Wielkie badanie kondycji finansowej młodych lekarzy - Wyniki

Wstęp

31 lipca 2020, na portalu Remedium (www.remedium.md), udostępniliśmy Wam ankietę dotyczącą kondycji finansowej lekarzy i lekarzy dentystów. Po raz kolejny udowodniliście, że jesteście zgraną i chętną do współpracy społecznością. Dziękujemy! Cieszy nas to podwójnie, ponieważ dzięki takiej liczbie respondentów możemy wyciągnąć wiele istotnych statystycznie wniosków i, co najważniejsze, podzielić się nimi z Wami. Skąd pomysł na ankietę? Po pierwsze, uznaliśmy, że warto zbadać obecne zarobki lekarzy i lekarzy dentystów, by skonfrontować je z powszechnie panującymi przekonaniami. Myślimy, że wyniki momentami mogą Was zaskoczyć. Po drugie, jako portal będący głosem młodych lekarzy, chcielibyśmy jak najlepiej poznać wasze opinie.

Na wstępie pragniemy podkreślić, że przeprowadzone przez nas badanie ankietowe pokazuje, że polscy lekarze i lekarze dentyści dobrze prosperują finansowo. Po ukończeniu stażu i uzyskaniu pełnego prawa wykonywania zawodu, pensja lekarza o wysokości 10000 zł netto miesięcznie nie powinna nikogo dziwić. Co za tym idzie, ciężko będzie nam obiektywnie poprzeć dotyczasową, popularną w środowisku medycznym narrację mówiącą o „biednym lekarzu, nie mającym za co kupić mieszkania lub dobrego samochodu, czy nie mogącym posłać dzieci do lepszej szkoły”. Oczywiście ponadprzeciętne w skali kraju zarobki mają też swoją cenę – chociażby nieludzko długi czas pracy – tym jednak zajmiemy się w drugiej części raportu.

Z ogromnym zaciekawieniem podeszliśmy do analizy uzyskanych danych. Otrzymaliśmy od Was także wiele komentarzy, zarówno tych pozytywnych, informujących nas, że z niecierpliwością czekacie na wyniki i wnioski, jak i tych negatywnych, wskazujących na zbyt dużą liczbę pytań czy nieprawidłowy format ankiety na urządzeniach mobilnych. Jesteśmy Wam bardzo wdzięczni za wszelkie sugestie, pomoże nam to w przyszłości w tworzeniu następnych projektów (nawiasem mówiąc, już szykujemy dla Was wyniki kolejnego raportu pt. „E-learning na polskich uczelniach medycznych”). Zależy nam na budowaniu społeczności i wiarygodnych odpowiedziach - pamiętajcie, że nasze ankiety są dostępne tylko dla zarejestrowanych i zweryfikowanych użytkowników Remedium.

Chcemy także rozwiać zgłaszane nam wątpliwości co do ochrony danych osobowych i anonimowości badania. Być może właśnie z nich wynika fakt, że duża liczba ankietowanych przerwała wypełnienie ankiety na różnych jej etapach. Jest więc wartym powtórzenia i podkreślenia, że Wasze odpowiedzi są w pełni anonimowe, a wgląd do zebranych danych ma wąskie grono redakcyjne portalu Remedium. Zgromadzone i opublikowane przez nas wyniki w żaden sposób nie umożliwiają identyfikacji poszczególnych osób.

Ilość uzyskanych informacji jest tak ogromna, że postanowiliśmy podzielić ich publikację na 3 części - II, III.

Kto wziął udział w ankiecie?

Odpowiedzi od Was zbieraliśmy przed ponad miesiąc. Następnym krokiem była wnikliwa analiza wielu zmiennych oraz bardzo dokładne opracowanie wyników. Poniżej znajdziecie kompletną charakterystykę respondentów, w tym strukturę płci i wieku, etap zawodowy, a także najczęściej realizowane specjalizacje. Ponadto prezentujemy, z jakich miast i województw ankietowani odpowiadali najchętniej.

