Zaloguj się

Zapomniałaś/eś hasła?

lub
Logujesz się na komputerze służbowym?
Nie masz konta? Zarejestruj się
Ten serwis jest chroniony przez reCAPTCHA oraz Google (Polityka prywatności oraz Regulamin reCAPTCHA).
Treść sponsorowana

Szczepienia u pacjentów leczonych biologicznie lub w trakcie chemioterapii

100%
17 listopada
Odcinek 15

Pierwsze kroki w POZ – gastroenterologia (jesień 2026)

Gastroenterologia w POZ rzadko sprowadza się do jednego objawu i jednego rozpoznania – częściej wymaga rozstrzygnięcia, kiedy wystarczy leczenie objawowe, kiedy pogłębić diagnostykę, a kiedy nie wolno zwlekać ze skierowaniem.

Odcinek 15

Pacjent rozpoczyna leczenie biologiczne lub chemioterapię. Czy można go jeszcze zaszczepić? Które szczepienia warto zaplanować przed rozpoczęciem terapii, jak postępować w trakcie immunosupresji i dlaczego rodzaj szczepionki ma kluczowe znaczenie? Nad tym zagadnieniem pochylił się dr hab. n. med. Jerzy Jaroszewicz podczas prelekcji „Szczepienia u pacjentów leczonych biologicznie lub w trakcie chemioterapii”. To wykład o tym, jak wykorzystać dostępne możliwości ochrony, nie narażając chorego na niepotrzebne ryzyko i nie odkładając istotnych decyzji profilaktycznych na później.

[muzyka intro] Dobry wieczór państwu.Bardzo dziękuję za zaproszenie.To jest duża przyjemność icieszę się, że ten temat państwainteresuje albo przynajmniej postaram siępaństwa tym tematem zainteresować.

Otóż mówimy dzisiaj o szczepieniachu pacjentów z obniżoną odpornością.Na samym początku chciałbym, żebyśmyprzejrzeli sobie rodzaje szczepionek, jakie istniejąna rynku farmaceutycznym, dlatego żeje-- od tego zależy ich bezpieczeństwou pacjentów z zaburzeniami odporności.

Otóż generalnie większość szczepionek, któreużywamy, są to szczepionki zabite, czylibezpieczne.Mamy szczepionki inaktywowane, gdzie wiruszostał zniszczony.Mamy szczepionki podjednostkowe, gdzie wogóle ten antygen szczepionkowy powstał najczęściejdrogą rekombinacji.Mamy szczepionki m-- mRNA, czyliRNA.Te szczepionki nie stwarzają zagrożenia,dlatego że nie mogą wyindukować choroby.

No i mamy też szczepionkiżywe.I tutaj pewne zastrzeżenie rzeczywiściepozostaje.Ale dlaczego ciągle szczepionki żywesą w użyciu?Dlatego, że one stwarzają najdłuższąi najlepszą immunogenność.I tu, proszę państwa, jeżelichodzi o chorych z zaburzoną odpornością,to szczepionki żywe rzeczywiście ogólnienie powinno się stosować albo przynajmniejwymaga to dobrego przemyślenia ioc-oceny korzyści i ryzyka.Mówimy tutaj o szczepionkach wkierunku gruźlicy, szczepionce MMR, ospy wietrznej.Grypa donosowa, na ta szczepionkaw Polsce nie jest używana.Żółta gorączka czy rotawirusy.

Natomiast wszystkie pozostałe szczepienia sąu chorych z zaburzoną odpornością bezpieczne.Natomiast pytanie zasadnicze jest takiebezpieczne, ale czy skuteczne?Co zrobić, żeby ich skutecznośćbyła jak największa?I na tym się dzisiajspróbujemy skupić w dalszej części wykładu.

Musimy też wiedzieć, że żebyszczepionka zadziałała, trzeba, potrzebujemy sprawnego układuodpornościowego we wszystkich jego aspektach.Tu nie będę państwa zanudzałtymi, tymi wykresami immunologicznymi, ale douzyskania odporności trzeba mieć sprawnekomórki prezentujące antygen i limfocyty T.Do utrzymania odporności w większościszczepionek jednak odporność, która powod-- jest,związana z powstaniem przeciwciał,trzeba mieć sprawne limfocyty B ipamięci.W związku z tym każdydeficyt w jakimś stopniu wpływa nasku-skuteczność czy na powstawanie bądźna utrzymanie.

