System ochrony zdrowia w liczbach: GUS o stanie kadr medycznych

System ochrony zdrowia w Polsce dysponuje coraz większą liczbą pracowników medycznych, jednak struktura wieku, nierównomierne rozmieszczenie regionalne i konieczność zastępowalności pokoleń pozostają kluczowymi wyzwaniami. Tak wynika z najnowszej publikacji Głównego Urzędu Statystycznego „Zdrowie i ochrona zdrowia w 2024 r.”, która szczegółowo analizuje sytuację kadrową w ochronie zdrowia, a także przedstawia najnowsze dane i analizy dotyczące stanu zdrowia ludności oraz funkcjonowania systemu opieki zdrowotnej w Polsce.

Z publikacji GUS wynika, że w 2024 r. prawo wykonywania zawodu miało 166,5 tys. lekarzy oraz 46 tys. lekarzy dentystów. W tym samym czasie liczba pielęgniarek z uprawnieniami wyniosła 323,6 tys., a położnych – 42,9 tys. System zasilało także 81,2 tys. fizjoterapeutów, 39,6 tys. farmaceutów oraz 18,5 tys. diagnostów laboratoryjnych. We wszystkich tych zawodach w porównaniu z rokiem poprzednim odnotowano wzrost liczby osób mających uprawnienia. Największy względny przyrost dotyczył fizjoterapeutów (4,5 proc.) i położnych (2,4 proc.), natomiast w ujęciu bezwzględnym najbardziej zwiększyła się liczba pielęgniarek – o 8,4 tys. 

GUS wyliczył, że rosła liczba osób bezpośrednio pracujących z pacjentem. W 2024 r. było to 141,2 tys. lekarzy, 37 tys. lekarzy dentystów, 220 tys. pielęgniarek, 28,8 tys. położnych, 62,1 tys. fizjoterapeutów, 29,1 tys. farmaceutów oraz 11,6 tys. diagnostów laboratoryjnych. Wzrost odnotowano we wszystkich zawodach poza diagnostami, przy czym najszybciej zwiększała się liczba fizjoterapeutów pracujących z pacjentem – o 5 proc.

Zmiany w populacji lekarzy

Analiza struktury wieku lekarzy mających prawo wykonywania zawodu wskazuje na równoległy wzrost liczby osób w skrajnych grupach wiekowych. Od 2020 r. systematycznie zwiększa się liczba lekarzy w wieku 70 lat i więcej. Jednocześnie rośnie populacja najmłodszych medyków. W 2024 r. liczba lekarzy do 29. roku życia osiągnęła 19 tys., co stanowiło 11,4 proc. ogółu uprawnionych do wykonywania zawodu, wobec 18,2 tys. (11,1 proc.) rok wcześniej. Wyraźny wzrost odnotowano także w grupie wiekowej 30–39 lat – do 34 tys. lekarzy, czyli 20,4 proc. ogółu, w porównaniu z 32,4 tys. i 19,8 proc. w 2023 r. Liczebność lekarzy w wieku od 40 do 69 lat pozostawała na niemal niezmienionym poziomie. Nieznacznie wzrosła natomiast grupa lekarzy w wieku 40–49 lat – z 23 tys. w 2023 r. do 23,6 tys. w 2024 r., przy stabilnym udziale w ogólnej liczbie lekarzy mających prawo wykonywania zawodu (odpowiednio 14,2 proc. i 14,1 proc.). 

Różnice widoczne są także w strukturze wieku lekarzy pracujących bezpośrednio z pacjentem, w zależności od płci. Wśród mężczyzn w 2024 r. najliczniejszą grupę stanowiły osoby w wieku 50–59 lat, które odpowiadały za 21,5 proc. tej populacji, wobec 23 proc. rok wcześniej. W przypadku lekarzy kobiet w 2024 r. najliczniejszą grupę stanowiły osoby w wieku 30–39 lat (24,6% – o 0,4 p. proc. więcej niż w 2023 r.). Na drugim miejscu znalazła się grupa kobiet w wieku 50–59 lat (18,2% w 2024 r., o 1,2 p. proc. mniej niż w poprzednim roku). 

Dostępność lekarzy pracujących bezpośrednio z pacjentem, mierzona wskaźnikiem na 10 tys. mieszkańców, wyniosła w 2024 r. średnio 37,7 dla całego kraju. Podobnie jak w poprzednich latach, utrzymywały się wyraźne różnice regionalne – najniższą wartość odnotowano w województwie lubuskim – 26,2, a najwyższą w województwie mazowieckim – 46,9. Podobne różnice widoczne są w przypadku innych zawodów, w tym pielęgniarek i położnych.

Przewaga kobiet w zawodach medycznych

Dane GUS potwierdzają utrzymującą się feminizację większości zawodów medycznych. Kobiety dominują zwłaszcza wśród położnych (99,8 proc.) i pielęgniarek (96,8 proc.), ale stanowią również zdecydowaną większość farmaceutów (82,9 proc.). – Wśród lekarzy dentystów odsetek kobiet wyniósł w 2024 r. 76,1%, a wśród fizjoterapeutów – 73,2%. Najniższy odsetek kobiet w ogólnej liczbie osób pracujących z pacjentem odnotowano w zawodzie lekarza, chociaż i w tej grupie kobiety stanowiły większość – około 60% – czytamy w publikacji. 

