Polacy chcą zmian w ochronie zdrowia. Oczekują przejrzystych zasad, depolityzacji i większej odpowiedzialności państwa

Polacy nie kwestionują potrzeby godnego wynagradzania lekarzy, ale oczekują większej przejrzystości zasad zatrudnienia, oddzielenia zarządzania ochroną zdrowia od polityki i profesjonalnego zarządzania ochroną zdrowia. Z najnowszego raportu „Nowy kontrakt społeczny dla ochrony zdrowia”, przygotowanego przez Human Answer Institute, Centrum im. Adama Smitha na podstawie badania przeprowadzonego na panelu badawczym Ariadna wynika, że społeczne oczekiwania dotyczą przede wszystkim sposobu funkcjonowania całego systemu, a nie wyłącznie jednej grupy zawodowej.

Autorzy raportu podkreślają, że wbrew często krytycznemu obrazowi lekarzy obecnemu w debacie publicznej, większość Polaków dobrze ocenia własne doświadczenia z medykami. Ponad 6 na 10 respondentów deklaruje sympatię do lekarza, z którym najczęściej ma kontakt jako pacjent. Jednocześnie zaledwie połowa badanych podobnie ocenia lekarzy jako całą grupę zawodową. W ocenie autorów badania pokazuje to wyraźny rozdźwięk między indywidualnymi doświadczeniami pacjentów a społecznym wizerunkiem środowiska medycznego. Bezpośrednia relacja z lekarzem okazuje się znacznie lepsza niż obraz kształtowany przez medialne doniesienia i publiczne spory.

Badanie wskazuje, że Polacy oczekują uporządkowania zasad funkcjonowania systemu. 7 na 10 respondentów uważa, że lekarze pracujący w publicznym systemie ochrony zdrowia powinni być zatrudniani na podstawie umowy o pracę, a nie kontraktów. Z kolei 58 proc. opowiada się za zakazem jednoczesnej pracy lekarzy w sektorze publicznym i prywatnym.

Szybkie i dobrze wyglądające publicznie wprowadzenie tych rozwiązań bez analizy i przygotowania mogłoby mieć działanie przeciwskuteczne, ale wynik pokazuje fakt, że mamy dość nierówności i cwaniactwa 

– mówi Anna Gołębicka, ekonomistka, strateżka i współzałożycielka Human Answer Institute.

Jednym z najwyraźniej wyrażonych oczekiwań społecznych jest oddzielenie zarządzania ochroną zdrowia od polityki. Z raportu wynika, że 74 proc. badanych uważa, iż osoby zarządzające szpitalami nie powinny należeć do partii politycznych. Niewiele mniej, bo 71 proc., jest tego samego zdania w odniesieniu do lekarzy kierujących szpitalami i oddziałami.

Raport pokazuje, że wysokie wynagrodzenia lekarzy nie budzą sprzeciwu większości społeczeństwa. Blisko połowa respondentów akceptuje zarobki na poziomie trzykrotności przeciętnego wynagrodzenia. Jednocześnie badani opowiadają się za ograniczeniem najbardziej skrajnych dochodów. Takie rozwiązanie popiera 62 proc. ankietowanych. Autorzy opracowania wskazują, że odpowiedzi odzwierciedlają potrzebę zachowania równowagi między docenieniem wysokich kompetencji a poczuciem sprawiedliwości społecznej.

Polacy nie kwestionują prawa lekarzy do godnego wynagrodzenia. Oczekują jednak jasnych zasad, które z jednej strony docenią kompetencje, a z drugiej ograniczą patologie i poczucie niesprawiedliwości 

– podkreślają autorzy raportu.

Największą odpowiedzialność za problemy ochrony zdrowia Polacy przypisują rządzącym. Aż 74 proc. respondentów uważa, że za kryzys odpowiada przede wszystkim państwo, niezależnie od tego, która opcja polityczna sprawuje władzę. Lekarzy wskazało 38 proc. badanych. 

To bardzo wyraźny sygnał, że odpowiedzialność za kryzys jest postrzegana jako odpowiedzialność państwa, a nie jednej grupy zawodowej

– podkreślają autorzy publikacji.

Zdaniem Andrzeja Sadowskiego, prezydenta Centrum im. Adama Smitha, wyniki pokazują również skutki wieloletniej narracji politycznej dotyczącej funkcjonowania systemu.

Badania pokazują również skutki utrzymywania przez polityków prawie wszystkich opcji fałszywego modelu służby zdrowia w przekazie wyborczym i w debacie publicznej. Politycy wmawiają obywatelom, że w Polsce może istnieć nieograniczony dostęp w służbie zdrowia przy zawsze ograniczonych pieniądzach. Nie ma na świecie nawet w najbogatszych społeczeństwach takiego modelu usług medycznych. Stąd Polacy jeszcze wierzą, że takimi zmianami jak wprowadzenie limitów zarobków dla lekarzy można poprawić jakość służby zdrowia. Narracja ta jest od lat stosowana przez wiele rządów, gdzie określona grupa zawodowa jest wskazywana jako zbytnio uprzywilejowana finansowo. Zarządzający od lat zamiast dokonać fundamentalnych zmian przekierowują emocje na zarobki lekarzy 

– mówi Sadowski.

Raport pokazuje również skalę korzystania z prywatnej opieki zdrowotnej. Z prywatnych wizyt lekarskich korzysta 73 proc. respondentów. Autorzy opracowania zwracają uwagę, że leczenie coraz częściej odbywa się równolegle w sektorze publicznym i prywatnym, a obowiązek koordynowania diagnostyki i terapii spoczywa na samych pacjentach. W praktyce prywatne świadczenia są dla wielu osób uzupełnieniem niewydolnego systemu publicznego, a nie jego alternatywą. 

Jednocześnie 41,9 proc. badanych popiera zakaz zawierania przez NFZ umów z prywatnymi podmiotami na realizację świadczeń finansowanych ze środków publicznych.

Państwo powinno stworzyć jasne zasady, gdzie system jest publiczny, realizujący usługi z budżetu publicznego, a gdzie prywatny, aby nie miało miejsca „rodzynkowanie”, czyli wybieranie najlepszych procedur przez najbardziej operatywnych. Państwo powinno wyeliminować dublowanie świadczeń i konflikty interesów 

– ocenia Anna Gołębicka.

Autorzy raportu podkreślają, że badanie nie jest analizą opinii o lekarzach, lecz diagnozą oczekiwań wobec państwa i sposobu organizacji ochrony zdrowia. 

Wyniki wskazują, że społeczne oczekiwania koncentrują się na stworzeniu systemu opartego na przejrzystych regułach, większej odpowiedzialności instytucji publicznych oraz wyraźnym rozdzieleniu ról sektora publicznego i prywatnego. Badani oczekują również ograniczenia konfliktów interesów, odpolitycznienia zarządzania, większej transparentności oraz organizacji opieki skoncentrowanej na efektach leczenia i potrzebach pacjentów, a nie wyłącznie na funkcjonowaniu poszczególnych placówek. 

Raport powstał w dniach 26–29 czerwca 2026 r. na reprezentatywnej próbie 1093 dorosłych Polaków. Pełny raport jest dostępny tutaj.