Psychiatria sądowa bez pełnego finansowania. Samorządy alarmują o zagrożeniu dla systemu i bezpieczeństwa

Zarząd Związku Województw Rzeczypospolitej Polskiej sprzeciwia się sposobowi rozliczania świadczeń psychiatrii sądowej przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Jak wskazują samorządy, brak pełnego finansowania nadwykonań za 2025 rok uderza w bezpieczeństwo publiczne i stabilność systemu ochrony zdrowia.

Z danych Związku Województw Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że szpitale wojewódzkie wykonały w 2025 r. świadczenia ponad limit o wartości przekraczającej 50,7 mln zł. Tymczasem propozycje ugód ze strony oddziałów NFZ obejmują jedynie 24,9 mln zł. Część placówek, jak zaznaczono, nie otrzymała żadnej propozycji zapłaty. Samorządy przypominają, że to właśnie szpitale wojewódzkie stanowią trzon systemu psychiatrii sądowej, zabezpieczając 94 proc. łóżek w oddziałach o podstawowym i 86 proc. w oddziałach o wzmocnionym zabezpieczeniu.

Mimo tego liczba zakontraktowanych miejsc pozostaje niewystarczająca względem rzeczywistych potrzeb 

– zaznaczają.

Leczenie ponad limit wynika z decyzji sądów

Jak podkreśla Zarząd Związku Województw Rzeczypospolitej Polskiej szpitale realizują postanowienia sądów o umieszczeniu sprawców czynów zabronionych w zakładach psychiatrycznych, niezależnie od obowiązujących limitów kontraktowych. W dokumencie przypomniano, że już w 2021 r. Ministerstwo Zdrowia zaleciło przyjmowanie pacjentów niezależnie od liczby dostępnych miejsc.

Była to odpowiedź na konieczność wykonywania orzeczeń sądowych i zapewnienia bezpieczeństwa publicznego 

– przypominają samorządy.

Szpitale dostosowały się do tych wytycznych: zwiększały bazę łóżkową, reorganizowały oddziały i inwestowały w rozwój psychiatrii sądowej, m.in. ze środków Funduszu Medycznego. Jak zaznaczają samorządy, „nie poszły za tym odpowiednie zmiany w finansowaniu”.

Ryzyko dla pacjentów i systemu

W stanowisku wskazano konkretne konsekwencje niedofinansowania. Należą do nich m.in. wydłużenie kolejek oczekujących, trudności w utrzymaniu standardów bezpieczeństwa oraz zakłócenia współpracy między systemem ochrony zdrowia a wymiarem sprawiedliwości. Podkreślono również ryzyko naruszenia praw pacjentów.

Świadczenia w psychiatrii sądowej nie powinny podlegać limitowaniu. O przyjęciu pacjenta decyduje sąd, wskazując konkretny zakład, a szpital nie ma możliwości odmowy. Jeśli system nakłada obowiązek, musi zapewnić finansowanie 

– zaznaczył Zarząd Związku Województw RP.

Samorządy ostrzegają, że brak zapłaty za nadwykonania oznacza w praktyce przerzucenie kosztów na szpitale i budżety województw.

Apel o zmiany i współfinansowanie

Zarząd Związku Województw RP zaapelował do minister zdrowia, ministra sprawiedliwości oraz prezesa NFZ. Bez zmian, ostrzegają autorzy stanowiska, system może stanąć przed poważnym kryzysem, którego skutki odczują nie tylko placówki medyczne, ale całe państwo. Wśród postulatów Związku Województw RP są: pełne rozliczenie nadwykonań za 2025 r., zmiana zasad finansowania psychiatrii sądowej, włączenie Ministerstwa Sprawiedliwości we współfinansowanie systemu.