Szpitale alarmują ws. finansowania diagnostyki. Spór o limity i jakość świadczeń w AOS

Środowisko szpitalne ostro reaguje na zapowiedzi zmian w finansowaniu badań diagnostycznych w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej (AOS). Propozycje Narodowego Funduszu Zdrowia zakładają m.in. wprowadzenie współczynnika 0,4 dla nadwykonań, co, zdaniem części organizacji, może uderzyć w pacjentów i stabilność systemu.  

Stanowczy sprzeciw wobec planowanych rozwiązań wyraził m.in. Ogólnopolski Związek Pracodawców Szpitali Powiatowych (OZPSP) w liście do Filipa Nowaka, prezesa NFZ. Organizacja ostrzega, że finansowanie ponadlimitowych świadczeń diagnostycznych na poziomie 40 proc., dodatkowo z odroczoną wypłatą do 2027 r., w praktyce oznacza powrót do limitowania badań. Jak wskazuje OZPSP, przy takiej konstrukcji finansowania szpitale będą zmuszone do wstrzymywania diagnostyki po wyczerpaniu kontraktu, ponieważ każde kolejne badanie generuje stratę. W konsekwencji może to przełożyć się na wydłużenie kolejek oraz opóźnienia w rozpoznawaniu chorób, zwłaszcza nowotworowych, kardiologicznych i neurologicznych.

Związek podkreśla również, że zapłata na poziomie 40 proc. nadwykonań wypłacona w 2027 r. nie pokrywa kosztów. W strukturze wydatków placówek dominują wynagrodzenia oraz utrzymanie aparatury (ok. 60–70 proc.), co oznacza, że wykonywanie nadwykonań wiązałoby się z trwałym dokładaniem do świadczeń przez szpitale. W liście podkreślono, że szpitale powiatowe nie mają możliwości długotrwałego finansowania tych świadczeń z własnych środków. 

OZPSP ostrzega, że ograniczenie liczby badań może iść w parze z pogorszeniem wyników finansowych, a w skrajnych przypadkach, z zagrożeniem płynności.

Spadek przychodów z diagnostyki zablokuje inwestycje w modernizację i wymianę aparatury, co zwiększy ryzyko pracy na sprzęcie przestarzałym, mniej bezpiecznym i mniej efektywnym 

– podkreśla Związek.

Czy będą oszczędności? 

Organizacja zwraca też uwagę na wymiar makroekonomiczny. Choć ograniczenie finansowania badań ma przynieść krótkoterminowe oszczędności rzędu ok. 800 mln zł rocznie, w dłuższej perspektywie, według OZPSP, koszty systemu wzrosną. Powodem mają być częstsze hospitalizacje, bardziej zaawansowane leczenie oraz większa liczba powikłań wynikających z późnej diagnostyki.

Diagnostyka ambulatoryjna jest relatywnie tania. Najdroższe są hospitalizacje i leczenie chorób w zaawansowanym stadium – przesuwanie ciężaru z wczesnej diagnostyki na późne leczenie jest ekonomicznie nieuzasadnione. Skutkiem będą również koszty pośrednie: absencje chorobowe, renty, utrata produktywności oraz obciążenie rodzin opieką nad ciężko chorymi

– tłumaczy OZPSP.

W ocenie OZPSP proponowane zmiany stoją w sprzeczności z deklarowanym kierunkiem reform systemu ochrony zdrowia, w tym z założeniami Narodowej Strategii Onkologicznej i koncepcją odwróconej piramidy świadczeń.

Organizacja podnosi także zarzut zmiany zasad finansowania „w trakcie gry”.

Zastosowanie nowych zasad do świadczeń udzielonych od 1 stycznia 2026 r. oznacza zmianę warunków finansowania ze skutkiem wstecznym, wobec świadczeń już wykonanych według dotychczasowych zasad kontraktowych. Takie działanie narusza zasadę zaufania do państwa i stabilności prawa, podważa wiarygodność NFZ jako partnera kontraktowego i utrudnia planowanie inwestycji w drogi sprzęt diagnostyczny 

– podkreśla OZPSP.

Szpitale domagają się rezygnacji z finansowania badań ponadlimitowych na poziomie 40 proc. z odroczoną wypłatą do 2027 r., zapewnienia finansowania badań diagnostycznych ponad limit na poziomie pokrywającym rzeczywiste koszty oraz dostosowania wartości kontraktów do potrzeb zdrowotnych pacjentów. 

Stanowiska w tej sprawie i listy do premiera wystosowały także inne organizacje, np. Polska Federacja Szpitali, Towarzystwo Chirurgów Polskich i Polskie Towarzystwo Gastroenterologii oraz organizacje pacjenckie.