„Proszę coś dać na ten katar”. Jak skutecznie leczyć nieżyt nosa u dziecka?
Zatkany nos, gęsta wydzielina, mokry kaszel i obniżona jakość snu (również u opiekunów). Dziecko tymczasem biega po gabinecie, nie ma duszności ani innych objawów alarmowych, a obraz kliniczny wskazuje na typową infekcję wirusową. Antybiotyk nie jest potrzebny – ale odpowiedź „proszę nawadniać i robić toaletę nosa” rzadko satysfakcjonuje opiekuna.
Problem polega na tym, że o ile dla lekarza pojęcie toalety nosa jest oczywiste, dla rodzica może brzmieć ono enigmatycznie. Czym płukać nos? Jak często? Czy wydzielinę odciągać od razu? Jak skierować aplikator? Czy można powtórzyć dawkę, gdy dziecko natychmiast wytrze nos? To właśnie od odpowiedzi na te pytania zależy, czy zalecenie zostanie prawidłowo zrealizowane.
Izotoniczny czy hipertoniczny?
Roztwory izotoniczne przede wszystkim nawilżają błonę śluzową i wspierają jej oczyszczanie. Przy nasilonym obrzęku oraz gęstej, trudnej do usunięcia wydzielinie większą korzyść mogą przynieść roztwory hipertoniczne. Dzięki działaniu osmotycznemu pomagają zmniejszyć obrzęk błony śluzowej, rozrzedzić wydzielinę i ułatwić jej ewakuację.
W praktyce można również rozważyć preparaty wieloskładnikowe (np. Muco Marimer), zawierające oprócz hipertonicznego roztworu soli m.in. acetylocysteinę i kwas hialuronowy. Acetylocysteina działa mukolitycznie, natomiast kwas hialuronowy wspiera nawilżenie i regenerację błony śluzowej.
Warto uprzedzić opiekuna, że preparat hipertoniczny może powodować przejściowe szczypanie. Taka informacja zwiększa szansę, że rodzic nie zrezygnuje z leczenia po pierwszej próbie.
„Psiknąć” to nie wszystko
Technika podania preparatu ma ogromne znaczenie. Strumień preparatu powinien być skierowany na boczną ścianę nosa, a nie na przegrodę. U starszego, współpracującego dziecka można poprosić opiekuna, aby kierował końcówkę aplikatora w stronę zewnętrznego kącika oka po tej samej stronie.
Po zastosowaniu preparatu rozrzedzającego wydzielinę nie należy od razu oczyszczać nosa. Warto odczekać około 5–10 minut, a następnie poprosić dziecko o wydmuchanie nosa lub zastosować dobraną do wieku metodę odciągania wydzieliny. Jeżeli lek natychmiast wypłynął lub dziecko od razu wytarło nos, możliwość powtórzenia dawki należy ocenić zgodnie z charakterystyką danego produktu.
Sygnałem nieprawidłowego podania może być wyraźne spływanie preparatu do gardła i odczuwanie jego smaku. Celem jest pozostawienie leku w jamie nosowej, czyli miejscu jego działania.
A może ksylometazolina?
Donosowy lek obkurczający błonę śluzową może przynieść szybką, choć krótkotrwałą poprawę drożności nosa. U dzieci powinien być jednak stosowany w preparacie i stężeniu odpowiednim do wieku oraz przez możliwie krótki czas. W codziennej praktyce należy szczególnie podkreślić rodzicom, aby nie przedłużali terapii ksylometazoliną ponad okres wskazany w charakterystyce produktu – zwykle nie dłużej niż kilka dni.
Najpierw oczyść nos, potem podaj właściwy lek
Oczyszczenie jam nosa jest istotne także u dzieci z alergicznym nieżytem nosa. Podanie glikokortykosteroidu lub preparatu łączącego steroid z lekiem przeciwhistaminowym na warstwę gęstej wydzieliny ogranicza kontakt leku z błoną śluzową. Najpierw należy więc udrożnić i oczyścić nos, a dopiero później zastosować właściwe leczenie.
Leczenie objawowe nie sprawi, że wirusowa infekcja zniknie następnego dnia. Może jednak ułatwić oddychanie, karmienie i sen, zmniejszyć niepokój rodziców oraz ograniczyć ryzyko sięgania po niepotrzebne leki.
O tym, jak precyzyjnie instruować rodziców i jak prowadzić leczenie objawowe nieżytu nosa u dzieci, rozmawiają w nowym odcinku „Medycznego espresso” dr n. med. Kamil Janeczek, prof. UMLub i dr n. med. Monika Wanke-Rytt.
Obejrzyj nagranie i sprawdź, jak zamienić lakoniczne zalecenie „toaleta nosa” w konkretny, możliwy do wykonania plan postępowania.