Co jeszcze jest ważne, mamyteż komórki NK, NK, które sąnaszą bronią, które wspomagają immunologię.Zobaczcie państwo tutaj na przykładzieszczepionki HBV.Nawet jeżeli szczepionka HBV byłapodana wiele, wiele, wiele lat temui nie widzimy a-aktualnie przeciwciałanty-HBS, to wiemy eksperymentalnie, że tekomórki NK i tak wpewnym sensie tą szczepionkę wspomogą.

Dlaczego na szczepienia nieodpowiadamy?To jest bardzo trudny ibardzo ciekawy temat.Wiemy na pewno, że stanzapalny zmniejsza odpowiedź na szczepienia.Każdy stan zapalny.Tutaj państwo widzicie na tymslajdzie bardzo skomplikowany wykres, gdzie widzimymnóstwo szlaków sygnałowych, ale tena niebiesko to są szlaki związanez przewlekłym zapaleniem dowolnego stopnia,tak samo indukowanym przez chorobę przewlekłą.A co pomaga odpowiedzieć?Sprawna funkcja limfocytów B.

No i proszę państwa, tutajznowu trochę parę słów na tematszczepień w kierunku wirusa,zakażenia HBV, wirusa wątroby typu B.Dlaczego?Dlatego, że pacjent leczony biologicznienie jest równy jeden drugiemu.Zwróćcie państwo uwagę tu widzimy,jaka jest skuteczność, szczepienia anty-HBVu osób dorosłych w zależnościod tego, który lek otrzymują.I jeżeli przyjrzymy się naprzykład lekom anty-TNF-alfa, tak jak widzimytutaj adalimumab czy etanercept, tota skuteczność jest dobra.To jest około dziewięćdziesięciu ind--może nieco mniej procent, ale k--

jeżeli zobaczymy na przykład przeciwciałoanty-CD20, które blokuje limfocyty B, rytuksymabczy teraz nowsze ofatumumab, czyteż inne.Tam jest bardzo znaczący spadek.Czyli nas interesuje przede wszystkim,jaki szlak jest blokowany, żeby mócocenić, jak bardzo to szczepieniebędzie gorzej funkcjonalne.I rzeczywiście największy problem mamyz leczonymi, lekami, które wpływająna funkcje limfocytów B.Tutaj jest taka metaanaliza różnych,różnych grup pacjentów leczonych anty-CD20 ina przykład w zakresie szczepieniaanty-HBV ta skuteczność niestety spada odtrzydziestu do sześćdziesięciu procent sięutrzymuje.Czyli to jest duże obniżenie.Co możemy zrobić, proszę państwa?

To są nowe wytyczne Programszczepień ochronnych dwa tysiące dwadzieścia sześć.On nam stwarza bardzo ciekaweopcje.Po pierwsze pamiętajmy o tym,że należy badać odporność poszczepienną poszczepieniu anty-HBV, anty-HBS i onmusi być powyżej dziesięciu.Jeżeli nie ma, to uchorych z niedoborem odporności albo uchorych z cukrzycą można tychchorych, a nawet należy doszczepiać.Ale jeżeli mówimy konkretnie ochorych leczonych immunosupresyjnie oraz chorych poprzeszczepieniu narządów, tam staramy sięutrzymywać poziom anty-HBS powyżej stu.Kontrolujemy go co sześć miesięcyi doszczepiamy proszę państwa.Tak więc- Paradygmat odporności dokońca życia po szczepieniu HBV upadłdla pacjentów z zaburzoną odpornością.Ci pacjenci wymagają kontroli Anti-HBSi wymagają doszczepiania.

Co jeszcze można zrobić?Proszę państwa, stosować nowe szczepionki,które mają dodatkowe adiuwanty.To jest bardzo ciekawa szczepionka,która jest już dostępna w Europie.W Unii Europejskiej jest zarejestrowana,która ma taki adiuwant CPG.To jest adiuwant, składającysię z kwasów nukleinowych, przypominający trochętaką stymulację bakteryjną, która bardzoistotnie wpływa na komórki prezentujące antygen.I zwróćcie państwo uwagę, żetaka szczepionka stosowana u pacjentów zniedoborem odporności znacząco zwiększa prawdopodobieństwouzyskania odpowiedzi ogólnie o dwadzieścia, trzydzieściprocent.I to stwierdzono u chorychz chorobą nerek przewlekłą, u pacjentówdializowanych, u osób starszych, zakażonychHIV.Różne populacje były zbadane.Tak więc możemy doszukiwać sięnowych szczepionek z nowym adiuwantem.

