Szczepienia przeciw gruźlicy - GIS analizuje dane z oddziałów noworodkowych

Paweł Grzesiowski, Główny Inspektor Sanitarny zbiera dane o liczbie noworodków, które nie otrzymały szczepienia przeciw gruźlicy w szpitalu. To efekt wprowadzenia pilotażu badań przesiewowych w kierunku ciężkiego, złożonego niedoboru odporności (SCID), który spowodował nieporozumienia w interpretacji zasad szczepień.

Od września 2025 roku w Polsce wprowadzono pilotażowe badanie przesiewowe w kierunku zespołu SCID. Jego wynik jest zazwyczaj dostępny dopiero po opuszczeniu oddziału noworodkowego i w związku z tym niektórzy rodzice odraczają szczepienie przeciw gruźlicy do czasu uzyskania tego wyniku badania. Jak podaje GIS, zaobserwowany spadek liczby zaszczepionych noworodków w oddziałach noworodkowych wynika z mylnej interpretacji celu uruchomienia pilotażu badania przesiewowego w kierunku zespołu SCID.

Niektóre osoby przyjęły interpretację, że to badanie ma stanowić warunek kwalifikacji do szczepienia, co jest niezgodne z aktualną wiedzą medyczną i stanem prawnym 

– przekazał GIS.

GIS chce znać skalę odmów. Dane o liczbie dzieci niezaszczepionych w szpitalach od 15 września 2025 r. zbierają wszystkie powiatowe stacje sanitarno-epidemiologiczne. Wstępne wyniki pokazują, że sytuacja w kraju jest bardzo zróżnicowana.

Są oddziały, w których wskaźnik niezaszczepionych przed wypisem z oddziału noworodków wynosi 0%, a są takie, gdzie sięga 60%. Sytuacja zmienia się dynamicznie, ponieważ dane gromadzimy od września 2025 r. i widać, że w niektórych szpitalach wskaźnik spada, a w innych rośnie. Szczegółowy raport będzie przygotowany po 15 lutego 

– poinformował nas Wydział Komunikacji Społecznej GIS.

Zebrane dane mają posłużyć do planowania sieci punktów szczepień poza oddziałami noworodkowymi, planowania wraz z NFZ mechanizmu finansowania szczepień uzupełniających, jak również do celów edukacyjnych.

Jak przypomina GIS, w 2025 r. przeprowadzono ogólnopolską kontrolę kart uodpornienia, z której wynika, że 95,5% dzieci w Polsce było zaszczepionych przeciw gruźlicy zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych. 

Jak przypomina GIS, dane na temat poziomu zaszczepienia populacji są gromadzone w trybie ciągłym od wielu lat przez podmioty wykonujące szczepienia, a jeden raz w roku raportowane do PSSE.

Taki system pozwala na porównania zmian trendu wieloletniego (rok do roku), ale nie zawiera informacji o zmianach krótkoterminowych. Ze względu na obecną sytuację szczepień przeciw gruźlicy konieczne jest uzyskanie bardziej szczegółowych, bieżących danych, obejmujących również szczepienia od początku roku 2026 

– dodaje GIS.

Gruźlica wciąż groźna w Polsce 

Eksperci podkreślają, że z punktu widzenia epidemiologii ryzyko zachorowania na gruźlicę w Polsce jest wyższe niż ryzyko wystąpienia zespołu SCID.

Gruźlica wciąż jest w Polsce groźna. Szacuje się, że rocznie może urodzić się w naszym kraju 4-5 dzieci z zespołem SCID, a chorych na gruźlicę diagnozuje się w ciągu roku ponad 4 tys. Oznacza to, że ryzyko zakażenia noworodka gruźlicą jest istotnie wyższe niż ryzyko wykrycia u niego SCID 

– podkreśla dr Grzesiowski.

Główny Inspektor Sanitarny przypomniał podczas briefingu, że w Polsce wciąż obowiązuje szczepienie noworodków przeciw gruźlicy przed wypisaniem ze szpitala położniczego, a podanie jednej dawki tej szczepionki chroni dziecko przed najcięższymi postaciami choroby.

Przekazanie rzetelnej analizy korzyści i ryzyka jest obowiązkiem profesjonalistów medycznych. Oczywiście ostateczna zgoda na szczepienie jest wyrażana przez rodziców, jednak pozostawienie lekarzowi w tym zakresie swobodnej interpretacji danych epidemiologicznych jest niedopuszczalne. Nie można pomijać również aspektów medycznych ryzyka zakażenia nieszczepionego noworodka gruźlicą, co może mieć tragiczne skutki dla zdrowia dziecka, bo w wielu przypadkach choroba mimo leczenia daje nieodwracalne powikłania, natomiast podanie szczepionki dziecku z zespołem SCID przed uzyskaniem wyniku badania przesiewowego nie jest jednoznaczne ze szkodą zdrowotną, ponieważ po wykryciu choroby, dziecko jest obejmowane skoordynowana opieką w CZD i ma możliwość otrzymania profilaktycznego leczenia neutralizującego wpływ szczepionki BCG na organizm dziecka. Realizując równoczasowo pilotaż badań przesiewowych i szczepienia przeciw gruźlicy, nie tylko nie pogorszamy bezpieczeństwa zdrowotnego dzieci, ale zwiększamy to bezpieczeństwo, eliminując dwa niekorzystne zespoły chorobowe 

– informuje GIS.