Wiek kadr

Średni wiek lekarza dentysty i pielęgniarki utrzymał się na poziomie odpowiednio 46 i 49 lat. Jednocześnie przeciętny wiek lekarzy i położnych obniżył się o jeden rok - do 48 i 46 lat. We wszystkich zawodach, poza fizjoterapeutami, kobiety były średnio starsze od mężczyzn, przy czym największą różnicę, bo aż 10 lat, odnotowano wśród pielęgniarek. Analiza struktury wieku lekarzy z prawem wykonywania zawodu pokazuje jednoczesny wzrost liczby osób w najmłodszych i najstarszych grupach wiekowych. Od 2020 r. systematycznie rośnie liczba lekarzy w wieku 70 lat i więcej. Z drugiej strony przybywa młodych medyków: w 2024 r. w wieku do 29 lat było 19 tys. lekarzy (11,4 proc. ogółu), a w grupie 30-39 lat - 34 tys. (20,4 proc.). Liczebność grup w wieku 40–69 lat pozostawała zasadniczo stabilna.

Mapa specjalizacji: choroby wewnętrzne nadal dominują

Najliczniejszą grupę lekarzy pracujących z pacjentem, niezależnie od roku, stanowili specjaliści chorób wewnętrznych - około 18 tys. Kolejne miejsca zajmowały medycyna rodzinna (10,8 tys. w 2024 r.) oraz pediatria (ponad 7 tys.). W większości dziedzin uznanych za priorytetowe, liczba specjalistów wzrosła. Największe przyrosty względne dotyczyły psychiatrii dzieci i młodzieży (5,5 proc.), kardiologii dziecięcej (4,1 proc.) oraz psychiatrii (3,6 proc.). Spadki odnotowano natomiast m.in. w chorobach zakaźnych, neonatologii, geriatrii i chorobach wewnętrznych.

Lekarze dentyści: stabilna liczba specjalistów i wyraźne różnice regionalne

W grupie dentystów uprawnionych do wykonywania zawodu liczba lekarzy dentystów specjalistów wyniosła w 2024 r. 8,7 tys. (19% ogółu lekarzy dentystów), analogicznie jak w roku poprzednim. W grupie dentystów pracujących bezpośrednio z pacjentem liczba specjalistów wyniosła 6,7 tys., czyli 18,1 proc., co oznacza wzrost o 0,2 tys. w porównaniu z 2023 r. Aktywnie z pacjentami pracowało łącznie 37 tys. lekarzy dentystów. Średni wskaźnik ich dostępności w skali kraju wyniósł 9,9 na 10 tys. mieszkańców, jednak, podobnie jak w innych zawodach medycznych, widoczne było istotne zróżnicowanie regionalne. Najniższy poziom odnotowano w województwie kujawsko-pomorskim (6,6), natomiast najwyższy w województwie mazowieckim (11,7). Struktura wieku lekarzy dentystów pracujących bezpośrednio z pacjentem różniła się w zależności od płci. Wśród mężczyzn najliczniejszą grupę stanowiły osoby w wieku 30-39 lat, które odpowiadały za 27,2 proc. tej populacji, co oznacza stabilizację względem roku poprzedniego. Wśród kobiet dominowały dwie grupy wiekowe: 30-39 lat (24,3 proc.) oraz 50-59 lat (22,6 proc).

Pielęgniarki i położne: najliczniejsze, ale starzejące się grupy

Pielęgniarki pozostają najliczniejszą grupą zawodową w ochronie zdrowia. W 2024 r. 323,6 tys. osób miało prawo wykonywania zawodu, a 219,9 tys. pracowało bezpośrednio z pacjentem. Choć rośnie liczba młodszych pielęgniarek, struktura wieku nadal jest przesunięta w stronę starszych roczników. Najwięcej uprawnionych było w wieku 50-59 lat oraz 60-69 lat. Średni wiek pielęgniarki wyniósł 49 lat, a różnica wieku między kobietami i mężczyznami sięgała 10 lat.

Wzrosła natomiast liczba pielęgniarek w wieku 30-39 lat – z 29,4 tys. w 2023 r. do 32,0 tys. w 2024 r., a także liczba najmłodszych pielęgniarek (do 29 lat), która w 2024 r. wyniosła 24,6 tys. (w 2023 r. - 23,3 tys.). Wskaźnik liczby pielęgniarek pracujących bezpośrednio z pacjentem, przypadających na 10 tys. mieszkańców, wyniósł w 2024 r. dla Polski 58,7. Najniższą wartość odnotowano w województwie pomorskim - 47,1, a najwyższą w województwie świętokrzyskim - 71,8 

– czytamy.

W przypadku położnych prawo wykonywania zawodu miało 43 tys. osób, z czego 28,8 tys. było aktywnych zawodowo przy pacjentach. Najliczniejszą grupę stanowiły osoby w wieku 50-59 lat, przy jednoczesnym stopniowym wzroście liczby położnych w najmłodszych grupach wiekowych. Średni wiek położnej wyniósł 46 lat.

Planowanie kadr jako kluczowe wyzwanie

GUS podkreśla, że wyzwaniem pozostaje racjonalne planowanie rozwoju kadr medycznych oraz zachęcanie odpowiedniej liczby osób do podejmowania kształcenia na kierunkach medycznych, tak aby zapewnić zastępowalność pokoleń wśród personelu medycznego.

Kluczowe znaczenie ma dostosowanie liczebności kadr do rzeczywistych potrzeb systemu ochrony zdrowia oraz jak najefektywniejsze wykorzystanie ich potencjału zawodowego. Równie istotne jest wspieranie rozwoju zawodowego obecnych pracowników oraz przeciwdziałanie odpływowi kadr medycznych do innych sektorów lub emigracji za granicę 

– podkreśla GUS.

Dane GUS z 2023 r. są dostępne tutaj, 2022 r. tutaj, a statystyki z lat 2019 - 2020 opisaliśmy tutaj.