Kolejne szczepienie, które chcę konieczniepaństwu przybliżyć, to jest szczepionka przeciwkopółpaścowi.Wiemy, że szczepionka przeciwko ospiewietrznej jest żywa i tutaj uchorych z zaburzeniami odporności niekoniecznie,ale przeciwko półpaścowi dla osób, którechorowały na ospę wietrzną wcześniejjest bardzo ważna.I tu mamy znowu kolejnyadiuwant, tak zwany ASO01B.To jest taki ad-adiuwant zsa-saponiną, z lipopolisacharydem, który właśnie aktywujekomórki prezentujące antygen.I proszę państwa, co siędzieje w tej szczepionce?Gdzie-- aha, to za chwileczkę.Dzieje się tak, że nawetpacjenci z dużą immunosupresją na tąszczepionkę odpowiadają dobrze.

Ale dlaczego to jest takieważne?Zwróćcie państwo uwagę częstość występowaniapółpaśca jest znacząco wyższa praktycznie wkażdej chorobie, która obniża odporność.Tu widzimy, RZS, widzimynieswoiste choroby zapalne jelit, widzimy toczeń,widzimy zakażenie HIV, chorych poprzeszczepieniu narządu lute-- komórek macierzystych.Znacząco większe ryzyko.Jest to bardzo choroba niedobra,

komplikująca, jakość życia i, ipowodująca liczne powikłania.I zwróćcie państwo uwagę bardzodobra skuteczność.

Oczywiście u osób młodszych dosześćdziesiątego roku życia skuteczność w zakresiezapobiegania półpaścowi dziewięćdziesiąt siedem procent,ale u osób starszych mamy dziewięćdziesiątjeden, nawet u osób powyżejosiemdziesiątego roku życia.Tych chorych tu było coprawda niewiele, ale mimo wszystko.Co to znaczy?Że ten adiuwant w pewnymsensie jest w stanie, a, zniwelowaćten niedobór odporności.

A jeżeli przyjrzymy się jużpacjentom konkretnie z niedolami odporności, nasamym dole widzicie państwo nowotworyzłośliwe krwi, czyli pacjenci z chłoniakami,z białaczkami.Skuteczność osiemdziesiąt siedem procent wzakresie niewystąpienia epizodu półpaśca u pacjentów,z-- narażonych.A jeżeli chodzi o pacjentówpo przeszczepieniu komórek macierzystych jest tociągle około siedemdziesięciu procent, aneurologia półpaścowa dziewięćdziesiąt procent.Czyli widzimy, że te noweadiuwanty są sposobem na przełamanie niedoborówodporności.

Tutaj też warto wspomnieć, żejeżeli mówimy o szczepionkach, musimy wiedzieć,które szczepionki można łączyć.No w zasadzie ogólnie mywiemy, że zabite szczepionki można łączyćze sobą, ale dobrze jestmieć na to dowody, że tonie obniży ich skuteczności.I tutaj w przypadku szczepionkiprzeciwko półpaścowi wiemy, że można jąpołączyć z grypą, z pneumokokami.Szczepionka dwadzieścia trzywalentna,trzynastowalentna, ze szczepionką DTP, ze szczepionkamimRNA czy chociażby RSV.

I, ta szczepionka jest,proszę państwa, dostępna na liście refundacyjnejna liście S.To jest też warta,wiedzy informacja, czyli jest bezpłatna dlaosób po sześćdziesiątym piątym roku

życia, które mają przynajmniej jedną zchorób zwiększających ryzyko półpaśca.No to tutaj państwo wtej tabeli widzicie te choroby.Czyli tak, to tak podsumowującszczepienia u chorych leczonych biologicznie iw trakcie chemioterapii zdecydowanie tak,wszystkie szczepionki zabite.Ale musimy szukać takich szczepieńoraz takich schematów, żeby uzyskać jaknajwiększą szansę na, odpowiedźposzczepienną.

I tu, proszę państwa, konieczniemuszę powiedzieć, że mamy w tejchwili naprawdę olbrzymi renesans wzakresie szczepień w Polsce.Od roku dwa tysiące dwudziestegopiątego mamy dużo nowych szczepień refundowanychna listach DZ, czyli udzieci, na listach S, czyli useniorów, na listach C, czyliu kobiet ciężarnych.Mówimy o, o grypie, mówimyo RSV, mówimy o pneumokokach, mówimyo HPV, mówimy właśnie opółpaścu.Te szczepienia są w bardzo,korzystnych cenach.