Struktura płci

Wykres 1. W badaniu wzięło udział łącznie 551 osób, 269 kobiet (48.8%) oraz 282 mężczyzn (51.2%). Spośród wszystkich ankietowanych kwestionariusz wypełniło 530 lekarzy (96.2%) i 21 lekarzy dentystów (3.8%).Powyższa proporcja bardzo cieszy, oznacza to dla nas nic innego, jak równe zaangażowanie obu płci. Jest to ważne w kontekście wiarygodności i spójności przedstawianych wyników, a także podobnego zaangażowania zarówno kobiet, jak i mężczyzn w rozwój polskiej ochrony zdrowia.

Struktura wieku i płci grupy badanej.

Wykres 2. Na wykresie prezentujemy dokładną strukturę wiekową w zależności od płci w całej badanej grupie. Najwięcej ankietowanych, zarówno wśród kobiet i mężczyzn, znalazło się w przedziale wiekowym 28-31 lat, w którym odpowiedzi udzieliło 112 kobiet - 41.6% i 137 mężczyzn - 48.6%. Wyniki tej analizy pokrywają się również z największą grupą odbiorców portalu Remedium.

Etap zawodowy.

Wykres 3. Najbardziej liczną grupę wśród uczestników badania stanowili lekarze w trakcie specjalizacji w trybie rezydenckim - 57.2% respondentów (kobiety 46.7%; mężczyźni 53.3% tej grupy). Drugą co do wielkości grupą byli lekarze stażyści - 27.0% ankietowanych (kobiety 52.3%; mężczyźni 47.7%)

To właśnie lekarze stażyści i rezydenci stanowią największą część respondentów badania oraz użytkowników portalu. Pomimo trudności, nieustająco walczą o poprawę swoich warunków pracy, sytuacji finansowej i jakości szkolenia medycznego w Polsce. Pamiętajcie, że Remedium jest Waszym głosem w tej kampanii!

Województwa, w których pracują ankietowani lekarze i lekarze dentyści

Wykres 4. Poniższa mapa Polski przedstawia procentowy udział badanych z każdego województwa. Najwięcej odpowiedzi uzyskaliśmy z województwa mazowieckiego - 19.9% i łódzkiego - 10.5%, a najmniej z województwa opolskiego - 1.2% i lubuskiego 0.8%.

Wielkość miejsca zamieszkania

Wykres 5. 43% lekarzy i lekarzy dentystów biorących udział w naszym badaniu zadeklarowało, że mieszka w mieście powyżej 500 tysięcy mieszkańców. Najmniej, bo tylko 5% odpowiedzi, uzyskaliśmy od ankietowanych mieszkających w miastach do 20 tysięcy mieszkańców.

Wykonywana specjalizacja.*

Wykres 6. Najwięcej odpowiedzi dostaliśmy od lekarzy będących w trakcie specjalizacji lub będących specjalistami odpowiednio: medycyny rodzinnej 46 (11.2%), chorób wewnętrznych 44 (10.8%), psychiatrii 26 (6.4%) oraz anestezjologii i intensywnej terapii 25 (6.1%). Co ciekawe, wszystkie wymienione wyżej dziedziny należą do specjalizacji priorytetowych.**

*Aby zachować czytelność wykresu, przedstawiamy 15 najczęściej wykonywanych specjalizacji wśród naszych respondentów.**Chcesz dowiedzieć się więcej na temat programu szkolenia specjalizacyjnego i możliwości rozwoju rezydentów w Polsce? Już niedługo na portalu Remedium zagości nasz nowy projekt “Encyklopedia Rezydentur”. A może chcesz pomóc studentom i absolwentom w wyborze ścieżki kariery zawodowej? Napisz do nas na kontakt@remedium.md i wyraź swoją opinię na temat konkretnej specjalizacji i przebiegu szkolenia.

Ile zarabiają lekarze?

