Monitor Finansowania Ochrony Zdrowia: bez systemowych zmian istniejące problemy będą się pogłębiać

Najnowsza, 16. edycja „Monitora Finansowania Ochrony Zdrowia” Federacji Przedsiębiorców Polskich wskazuje na narastającą rozbieżność między ustawowymi założeniami a faktycznym poziomem finansowania systemu. Choć formalnie nakłady na zdrowie osiągają 6,85% PKB, w odniesieniu do bieżącego PKB, realne wydatki wynoszą jedynie 6,03%. Równocześnie dane sygnalizują pogarszającą się dostępność świadczeń oraz dynamiczny wzrost zadłużenia szpitali publicznych.

Jak wskazuje FPP, zgodnie z obowiązującymi przepisami w 2026 r. publiczne wydatki na zdrowie powinny osiągnąć co najmniej 6,8% PKB.

Uwzględniając wielkości wynikające z planu finansowego NFZ oraz prognozowane wartości w budżecie państwa, wydatki na zdrowie wyniosą 250,4 mld zł (wzrost o 23,8 mld zł w stosunku do 2025 r.). W odniesieniu do prognozowanego PKB na 2026 r. (4152,5 mld zł) oznacza to poziom 6,03% PKB – o 0,77 pkt proc. poniżej celu ustawowego. Wymóg ustawowy zostanie formalnie spełniony jedynie dzięki zastosowaniu metodologii porównującej bieżące wydatki z PKB sprzed dwóch lat (3653,4 mld zł w 2024 r.), co daje wskaźnik na poziomie 6,85% PKB 

– czytamy w raporcie FPP.

Jak wskazuje Łukasz Kozłowski, główny ekonomista Federacji Przedsiębiorców Polskich, dane z najnowszego Monitora Finansowania Ochrony Zdrowia pokazują, że choć poziom nakładów na zdrowie w Polsce zaczyna wyglądać lepiej na tle UE, rosnące kolejki, wydłużające się czasy oczekiwania oraz szybki wzrost zadłużenia szpitali świadczą o tym, że obecny poziom finansowania nie nadąża za realnymi potrzebami pacjentów i kosztami po stronie podmiotów leczniczych.

Luka finansowa na drodze do realnego osiągnięcia 7% PKB na zdrowie wynosi wciąż 42,6 mld zł – bez systemowych zmian istniejące problemy będą się jedynie pogłębiać 

– mówi.

Polska w środku stawki UE, ale z wyraźnym dystansem

Z Monitora Finansowania Ochrony Zdrowia wynika, że na tle Unii Europejskiej Polska przesuwa się do środka zestawienia pod względem udziału wydatków publicznych na zdrowie w PKB (6,27% PKB w 2024 r. według metodologii Eurostatu). Nadal jednak pozostaje wyraźnie poniżej średniej unijnej, która wynosiła 8,03% PKB.

Średnie wydatki publiczne na zdrowie na mieszkańca były w Polsce blisko dwukrotnie niższe niż średnio w UE – 1699 EUR wobec 3089 EUR (w wartościach nominalnych) 

– czytamy.

Kolejki rosną mimo wzrostu finansowania

W najnowszej edycji Monitora widać, że najbardziej wymiernym wskaźnikiem niewydolności systemu pozostaje dostępność świadczeń opieki zdrowotnej. Dane za III kwartał 2025 r. pokazują pogorszenie sytuacji.

W ambulatoryjnej opiece specjalistycznej:

• liczba pacjentów pilnych wzrosła rok do roku o 14,4% (do 776,5 tys.), 
• mediana czasu oczekiwania wydłużyła się do 57,5 dnia (+21,4% r/r), 
• od początku 2022 r. liczba oczekujących wzrosła o ponad 135%, a czas oczekiwania – o ponad 215%. 

Największe obciążenie dotyczy rehabilitacji leczniczej, ortopedii i neurologii. Szczególnie alarmująca jest sytuacja w neurochirurgii, gdzie połowa pacjentów pilnych czeka dłużej niż pół roku. Podobny trend widoczny jest w leczeniu szpitalnym – liczba pacjentów pilnych rośnie, a kolejki kumulują się zwłaszcza w fizjoterapii ambulatoryjnej, gdzie przekraczają już 400 tys. osób.

Narastające zadłużenie szpitali

Równolegle raport wskazuje na pogarszającą się sytuację finansową szpitali publicznych. Zobowiązania wymagalne samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej osiągnęły w III kwartale 2025 r. 4,2 mld zł i rosną nieprzerwanie od sześciu kwartałów. W ciągu pięciu kwartałów wzrost wyniósł blisko 74%. Łączne zadłużenie sektora sięga już 27,7 mld zł. 

Rosnące koszty wynagrodzeń  

Monitor przedstawia też analizę przewidywanego wpływu wzrostu najniższego wynagrodzenia zasadniczego w ochronie zdrowia od 1 lipca 2026 r. Wzrost, wynikający ze wskaźników opublikowanych przez GUS, wyniesie 8,82%. 

W przypadku lekarza specjalisty minimalne wynagrodzenie zasadnicze wzrośnie do 12.910,16 zł brutto miesięcznie, co przy typowej strukturze dodatkowych składników wynagrodzenia – dodatku stażowego, wynagrodzenia za dyżury oraz premii – odpowiada całkowitemu wynagrodzeniu na poziomie ok. 23,2 tys. zł brutto miesięcznie. Dla pielęgniarki posiadającej specjalizację i wykształcenie wyższe magisterskie najniższe wynagrodzenie zasadnicze wyniesie 11.485,59 zł brutto miesięcznie, przekładając się – po uwzględnieniu typowej struktury dodatków – na wynagrodzenie całkowite w wysokości ok. 16,6 tys. zł brutto miesięcznie 

– czytamy w Monitorze. 

Koszt realizacji ustawy płacowej wzrasta skokowo – z 9,3 mld zł w 2022 r. do prognozowanych 72,7 mld zł w 2026 r., co oznacza coraz istotniejszą część wszystkich wydatków publicznych na zdrowie.

Wyceny świadczeń  

Jak czytamy w Monitorze, wzrost wynagrodzeń będzie miał bezpośrednie przełożenie na zmiany wycen świadczeń dokonywanych przez AOTMiT, choć precyzyjne oszacowanie ich skali pozostaje utrudnione ze względu na corocznie modyfikowaną metodykę wyliczeń oraz zmienny zakres uwzględnianych czynników kosztowych. Prognozowane rekomendacje AOTMiT dotyczące zmiany wycen świadczeń wskazują na dodatkowy koszt dla NFZ w wysokości od 6,2 mld zł do 11,2 mld zł w skali 12 miesięcy, w zależności od przyjętego wariantu.