To, co jest też ważnego,to mamy już oficjalnie na stronieMinisterstwa Zdrowia w Dzienniku UrzędowymMinistra Zdrowia podany program szczepień ochronnychdla dorosłych.I tutaj zwracam państwu uwagęna to, że większość to sąszczepienia w kierunku patogenów oddechowych,bo te patogeny oddechowe są szczególnieważne, ale nie tylko.Mamy też WZW typu A,z którym w tej chwili sięmierzymy w Polsce istotnie, mamymeningokoki, mamy półpasiec, kleszczowe zapalenie mózgu.To są szczepienia, które powinnosię stosować.

I co jest ważne, tenkalendarz dzieli na przedziały.Zwróćcie państwo uwagę, że powyżejpięćdziesiątego roku życia w zasadzie większośćtych szczepionek już powinna byćzalecana.

I tu, proszę państwa, paręsłów na temat wirusów oddechowych, bo,bo to jest ważny temat.Chciałbym pokazać państwu taki slajd,który pokazuje znaczenie Globalne tych wirusów,

chociaż akurat ten slajd dotyczyEuropy.Zobaczcie państwo na sezonowość nadmiaruzgonów w poszczególnych grupach wiekowych.Tu widzimy gru-grupę dzieci zero-czternaście.Ta fala jest mniej więcejstabilna, równa jeżeli chodzi o miesiącezimowe, miesiące letnie piętnaście-czterdzieści czteryteż.Ale jeżeli przyjrzymy się sześćdziesiątpięć plus, osiemdziesiąt pięć plus, towidzimy falę Dunaju.Widzimy ewidentnie, że ta nad-nadmiarowaśmiertelność jest najwyższa właśnie na przełomieroku, czyli sezon jesienno-zimowy.I to nie tylko wlatach covidowych, ale też pocovidowych.O czym to świadczy?O tym, że zapalenia płuc,infekcje dolnych dróg oddechowych są jednymiz bardziej istotnych chorób zakaźnych.I rzeczywiście w skali świataszacuje się, że prawie trzy milionyosób rocznie umiera właśnie ztego powodu.Czyli zwracamy szczególną uwagę nate zapalenia.

Oczywiście o grypie mówić dużonie będę.Powiem tylko tyle, że wtym sezonie ta grypa jest znowutrójwalentna.Była czterowalentna, trójwalentna.Ten czwarty szczep,podtyp B wiemy, że się nieszerzy sezonowo.I ponownie powtarzam państwu mamyrefundację szczepionki stuprocentową dla osób senioralnych,mamy pięćdziesięcioprocentową dla osób dorosłychi znowu stuprocentową dla osób-- dladzieci.Mamy też specjalną szczepionkę wysokodawkową,która zawiera czterokrotnie wyższe stężenie antygenów,czyli zwiększa prawdopodobieństwo odpowiedzi właśnieu osób starszych i osób immunoniekompetentnych.

Ale RSV, proszę państwa, RSVjest ważną chorobą.Coraz częściej ją widzimy woddziałach zakaźnych.Zobaczcie państwo, jak RSV znaczącozwiększa ryzyko hospitalizacji w zależności odtego, na co pacjent choruje.Jeżeli jest to POChP, totrzynastokrotnie, chory z cukrzycą jedenastokrotnie, choryz niewydolnością serca ośmiokrotnie częściejtrafi do oddziału z powodu zapaleniapłuc etiologii RSV.I rzeczywiście w dużych badaniach,to akurat pochodzi ze Stanów,ale mamy również polskie badania,widzimy, że śmiertelność z powodu zapaleńpłuc nie różni się takbardzo istotnie pomiędzy grypą RSV iSARS-CoV-2.Są to trzy istotne patogenyoddechowe, które mają duże ryzyko zdarzeńniepożądanych.W związku z tym RSVjest również szczepionką ważną do podania.Mamy na rynku dwa szczepienia.Jedno szczepienie jest adiuwantowe, aleskierowane przeciwko RSV-A, drugie szczepienie niema adiuwanta, ale jest skierowaneprzeciwko RSV-A i RSV-B.To szczepienie Abrysvo jest szczególnieważne, bo może być stosowane ukobiet ciężarnych.Zapewnia bierną ochronę niemowląt doszóstego miesiąca życia.To są bardzo ważna grupa,grupa, osób chorujących naRSV.I to, co jest ważne,to wiemy, że co najmniej dwasezony, w tej chwili wiemy,że prawdopodobnie trzy sezony i więcejta ochrona będzie trwała.

