifikowanej kadry lekarskiej 

– przekazano.

Przy czym wskazano, że brakuje centralnych danych o wakatach w poszczególnych SOR-ach. Jednocześnie odpowiedzialność za organizację i zatrudnienie przerzucona jest na kierowników podmiotów leczniczych.

Ministerstwo przyznaje wprost, że „dużym obciążeniem dla personelu medycznego jest praca pod presją czasu, ale też często niewystarczająca liczba personelu w stosunku do liczby obsługiwanych pacjentów”. Jako rozwiązanie wskazuje zwiększanie obsady oraz usprawnienia systemu TOPSOR, jednak bez konkretnych narzędzi wymuszających poprawę.

Główny wpływ na warunki pracy personelu SOR mają dyrektorzy szpitali, którzy powinni zapewnić taką liczbę personelu i taką organizację procesu udzielania świadczeń zdrowotnych, aby eliminować sytuacje stresogenne i przeciążenia 

– wskazał resort.