Zarobki lekarzy to temat od lat budzący szereg emocji w wielu środowiskach. Kto z nas nigdy nie słyszał bądź nie użył zwrotu „pokaż lekarzu, co masz w garażu”? Niewątpliwie zawód ten wciąż postrzegany jest jako prestiżowy, ale czy w parze z reputacją idą także duże dochody? Wyniki naszego raportu pozwalają rzucić więcej światła na sprawę i pokazują, że kwestia wynagrodzeń nie jest czarno-biała. Zdobycie tytułu “lek.” wcale nie gwarantuje niebotycznie wysokich zarobków, a wymiar otrzymywanej pensji zależy od wielu czynników, takich jak: staż pracy, rodzaj zatrudnienia, tryb wykonywanej specjalizacji i, co ciekawe, od województwa oraz wielkości zamieszkiwanego miasta. Przyjrzyjmy się poniższej analizie najważniejszych zmiennych.

Główne źródło utrzymania.

Wykres 7. 91.6% ankietowanych deklaruje, że ich główne źródło utrzymania stanowi sektor publiczny, 8% wskazuje na sektor prywatny, a tylko 0.4% utrzymuje się z pracy w firmach innych niż podmiot leczniczy (np. start-up, firma farmaceutyczna itp.)

Nie da się ukryć - pracujemy głównie w sektorze publicznym, będącym podstawą naszego szkolenia i większości etatów w szpitalach. Obecny stan rzeczy jest jednak sprzeczny z preferencjami młodych lekarzy, co dobrze ilustruje badanie Naczelnej Izby Lekarskiej. Na pytanie NIL-u o konieczność wyboru zatrudnienia w jednym z sektorów ochrony zdrowia (publiczny/prywatny), około 74% badanych optowało za sektorem prywatnym. Bez wątpienia przyciąga on lepszymi warunkami pracy i wyższymi – czasem nawet trzy- lub czterokrotnie – stawkami (więcej o stawkach godzinowych i czasie pracy dowiecie się, czytając drugą część raportu). To ta dysproporcja jest przyczyną zatrudniania się w wielu placówkach. Nikogo nie dziwi intensywny plan dnia: rano etat w szpitalu publicznym, chociażby w związku z odbywaniem szkolenia specjalizacyjnego, po południu tzw. “wyjście na miasto” - przyjmowanie pacjentów w dobrze prosperujących placówkach prywatnych. Chcemy się szkolić i rozwijać, ale także dostawać zadowalające wynagrodzenie - czy ceną musi być praca w rozjazdach, od świtu do nocy, z dyżuru na dyżur? Czy w medycynie rzeczywiście “zarabia się po godzinie 15”?

Rozliczanie w ramach Indywidualnej Praktyki Lekarskiej

Wykres 8. 40.3% uczestników badania wskazuje, że rozlicza się w ramach Indywidualnej Praktyki Lekarskiej (IPL). Ponadto, spośród ankietowanych pracujących w sektorze publicznym, 36.2% korzysta z tego systemu rozliczenia, w sektorze prywatnym zaś 84.1%.

Indywidualna Praktyka Lekarska (IPL) to nic innego jak jednoosobowa działalność gospodarcza. Czym się charakteryzuje? Prowadzący IPL staje się niejako przedsiębiorcą i może rozliczać się z pracodawcą na podstawie faktur, a nie umowy o pracę lub zlecenie. Z możliwości tej korzysta wielu lekarzy w Polsce. Daje to zwykle możliwość poprawy przychodów, ale wiąże się także dodatkowymi kosztami i obowiązkami. Należy pamiętać, że decydując się na założenie IPL inaczej rozliczamy się z podatków, sami płacimy ZUS oraz spoczywa na nas większa odpowiedzialność zawodowa. Ta specyficzna forma działalności ma swoje mocne i słabe strony, jednak patrząc na stawki w sektorze publicznym warto ją rozważyć. Więcej informacji na temat IPL znajdziecie w naszym artykule.

