MZ chce rozszerzyć opiekę paliatywną na pacjentów nieonkologicznych

Ministerstwo Zdrowia planuje gruntowną reformę opieki paliatywnej i hospicyjnej. Zmiany obejmą zarówno model finansowania, jak i kryteria kwalifikacji, co może otworzyć dostęp do świadczeń dla grupy około 190 tys. pacjentów. Resort zapowiada również inwestycję rzędu 400 mln zł, która pozwoli zlikwidować tzw. białe plamy i ułatwi chorym dostęp do poradni.

Wyniki najnowszej kontroli NIK, obejmującej lata 2022-2024, zaprezentowano podczas posiedzenia sejmowej Komisji Polityki Senioralnej. Audytorzy sprawdzili działania Ministerstwa Zdrowia oraz 12 wybranych podmiotów. Z raportu wynika, że obowiązujący katalog ograniczony do ośmiu chorób kwalifikujących do opieki paliatywnej wciąż nie został rozszerzony. W efekcie w kontrolowanych placówkach zdecydowaną większość stanowili pacjenci z rozpoznaniem nowotworu.

Skala potrzeb w tym obszarze jest ogromna, o czym świadczą dane wskazujące, że w 2025 r. opieką paliatywną i hospicyjną objęto około 73 tys. chorych. Zmianę obecnej sytuacji ma przynieść nowe rozporządzenie, które określi zaktualizowane zasady organizacji i finansowania świadczeń. Dokument ten jeszcze nie obowiązuje, ponieważ w resorcie nadal toczą się nad nim wewnętrzne konsultacje.

Chcemy odejść od utożsamiania opieki paliatywnej z końcową fazą choroby nowotworowej w kierunku rozpoznania choroby zagrażającej życiu lub ograniczającej życie

– mówi Barbara Więckowska.

Planujemy także szerzej otworzyć poradnie medycyny paliatywnej, które mają stać się miejscem oceny potrzeb

– dodaje dyrektorka Departamentu Analiz i Strategii w Ministerstwie Zdrowia.

• Egzamin specjalizacyjny (PES) w dziedzinie medycyny paliatywnej zdaje rocznie średnio 30-40 lekarzy.
• Minister zdrowia nie oszacował rzeczywistych niedoborów kadrowych w opiece paliatywnej i hospicyjnej, chociaż dysponował odpowiednimi danymi z NFZ.
• Przy wdrażaniu rozporządzenia dotyczącego leczenia bólu w warunkach ambulatoryjnych zabrakło zaplanowania ewaluacji efektów nowych przepisów.

Kontrolerzy NIK docenili zniesienie limitów na świadczenia oraz podniesienie wartości jednostek rozliczeniowych w umowach. Mimo tych korzystnych zmian część placówek zgłaszała problemy z uzyskaniem zapłaty za nadwykonania. Analiza finansowa wykazała, że środki przekazywane przez NFZ pokrywały od 62 do 100 proc. rzeczywistych kosztów funkcjonowania ośrodków.

Poważnym wyzwaniem pozostają również drastyczne nierówności w dostępie do opieki na poziomie terytorialnym. Przykładowo w województwie świętokrzyskim na 100 tys. mieszkańców przypada prawie 20 łóżek hospicyjnych, podczas gdy w lubuskim wskaźnik ten wynosi niespełna 7. Odpowiedzią Ministerstwa Zdrowia na te dysproporcje ma być nowy konkurs w ramach Funduszu Medycznego. Resort przeznaczy 400 mln zł na wyrównanie szans pacjentów i likwidację infrastrukturalnych białych plam.

• Wartość rozliczonych świadczeń opieki paliatywnej i hospicyjnej systematycznie rośnie: z ponad 1 mld zł w 2022 r., przez 1,6 mld zł w 2023 r., aż po ponad 870 mln zł w I półroczu 2024 r.
• Zauważalny jest stały wzrost liczby pacjentów. W 2022 r. było ich blisko 98 tys., w 2023 r. ponad 105 tys., natomiast w I półroczu 2024 r. pomoc otrzymało 70,5 tys. chorych.
• Średni czas objęcia pacjenta opieką wahał się od 17 do 159 dni w hospicjach stacjonarnych oraz od 12 do 552 dni w warunkach domowych.
• Placówki wyspecjalizowane w opiece perinatalnej zajmowały się pacjentkami przez okres od 53 do 75 dni.