Seminogram – co warto wiedzieć o interpretacji badania nasienia?

Seminogram jest podstawowym badaniem w diagnostyce mężczyzny w parze zmagającej się z niepłodnością, ale jego interpretacja wymaga ostrożności. Wynik nie ma charakteru rozstrzygającego, podlega istotnej zmienności biologicznej i technicznej oraz powinien być oceniany w kontekście klinicznym pary. Kluczowe jest rozróżnienie sytuacji wymagających jedynie powtórzenia badania i weryfikacji warunków pobrania od tych, które wymagają pilnej konsultacji specjalistycznej.

Seminogram nie rozstrzyga o płodności mężczyzny

Rozkłady wyników w populacji mężczyzn płodnych i z ograniczoną płodnością w znacznym stopniu się nakładają, dlatego wartości percentylowe – w tym 5. centyl określany jako dolna wartość referencyjna – nie stanowią jednoznacznego progu diagnostycznego oddzielającego płodność od zaburzeń płodności w seminogramie. Pojedyncze odchylenie jednego parametru nie powinno prowadzić do kategorycznych wniosków klinicznych, ponieważ interpretacja tego badania wymaga oceny kilku parametrów jednocześnie oraz uwzględnienia kontekstu klinicznego pary.

Zalecenia dotyczące przygotowania do badania

Jakość i wiarygodność wyniku seminogramu w istotnym stopniu zależą od prawidłowego pobrania próbki. Wszystkie etapy – od przygotowania pacjenta, przez sposób oddania nasienia, po czas i warunki transportu – muszą być standaryzowane. 

Pacjent powinien:

• zachować 2–7 dni abstynencji seksualnej przed badaniem (licząc od ostatniej ejakulacji);
• umyć ręce i okolice narządów płciowych przed oddaniem próbki;
• nie używać zwykłych prezerwatyw ani lubrykantów, ponieważ mogą zawierać substancje uszkadzające plemniki; w wyjątkowych sytuacjach można użyć wyłącznie preparatów dopuszczonych przez laboratorium;
• oddać próbkę tak, aby nie dotykać wnętrza pojemnika ani nakrętki;
• oddać nasienie przez masturbację bezpośrednio do jałowego, szerokootworowego pojemnika dostarczonego przez laboratorium; stosunek przerywany nie jest zalecany ze względu na ryzyko utraty części próbki i zanieczyszczenia;
• oddać całość ejakulatu do pojemnika – szczególnie ważna jest pierwsza frakcja; w przypadku utraty części próbki należy poinformować personel laboratorium;
• najlepiej oddać próbkę w laboratorium, a jeśli to niemożliwe – dostarczyć ją w ciągu 30–60 minut, chroniąc przed wychłodzeniem lub przegrzaniem (temperatura 20–37 °C, pojemnik należy przenosić blisko ciała);
• poinformować o przyjmowanych lekach, przebytej niedawno infekcji (szczególnie z gorączką) oraz o trudnościach w oddaniu próbki, ponieważ czynniki te mogą wpływać na wynik.

Tak przygotowana próbka pozwala na miarodajną ocenę parametrów nasienia i ogranicza ryzyko błędnej interpretacji wyniku.

Podstawowe parametry seminogramu i wartości referencyjne (WHO 2021)

Nieprawidłowe wyniki seminogramu – jak je rozumieć?

Aglutynacja i agregacja plemników – różnice, przyczyny i postępowanie

Dlaczego jeden wynik seminogramu to za mało?

Na wynik seminogramu wpływa wiele różnych czynników, zarówno związanych z organizmem pacjenta, jak i z przebiegiem pobrania próbki, dlatego pojedynczy pomiar nie powinien stanowić podstawy do ostatecznych wniosków klinicznych. Parametry nasienia wykazują naturalną zmienność wewnątrzosobniczą, aprodukcja plemników jest procesem trwającym około 2–3 miesięce, co sprawia, że przemijające czynniki ogólnoustrojowe mogą wpływać na wynik badania z opóźnieniem. W przypadku wyniku nieprawidłowego lub granicznego badanie warto powtórzyć. Wnioski najlepiej opierać na co najmniej dwóch wynikach wykonanych w odstępie czasu.