Przed wami to, na co wszyscy czekają, czyli tabela podsumowująca zarobki netto (“na rękę”) lekarzy i lekarzy dentystów na różnych etapach zawodowych. Aby uniknąć kontrowersji związanych z podawaniem zarobków tylko w postaci średniej arytmetycznej, do tabeli dołączamy również medianę zarobków.

Tabela 1. Zarobki lekarzy i lekarzy dentystów w latach 2018-2020

Na podstawie powyższej tabeli można stwierdzić tendencję wzrostową w niemal wszystkich grupach. Nie powinniśmy się jednak zbyt szybko ekscytować, przyjrzyjmy się bowiem sytuacji lekarzy stażystów.

Tabela 2. Zarobki lekarzy stażystów brutto w odniesieniu do wynagrodzenia minimalnego i średniego w Polsce.

Lekarze i lekarze dentyści odbywają staż na podstawie umowy o pracę – zawierają ją z podmiotem uprawnionym do prowadzenia stażu na określony czas. Pensja lekarzy stażystów regulowana jest prawnie przez Ministerstwo Zdrowia.Uzyskane przez nas dane są tożsame z ustawą - od 1 lipca 2020 r. zasadnicze wynagrodzenie miesięczne wynosi 2900 zł brutto. Przed tą zmianą, od 1 kwietnia 2020 r. minimalne wynagrodzenie stażysty kształtowało się na poziomie 2700 zł brutto. Natomiast pomiędzy 1 stycznia a 31 marca 2020 r. zarobki stażystów wynosiły 2600 zł brutto. Na przełomie chociażby ostatniego roku obserwujemy tendencję wzrostową, jednakże nie mamy do czynienia z żadną rewelacją. Płaca minimalna w 2020 roku ustalona jest na poziomie 2600 zł brutto, co oznacza, że jeszcze na początku tego roku lekarze stażyści, po 6 latach żmudnych studiów zarabiali “minimalną krajową”. Mając 25-26 lat i perspektywę długiego szkolenia rezydenckiego. Oceńcie to sami. Oczywiście, do wynagrodzenia podstawowego dochodzi jeszcze rozliczenie dodatkowych godzin w ramach obowiązkowych dyżurów zgodnych z programem stażu - ich wysokość zależy od ilości dyżurów w danym miesiącu. Jest to dodatkowo około 600-700zł netto miesięcznie.

Od 1 lipca 2020 r. zmieniło się również zasadnicze wynagrodzenie lekarzy rezydentów. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia wysokość wynagrodzenia rezydentów w wybranych dziedzinach medycyny wynosi w pierwszych dwóch latach zatrudnienia w trybie rezydentury – 4299 zł brutto, natomiast po dwóch latach zatrudnienia w tym trybie – 4633 zł brutto. Nieco wyższe stawki otrzymują lekarze szkolący się w kierunkach określonych jako priorytetowe - w pierwszych dwóch latach zatrudnienia w trybie rezydentury – 4 793 zł brutto, następnie po dwóch latach - 5300 zł. Do podanych kwot doliczana jest jeszcze stawka dyżurowa.

Tabela 3. Zarobki lekarzy rezydentów brutto w odniesieniu do wynagrodzenia minimalnego i średniego w Polsce.

Jak sami zainteresowani odnoszą się do wysokości swojego wynagrodzenia?

Zadowolenie ze swoich zarobków.

Wykres 9. Średni wynik w odpowiedzi na pytanie “czy jesteś zadowolony/-a ze swoich zarobków w skali od 0 do 10 (0 - całkowity brak zadowolenia, 10 - pełna satysfakcja)” wyniósł 5.3. Pośród badanych najmniej zadowoleni z wynagrodzenia byli lekarze stażyści (3.5/10), a grupę najbardziej usatysfakcjonowanych stanowili lekarze z pełnym PWZ bez rozpoczętej specjalizacji (7.3/10). Ponadto ankietowani mężczyźni byli bardziej zadowoleni (5.5/10) ze swojego wynagrodzenia, niż kobiety (5.0/10). Warto dodać, że analiza satysfakcji z dochodów w zależności od wielkości miejsca zamieszkania nie ukazała znaczących różnic w porównaniu z ogólną średnią. Najbardziej zadowoleni byli mieszkańcy miast do 20 tysięcy mieszkańców (6.4/10), najmniej mieszkańcy miast 100-500 tysięcy mieszkańców (5.1/10).

