The Lancet: zużycie antybiotyków w większości państw przekracza optymalny poziom

Analiza opublikowana na łamach The Lancet Public Health wskazuje, że w 72 proc. państw objętych porównaniem całkowite zużycie antybiotyków przekracza oszacowany poziom niezbędny do leczenia zakażeń bakteryjnych. Jednocześnie leki pierwszego wyboru z grupy Access stanowią zaledwie 53 proc. światowej konsumpcji. Konsekwencje nieprawidłowego stosowania antybiotyków są poważne: w 2019 r. oporność na te leki była bezpośrednio związana z około 1,27 mln zgonów na świecie.

Badacze przeanalizowali dane ze 186 państw, aby oszacować optymalne zapotrzebowanie na antybiotykoterapię. Za punkt odniesienia przyjęli systemy ochrony zdrowia, w których niskie zużycie antybiotyków współistniało z niską śmiertelnością z powodu zakażeń bakteryjnych.

Uzyskane wyliczenia modelowe zestawiono następnie z rzeczywistą konsumpcją antybiotyków w 67 państwach. W większości z nich całkowite zużycie przekraczało oszacowane zapotrzebowanie.

Zgodnie z ustaleniami państw ONZ z 2024 r. do 2030 r. co najmniej 70 proc. antybiotyków stosowanych u ludzi powinny stanowić preparaty z grupy Access, takie jak amoksycylina. Autorzy nowej analizy oszacowali jednak, że optymalny udział tej grupy powinien być jeszcze wyższy i wynosić 77 proc.

Rzeczywista struktura zużycia wyraźnie odbiega od tych założeń. Leki z grupy Access odpowiadają obecnie za zaledwie 53 proc. światowej konsumpcji antybiotyków.

Dane WHO z 2022 r. wskazują, że preparaty o szerszym spektrum działania z grupy Watch odpowiadały za 45 proc. światowego zużycia antybiotyków. W niemal jednej trzeciej raportujących państw ich udział przekraczał 70 proc.

Nadmierne stosowanie antybiotyków z tej grupy miało charakter niemal powszechny i dotyczyło 99 proc. analizowanych państw. Jednocześnie w 60 proc. krajów nadal stosowano preparaty nierekomendowane ze względu na niekorzystny stosunek korzyści do ryzyka.

Nieprawidłowości nie ograniczają się do nadmiernej konsumpcji. W 42 proc. państw zużycie antybiotyków Access było niższe od oszacowanego zapotrzebowania. Z kolei w 52 proc. krajów stwierdzono niedostateczne zużycie preparatów Reserve, czyli antybiotyków ostatniej szansy, przeznaczonych do leczenia zakażeń wywołanych przez bakterie wielolekooporne.

Oznacza to, że globalnym problemem jest nie tylko liczba stosowanych antybiotyków, lecz także niewłaściwa struktura ich zużycia.

Analiza ujawniła również wyraźne nierówności w dostępie do leczenia. Państwa o wysokich dochodach zużywają najwięcej antybiotyków z grup Watch i Reserve, mimo że ponad 80 proc. oszacowanego światowego zapotrzebowania na te preparaty przypada na kraje o niskich dochodach.

W części świata antybiotyki o szerokim spektrum są więc stosowane zbyt często, podczas gdy w innych regionach pacjenci mogą nie mieć dostępu do leków niezbędnych w leczeniu ciężkich zakażeń.

Konsekwencje niewłaściwego stosowania antybiotyków są już widoczne. W 2019 r. oporność drobnoustrojów na leczenie była bezpośrednio związana z około 1,27 mln zgonów, a pośrednio przyczyniła się do 4,95 mln zgonów na świecie.

W samej Unii Europejskiej zakażenia wywołane przez bakterie oporne na antybiotyki prowadzą do ponad 35 tys. zgonów rocznie. Wyniki analizy pokazują zatem, że ograniczenie całkowitego zużycia nie wystarczy. Konieczne są również właściwy dobór antybiotyku, zwiększenie udziału leków z grupy Access oraz poprawa dostępu do preparatów Reserve tam, gdzie są rzeczywiście potrzebne.