Zalecenia dietetyczne dla pacjentów otyłych

U pacjentów z chorobą otyłościową skuteczna i długoterminowa redukcja masy ciała wymaga trwałej zmiany nawyków żywieniowych. Pacjentów warto wyposażyć w proste, praktyczne narzędzia edukacyjne, a w razie potrzeby sięgać po wsparcie specjalistów w zakresie dietetyki. 

Co zalecić pacjentom?

Najprostszym narzędziem edukacyjnym jest model Talerza Zdrowego Żywienia rekomendowany przez Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. Jest to intuicyjny wzorzec, który zastąpił skomplikowane liczenie kalorii prostą wizualizacją proporcji na talerzu.

Jak powinien wyglądać posiłek:

• Połowa talerza (50%): warzywa i owoce.
• Pozostała część: powinna być podzielona między pełnoziarniste produkty zbożowe (25%) oraz źródła białka i zdrowych tłuszczów (25%).

Inne zasady zdrowego żywienia, o których warto pamiętać, zebrano w tabeli poniżej. 

Warto wiedzieć, że online dostępne są bezpłatne narzędzia, które mogą wspierać edukację żywieniową pacjentów. 

• Portal Diety NFZ oferuje gotowe jadłospisy dostosowane do różnych potrzeb zdrowotnych, a także interaktywny „Plan żywieniowy”, który pozwala pacjentowi samodzielnie ułożyć dietę na podstawie wieku, masy ciała i poziomu aktywności.
• Portal Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEŻ) udostępnia m.in. gotowe do druku materiały wspierające samodzielne komponowanie posiłków oraz praktyczne wskazówki dotyczące bilansowania jadłospisu, przydatne w długofalowej pracy z pacjentem.

Rekomendowane modele żywieniowe

Wybór konkretnego modelu żywienia powinien uwzględniać preferencje pacjenta oraz choroby współistniejące. Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości rekomenduje diety o udowodnionym profilu bezpieczeństwa.

Czego NIE zalecać?

Warto przestrzegać pacjentów przed stosowaniem diet niedoborowych, które w długim okresie są nieskuteczne i mogą być szkodliwe.

• Diety bardzo niskokaloryczne (VLCD, <800 kcal) – nie są zalecane ze względu na ryzyko niedoborów i utratę masy mięśniowej. Prowadzą do mechanizmów adaptacyjnych (spowolnienie metabolizmu), które sprzyjają efektowi jojo.
• Diety ketogeniczne (bardzo niskowęglowodanowe <50 g/d) – nie są rekomendowane. Brak jest danych o ich długofalowym bezpieczeństwie. Mogą negatywnie wpływać na mikrobiom jelitowy i układ sercowo-naczyniowy (przy dużym spożyciu tłuszczów nasyconych).

Które produkty ograniczyć do minimum?

Otyłość sarkopeniczna – o tym warto pamiętać

Otyłość sarkopeniczna to stan współistnienia nadmiernej ilości tkanki tłuszczowej z utratą masy i siły mięśniowej, który występuje głównie w populacji osób starszych. 

Praktyka kliniczna

Sarkopenia – cichy predyktor zgonu i niesamodzielności

Sprawdź

Do oceny prawdopodobieństwa sarkopenii przydatny jest kwestionariusz SARC-F oraz pomiar siły uścisku dłoni dynamometrem (o ile jest dostępny). 

W tej grupie chorych zaleca się ostrożne, indywidualnie dobrane postępowanie żywieniowe ukierunkowane na pokrycie zapotrzebowania energetycznego dla należnej masy ciała oraz wysoką podaż białka, przy jednoczesnym łączeniu interwencji żywieniowej z ćwiczeniami oporowymi, a nie samą redukcję kalorii. 

Wsparcie dietetyka  

Konsultacja dietetyczna w ramach opieki koordynowanej (POZ)

Jeśli placówka realizuje opiekę koordynowaną, pacjenci w ramach konkretnych ścieżek terapeutycznych mają prawo do konsultacji dietetycznych.

• Rola dietetyka:
  • analiza stanu odżywienia (BMI, WHR) i ocena dzienniczka żywieniowego;
  • opracowanie indywidualnych zaleceń i planu modyfikacji nawyków;
  • edukacja pacjenta i dostarczenie materiałów pisemnych;
  • monitorowanie postępów w dokumentacji medycznej.

Centrum Dietetyczne Online 

Dla pacjentów spoza opieki koordynowanej lub preferujących kontakt zdalny na stronie NCEŻ dostępne są bezpłatne wideokonsultacje.

• Specjaliści: dietetyk, psychodietetyk, specjalista ds. aktywności fizycznej.
• Formy porad:
  • indywidualna,
  • rodzinna – dla min. 2 osób ze wspólnego gospodarstwa domowego posiadających wspólny cel kliniczny (np. redukcja masy ciała).

Rejestracja: samodzielna przez pacjenta na stronie centrum.