Nie zaskakuje fakt, że najmniej usatysfakcjonowaną grupę stanowią lekarze stażyści. Przesądzają o tym najniższe zarobki, przy często bardzo dużych wydatkach, związanych m.in. z kosztami wynajmu mieszkań w dużych miastach.

Tabela 4. Średnie miesięczne koszty, które ponoszą lekarze i dentyści w związku z budżetem domowym i prowadzeniem działalności gospodarczej

Aby móc wyciągnąć racjonalne wnioski z analizy zarobków, należy zawsze zestawić je z wydatkami. Jak pokazuje poniższa tabela, wraz z etapem zawodowym wzrastają średnie miesięczne koszty, które ponoszą medycy. Lekarz specjalista wydaje miesięcznie średnio ponad 5,5 tys. zł więcej niż lekarz stażysta. Niewątpliwie wiąże się to z naturalnymi decyzjami, które podejmuje się wraz z wiekiem - poważniejsze inwestycje, założenie rodziny, otworzenie Indywidualnej Praktyki Lekarskiej, a to tylko kilka przykładów. Faktem jest, że kwestia budżetu domowego i prowadzenia działalności gospodarczej to sprawa indywidualna, co warto mieć z tyłu głowy, przyglądając się wynikom badania. Jednak zestawiając średnie wynagrodzenie z kosztami, wniosek nasuwa się sam: po odjęciu wydatków, dochody lekarzy są relatywnie niskie. Wyrazem tego jest kolejny wykres (nr 3) przedstawiający zadowolenie ze swojej sytuacji materialnej.

Zadowolenie ze swojej sytuacji materialnej

Wykres 10. Średni wynik w odpowiedzi na pytanie czy jesteś zadowolony/-a ze swojej sytuacji materialnej w skali od 0 do 10 (0 - całkowity brak zadowolenia, 10 - pełna satysfakcja) wyniósł 5.9. Ponownie najmniej zadowoleni ze wszystkich respondentów byli lekarze stażyści (4.2/10), najbardziej lekarze z pełnym PWZ bez rozpoczętej specjalizacji (7.9/10). Mężczyźni również w tym przypadku byli bardziej usatysfakcjonowani (6.3/10) swoją sytuacją materialną niż kobiety (5.4/10). Podobnie jak w przypadku zadowolenia z zarobków, lekarze mieszkający w miastach do 20 tysięcy mieszkańców byli najbardziej spełnieni (7.0/10) w związku ze swoją sytuacją materialną. Wielkość pozostałych miast nie miała wpływu na średnie zadowolenie w porównaniu do całej grupy badanej.

Przedstawiamy Wam zarobki lekarzy na różnym etapie zawodowym w odniesieniu do wielkości zamieszkanych przez respondentów miast. Należy pamiętać, że wraz z wielkością miasta zwiększają się także koszty codziennego życia (tabela 4).

Tabela 5. Średnie zarobki w zależności od wielkości miejsca zamieszkania

Tabela 6. Średnie wydatki w zależności od wielkości miejsca zamieszkania

Wybraliśmy 5 województw, z których uzyskaliśmy najwięcej odpowiedzi i policzyliśmy w nich średnie wynagrodzenia netto.

Tabela 7. Jak zarabia i ile wydaje się w tych województwach?

Tabela 8. Różnica w średnim wynagrodzeniu kobiet i mężczyzn.

