Jak postąpić z pacjentem wykazującym objawy wstrząsu w praktyce POZ?

100%

Element triady wstrząsu	Faza skompensowana	Faza nieskompensowana (zdekompensowana)
Ciśnienie tętnicze	prawidłowe lub nieznacznie obniżone (mechanizmy kompensacyjne: skurcz naczyń, tachykardia)	wyraźna hipotensja: ciśnienie skurczowe <90 mmHg lub średnie ciśnienie tętnicze <65 mmHg
Częstość serca	tachykardia jako główny mechanizm kompensacyjny	tachykardia lub zaburzenia rytmu; możliwa bradykardia w fazie terminalnej
Objawy hipoperfuzji narządowej	wczesne, subtelne objawy:wydłużony powrót kapilarnychłodna skóraniepokój, splątaniediureza zwykle zachowana lub graniczna	jawne objawy niewydolności narządowej:zimna, marmurkowata skóraoliguria/anuriazaburzenia świadomościkwasica metaboliczna

Wstrząs należy podejrzewać u każdego pacjenta z hipotensją lub objawami hipoperfuzji. Dotyczy to także sytuacji, w których wartości ciśnienia tętniczego pozostają w granicach normy.

Do najczęstszych przyczyn wstrząsu należą:

utrata objętości krwi lub płynów (np. krwotok, odwodnienie, nasilone biegunki lub wymioty),
ciężka infekcja ogólnoustrojowa prowadząca do sepsy,
ostra niewydolność serca, w tym w przebiegu zawału mięśnia sercowego lub ciężkich zaburzeń rytmu,
reakcja anafilaktyczna po podaniu leku, spożyciu pokarmu lub użądleniu,
zaburzenia dystrybucji krwi, np. wstrząs neurogenny.

W realiach praktyki POZ pacjent z podejrzeniem wstrząsu nie kwalifikuje się do transportu własnego. Wezwanie ZRM powinno mieć charakter pilny i nie być opóźnione ani diagnostyką, ani leczeniem prowadzonym w POZ. Wyjątkiem jest anafilaksja – w tym przypadku jedynym lekiem, który należy bezwzględnie podać przed wezwaniem ZRM, jest adrenalina.

Jeśli warunki na to pozwalają, w POZ należy:

ułożyć pacjenta w pozycji leżącej (z uniesieniem kończyn dolnych, o ile nie występują przeciwwskazania),
zapewnić drożność dróg oddechowych,
zastosować tlenoterapię przy SpO₂ <94% lub obecności duszności,
zadbać o ogrzanie pacjenta, jego uspokojenie oraz stały nadzór.

Kody ICD-10

Wybrane choroby zakaźne i pasożytnicze

A41

Inna posocznica

Objawy, cechy chorobowe oraz nieprawidłowe wyniki badań klinicznych i laboratoryjnych niesklasyfikowane gdzie indziej

R34

Bezmocz i skąpomocz

R57

Wstrząs niesklasyfikowany gdzie indziej

Referencje:

Luo, J., Chen, D., Tang, L., Deng, H., Zhang, C., Chen, S., Chang, T., Dong, L., Wang, W., Xu, H., He, M., Wan, D., Yin, G., Wu, M., Cao, F., Liu, Y., & Tang, Z. H. (2022). Multifactorial Shock: A Neglected Situation in Polytrauma Patients. Journal of clinical medicine, 11(22), 6829. https://doi.org/10.3390/jcm11226829
Standl, T., Annecke, T., Cascorbi, I., Heller, A. R., Sabashnikov, A., & Teske, W. (2018). The Nomenclature, Definition and Distinction of Types of Shock. Deutsches Arzteblatt international, 115(45), 757–768. https://doi.org/10.3238/arztebl.2018.0757