Spór o składki i dokumenty. Emerytowane pielęgniarki interweniują u Rzecznika Praw Obywatelskich

Emerytowane pielęgniarki i położne sprzeciwiają się obowiązkowi składania w okręgowych izbach oryginału dokumentu potwierdzającego prawo wykonywania zawodu jako warunku zwolnienia z opłacania składek członkowskich. Zastrzeżenia budzi również nowa wysokość tych składek. Sprawą zajął się Rzecznik Praw Obywatelskich, który wystąpił do samorządu zawodowego o wyjaśnienia.

Jak informuje RPO, w ostatnich miesiącach napływały do niego skargi ze strony środowiska emerytowanych pielęgniarek i położnych. Dotyczyły one z jednej strony obowiązku złożenia we właściwej okręgowej izbie pielęgniarek i położnych oryginału dokumentu prawa wykonywania zawodu, warunkującego zwolnienie z opłacania składek członkowskich, a z drugiej nowego wymiaru tych składek.

Wiele emerytowanych pielęgniarek i położnych nie zgadza się z koniecznością złożenia oryginalnego PWZ po przejściu na emeryturę i zaprzestaniu wykonywania zawodu. Możliwość zachowania dokumentu potwierdzającego prawo do wykonywania zawodu ma dla nich duże znaczenie symboliczne z uwagi na traktowanie zawodu w kategorii powołania. Chodzi nie tylko o emerytowane pielęgniarki i położne, ale również i o te z nich, których aktywność zawodowa ograniczona jest do wolontariatu. Chcąc uzyskać zwolnienie z opłacania składek, również muszą one złożyć stosowne oświadczenie dotyczące zaprzestania wykonywania zawodu oraz zdeponować dokument prawo wykonywania zawodu 

– informuje biuro RPO.

Jeśli tego nie zrobią, pomimo zaprzestania wykonywania zawodu, będą musiały opłacać składki członkowskie – wynika z podjętej przez I Nadzwyczajny Krajowy Zjazd Pielęgniarek i Położnych VIII kadencji uchwały z dnia 23 września 2024 r. w sprawie wysokości składki członkowskiej oraz zasad jej podziału. 

Stanisław Trociuk, zastępca RPO zwraca uwagę, że obowiązujące przepisy nie nakładają na osoby, które przestały wykonywać zawód, np. z powodu przejścia na emeryturę, obowiązku zwrotu tego dokumentu. Jak przypomina, wcześniej w uchwale Krajowego Zjazdu Pielęgniarek i Położnych nie było konieczności złożenia PWZ jako warunku uzyskania zwolnienia ze składek członkowskich. 

Spór nie tylko o formalności

Zastrzeżenia środowiska nie ograniczają się do kwestii dokumentów. Drugim punktem spornym jest nowy sposób ustalania składki członkowskiej. Zdaniem pielęgniarek, które zwróciły się do RPO, nowy, jednolity wymiar składki, oparty na przeciętnym wynagrodzeniu w gospodarce w poprzednim roku, jest rozwiązaniem niesprawiedliwym. Obecnie jej wysokość wynosi 1 proc. przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej z poprzedniego roku, niezależnie od sytuacji zawodowej i dochodowej członków samorządu. 

Według skarżących rozwiązanie to jest niesprawiedliwe, ponieważ nie uwzględnia różnego statusu materialnego pielęgniarek i położnych, ich sytuacji życiowej oraz osiąganych przez nie dochodów, szczególnie w przypadku osób, które zakończyły aktywność zawodową lub wykonują ją wyłącznie w formie wolontariatu.

Na skutek wprowadzenia nowego wymiaru składek członkowskich, w przypadku emerytowanych i niewykonujących zawodu pielęgniarek i położnych wysokość składki jest o niemal 30% wyższa od kwoty, na którą opiewałaby miesięczna składka członkowska w przypadku obliczania jej na poprzednich zasadach. Jednocześnie brak jest mechanizmów pozwalających na obniżenie lub zupełne zwolnienie z obowiązku uiszczania składek, przy równoczesnych zachowaniu prawa wykonywania zawodu oraz dokumentu prawa wykonywania zawodu 

– wskazuje Stanisław Trociuk

Kompetencje samorządu a prawa członków

RPO podkreśla, że ustalanie wysokości składek mieści się w kompetencjach samorządu zawodowego. Jednocześnie wskazuje, że skala zmian oraz ich wpływ na określone grupy, w szczególności emerytów, uzasadniają potrzebę analizy przyjętych rozwiązań.

W skierowanym piśmie do Marioli Łodzińskiej, prezes NRPiP, rzecznik zwraca się o przedstawienie powodów wprowadzenia nowych regulacji oraz informację, czy rozważano alternatywne mechanizmy, które pozwalałyby na zwolnienie ze składek bez konieczności oddawania dokumentu PWZ.