Pamiętamy również o pneumokokach.Tutaj jest Prevenar trzynaście.Jest to, szczepionka, którajest na liście refundacyjnej.Ona obejmuje trzynaście szczepów pneumokokowychu osób powyżej sześćdziesiątego piątego rokużycia.Z jedną z chorób, którepaństwo tu widzicie, jest objęta,pełną, refundacją.Łatwo tutaj sobie dopasować,którąś z tych chorób do pacjentów.I widzimy również, że tojest tylko początek tak naprawdę naszejdrogi do szczepień.Zwróćcie państwo uwagę, że tychszczepionek mamy więcej.Mamy szczepionki skoniugowane, dwudziestojednowalentne,przeznaczone dla osób dorosłych, któreobejmują te inne szczepy niż,niż PCV13.Mamy również możliwość stosowania szczepioneknieskoniugowanych.Pamiętajmy, że ta PCV13 byłaby

pewnym punktem wyjścia do dalszych szczepieńw kierunku pneumokoków.No i proszę państwa, jużpowolutku zbliżając się do końca tegowykładu, chcę powiedzieć, że współczesnanauka nie wyprodukowała jeszcze leku kojącegotak skutecznie, jak kilka życzliwychsłów.

To kieruję te, te, tesłowa po to, żebyśmy umieli, staralisię umieć rozmawiać z naszymipacjentami o szczepieniach.Szczepienia są bardzo kontrowersyjne, wzbudzajądużo emocji.Myślę, że naszą bronią nato jest życzliwość i cierpliwe tłumaczeniepacjentom korzyści, ponieważ nie manajmniejszych wątpliwości, że szczepienia jest tojedno z największych zdobyczy naszych,naszej cywilizacji.

Ale co nauka wymyśliła, proszępaństwa?Właśnie te szczepionki.I ja proponuję niezbędnik dorosłegopo pięćdziesiątym roku życia albo wdowolnym wieku z immunosupresją.Ten niezbędnik jest w staniezabezpieczyć dodatkowe lata życia.Tego nikt do końca niepoliczył, ile lat życia.Ale pracując w oddziale zakaźnymjuż bardzo wiele lat, widzę, jakciężko, dewastująco przechodzą te chorobywłaśnie osoby starsze czy osoby zimmunosupresją.

Czyli co to musi być?Corocznie grypa, co kilka latRSV, corocznie COVID, pamiętamy błonica, tężec,krztusiec co dziesięć lat, meningokoki,WZW typu A koniecznie.Mamy w tej chwili olbrzymiwzrost zachorowań tutaj na tą chorobęw Polsce.Mamy odrę, tężec, wściekliznę, tężecco dziesięć lat, odra, wszyscy nieszczepieni.

No i taka inwestycja wsiebie.Tutaj o tym pewnie mówićwięcej nie będę, ale coraz więcejciekawych danych, że szczepionka przeciwkopółpaścowi nie tylko zapobiega półpaścowi, aleniesie dodatkowe korzyści immunologiczne.

Mam nadzieję, że państwa zachęciłem,chociaż są-- nie sądzę, że byłoto potrzebne i oczywiście chętnieodpowiem na wszelkie wypa-wypytania.Dziękuję bardzo za uwagę.

Rozdziały wideo

Rodzaje szczepionek i bezpieczeństwo pacjentów z obniżoną odpornością

Rodzaje szczepionek i bezpieczeństwo pacjentów z obniżoną odpornością

00:00:00
·
2 minuty
Mechanizmy odpowiedzi immunologicznej i skuteczność szczepień

Mechanizmy odpowiedzi immunologicznej i skuteczność szczepień

00:02:17
·
3 minuty
HBV, adiuwanty i szczepienie przeciwko półpaścowi

HBV, adiuwanty i szczepienie przeciwko półpaścowi

00:05:21
·
3 minuty
Szczepienia przeciwko półpaścowi i zasady ich łączenia

Szczepienia przeciwko półpaścowi i zasady ich łączenia

00:08:11
·
2 minuty
Program szczepień dorosłych i zagrożenia oddechowe

Program szczepień dorosłych i zagrożenia oddechowe

00:10:01
·
2 minuty
Grypa, RSV i pneumokoki u osób z obniżoną odpornością

Grypa, RSV i pneumokoki u osób z obniżoną odpornością

00:12:02
·
4 minuty
Rozmowa o szczepieniach i niezbędnik dorosłego

Rozmowa o szczepieniach i niezbędnik dorosłego

00:16:05
·
2 minuty