W Polsce rozpoczyna się realizacja ogólnopolskiego programu badań przesiewowych w kierunku raka płuca z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK). Badanie będzie bezpłatne, nie będzie wymagało skierowania, a program ma funkcjonować bezterminowo i bez limitów. Pierwsze zapisy zaplanowano na drugą połowę października 2026 r.
Niskodawkowa tomografia komputerowa w profilaktyce raka płuca
Rak płuca pozostaje jedną z głównych przyczyn zgonów nowotworowych w Polsce. Istotnym problemem jest późne rozpoznawanie choroby, ponieważ objawy, takie jak kaszel, duszność czy chrypka, są niespecyficzne i często pojawiają się dopiero w zaawansowanym stadium.
Jak wynika z danych przytoczonych przez Rynek Zdrowia, w Polsce co roku rozpoznaje się ponad 20 tys. przypadków raka płuca, z czego około 22% we wczesnym stadium.
Wprowadzenie ogólnopolskiego programu przesiewowego ma zwiększyć odsetek nowotworów wykrywanych na etapie, na którym możliwe jest skuteczne leczenie.
Podstawą programu jest niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej, umożliwiająca wykrywanie niewielkich zmian ogniskowych przy znacznie mniejszej ekspozycji na promieniowanie niż w standardowym badaniu TK.
Kto będzie mógł skorzystać z bezpłatnego badania?
Program skierowano do osób z grup zwiększonego ryzyka zachorowania na raka płuca, przede wszystkim z istotną historią palenia tytoniu.
Zgodnie z informacjami dotyczącymi programu badania obejmą osoby w wieku 50–74 lat z historią palenia wynoszącą co najmniej 20 paczkolat, pod warunkiem spełnienia dodatkowych kryteriów kwalifikacyjnych.
Do wykonania NDTK nie będzie wymagane skierowanie. Pacjent będzie mógł zgłosić się bezpośrednio do placówki posiadającej umowę z NFZ. Na miejscu lekarz przeprowadzi wywiad i oceni, czy spełnione zostały warunki udziału w programie.
Pierwsze zapisy mają rozpocząć się w drugiej połowie października, po zakończeniu konkursów NFZ i podpisaniu umów z realizatorami.
Badania przesiewowe mogą zmniejszyć umieralność z powodu raka płuca
Skuteczność NDTK w badaniach przesiewowych potwierdzają wyniki dużych badań klinicznych. W badaniu NELSON wykazano zmniejszenie umieralności z powodu raka płuca wśród osób z grup wysokiego ryzyka poddawanych skriningowi.
Doświadczenia brytyjskiego programu przesiewowego wskazują również na możliwość zwiększenia odsetka rozpoznań we wczesnych stadiach choroby. Według danych przytoczonych przez Rynek Zdrowia u około 70% uczestników programu, u których wykryto raka płuca, rozpoznanie ustalono w stadium I lub II.
Eksperci podkreślają jednak, że o skuteczności programu decyduje nie tylko jakość diagnostyki obrazowej, lecz także dostępność badań oraz sprawna organizacja dalszego postępowania w przypadku wykrycia nieprawidłowości.
Dostępność badań i dalsza diagnostyka kluczowe dla powodzenia programu
NFZ zakłada realizację programu we wszystkich województwach, również z wykorzystaniem mobilnych pracowni diagnostycznych.
Ważnym elementem organizacji skriningu będzie także standaryzacja opisu badań, m.in. z wykorzystaniem systemu Lung-RADS, oraz zapewnienie szybkiej ścieżki dalszej diagnostyki pacjentom z podejrzanymi zmianami.
Dla lekarzy, szczególnie pracujących w POZ, uruchomienie programu oznacza nową możliwość kierowania uwagi pacjentów z grup ryzyka na wczesne wykrywanie raka płuca. Istotne pozostaną identyfikacja osób spełniających kryteria, edukacja dotycząca korzyści i ograniczeń skriningu oraz wspieranie zaprzestania palenia tytoniu.
Źródła
- Rynek Zdrowia, Piotr Wróbel, „To bezpłatne badanie może zmienić losy wielu chorych. Rusza skrining w raku płuca”, 13 października 2026 r.
