Aspergiloza, mukormykoza, kryptokokoza – grzybice płuc u pacjentów immunoniekompetentnych

Inwazyjne zakażenia grzybicze płuc są ciężkimi, potencjalnie śmiertelnymi powikłaniami u pacjentów z upośledzoną odpornością. Ich rozpoznanie jest utrudnione przez nieswoisty obraz kliniczny, częste współistnienie innych infekcji oraz ograniczenia dostępnych metod diagnostycznych, co może prowadzić do opóźnienia wdrożenia właściwego leczenia. Szczególne znaczenie kliniczne mają aspergiloza, mukormykoza oraz kryptokokoza płucna, które różnią się etiologią, przebiegiem i wrażliwością na leczenie przeciwgrzybicze.

Grupy ryzyka inwazyjnych grzybic płuc

Na rozwój inwazyjnych grzybic płuc szczególnie narażeni są pacjenci z głębokimi zaburzeniami odporności komórkowej i/lub neutropenią, w tym chorzy:

• z nowotworami hematologicznymi, 
• poddawani chemioterapii, 
• po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych lub narządów litych, 
• leczeni glikokortykosteroidami oraz innymi lekami immunosupresyjnymi. 

Istotną grupę ryzyka stanowią również pacjenci hospitalizowani w oddziałach intensywnej terapii, zwłaszcza z ciężkimi zakażeniami wirusowymi, niewydolnością wielonarządową oraz wymagający długotrwałej wentylacji mechanicznej. W przypadku mukormykozy dodatkowe znaczenie mają zaburzenia metaboliczne, w szczególności cukrzyca i kwasica ketonowa, natomiast kryptokokoza płucna częściej występuje u chorych z zaawansowanymi niedoborami odporności, w tym z istotnym upośledzeniem funkcji limfocytów T.

Dlaczego płuca? – drogi zakażenia i patogeneza

Płuca stanowią pierwotne miejsce zakażenia w większości inwazyjnych grzybic oportunistycznych, co wynika z faktu, że inhalacja zarodników grzybów jest główną drogą ekspozycji człowieka na patogeny takie jak Aspergillus spp., grzyby z rzędu Mucorales oraz Cryptococcus spp. U osób immunokompetentnych mechanizmy obronne dróg oddechowych, w tym sprawna odpowiedź makrofagów pęcherzykowych i neutrofilów, zwykle zapobiegają rozwojowi zakażenia. U pacjentów z zaburzeniami odporności dochodzi jednak do upośledzenia eliminacji zarodników, ich kiełkowania oraz inwazji strzępek do miąższu płucnego i naczyń krwionośnych, co sprzyja martwicy tkanek i rozsiewowi zakażenia. 

Różnice w patogenezie poszczególnych grzybic mają istotne znaczenie kliniczne – aspergiloza i mukormykoza cechują się wyraźną angioinwazyjnością, natomiast kryptokokoza częściej przebiega jako zakażenie pierwotnie płucne z możliwością wtórnego zajęcia ośrodkowego układu nerwowego, zwłaszcza u pacjentów z głębokimi niedoborami odporności komórkowej.

Porównanie aspergilozy, mukormykozy i kryptokokozy płucnej u pacjentów immunoniekompetentnych