Z przykrością obserwujemy dysproporcję w zarobkach kobiet i mężczyzn w medycynie. Rozbieżność tę widać niestety na każdym etapie zawodowym. W ankiecie stosunek płci wyniósł prawie 1:1, w związku z czym ciężko o statystyczne błędy. Prezentowane nierówności są wobec tego tym bardziej wymowne. Jednakże, następna tabela pokazuje, że mężczyźni nie tylko zarabiają więcej, ale także więcej wydają.

Tabela 9. Różnica w średnich miesięcznych kosztach, które ponoszą kobiety i mężczyźni w związku z budżetem domowym i prowadzeniem działalności gospodarczej.

Wykonaliśmy również analizę korelacji pomiędzy zarobkami lekarzy i lekarzy stomatologów a wiekiem. Wyliczony współczynnik r Pearsona wyniósł - 0.267, P<0.001, oznacza to nic innego jak słabą korelację w naszej grupie badanej. Nie potrafimy więc przewidzieć wartości jednej zmiennej (w tym przypadku zarobków) na podstawie znajomości wartości drugiej (tutaj - wieku). Mówiąc prościej, nie można stwierdzić jednoznacznie, że im starsi będziemy tym więcej będziemy jako lekarze zarabiać. Co ciekawe, tą samą metodą statystyczną policzyliśmy związek między wydatkami a wiekiem. W tym wypadku współczynnik r Pearsona wyniósł - 0.515, (P<0.001) co interpretuje się jako silną korelację. W tym przypadku, jesteśmy zdecydowanie bliżej stwierdzenia, że nasze wydatki są skorelowane z tym ile lat mamy.

Według zebranych danych, kobiety zarabiają mniej na każdym etapie życia zawodowego. Co ciekawe, lekarki i lekarze deklarują niewielkie odchylenia w średnich stawkach godzinowych, za które pracują. W związku z tym niższe średnie zarobki mają związek prawdopodobnie z ograniczeniem pracy dodatkowej w okresie ciąży i w pierwszych latach wychowania dzieci. Te dane wskazują na dwa problemy. Po pierwsze pełny etat zwykle nie jest wystarczającym źródłem dochodów, więc niejako dobrobyt lekarza jest mierzony czasem spędzonym polscy lekarze i lekarze dentyści dobrze prosperują finansowo.w pracy dodatkowej - więcej o czasie pracy lekarzy znajdziecie w drugiej części raportu. To prowadzi nas do drugiej patologii i sytuacji, w której znajdują się młode lekarki (także młodzi lekarze, którzy np. z przyczyn zdrowotnych nie mogą przyjmować prywatnie). Gdy duża część dochodu pochodzi z pracy dodatkowej rozliczanej w ramach “umowy śmieciowej” lub Indywidualnej Praktyki Lekarskiej, absencja w pracy prowadzi do jego gwałtownego spadku dochodów. Co ważne dochód „dodatkowy” poza etatem nie jest zabezpieczony przez świadczenia ZUS-owskie. Gdyby stawki na etatach podstawowych były lepsze, zdecydowanie łatwiej byłoby utrzymać się nam w przypadku ciąży czy też zwykłej choroby. Zebrane dane pokazują, że z uwagi na obecny stan rzeczy finansowo zdecydowanie więcej tracą kobiety.

Na tym kończymy pierwszą część badania i… otwieramy dyskusję. Jesteśmy ciekawi Waszych opinii na przedstawione powyżej tematy. 

Druga część raportu - o czasie pracy lekarzy i stawkach godzinowych w różnych podmiotach.

Trzecia część raportu - o satysfakcji lekarzy i lekarzy dentystów z ilości czasu wolnego, najważniejszych kryteriach w wyborze miejsca pracy oraz o wydatkach lekarzy.

Zapraszamy też do zapoznania się z Mapą Wynagrodzeń - anonimowo dodaj swoje miejsce pracy albo sprawdź jak zarabiają lekarze w różnych miejscach w całej Polsce!