Refundacja nie zawsze oczywista – pacjenci się skarżą

Do Rzecznika Praw Pacjenta regularnie trafiają zgłoszenia osób, które, w ich ocenie, zostały niesłusznie pozbawione prawa do tańszego lub bezpłatnego leku. Jak pokazują analizy, problem rzadko wynika ze złej woli lekarza, a częściej ze skomplikowanych zasad systemu. Rzecznik Praw Pacjenta sprawdza, czy nie doszło do bezpodstawnego pozbawienia pacjentów prawa do refundacji. 

Jak informuje Rzecznik Praw Pacjenta, w 2025 roku do urzędu wpłynęło 69 zgłoszeń dotyczących braku lub niewłaściwego poziomu refundacji. Każda taka sprawa jest indywidualnie analizowana, jednak, jak podkreśla RPP, nie zawsze możliwe jest potwierdzenie naruszenia praw pacjenta.

Każdy zgłaszany do nas przypadek dotyczący niewłaściwej refundacji jest przez nas sprawdzany i analizowany. Jednak nie w każdej sytuacji możemy przyznać rację pacjentowi, ponieważ proces refundacji leków jest wieloaspektowy 

– mówi Bartłomiej Chmielowiec, Rzecznik Praw Pacjenta.

W jakich sytuacjach lekarz nie może wystawić recepty z refundacją?

Kluczową kwestią są wskazania refundacyjne. Leki są refundowane tylko w ściśle określonych chorobach i sytuacjach klinicznych, a lekarz musi mieć potwierdzenie tych wskazań w dokumentacji pacjenta. To oznacza, że nie każdy lekarz może wystawić receptę z refundacją – szczególnie dotyczy to leków specjalistycznych, stosowanych w leczeniu chorób przewlekłych. Jak przypomina rzecznik, lekarz z poradni specjalistycznej ma obowiązek wystawić recepty na leki, które zaleca, natomiast lekarz podstawowej opieki zdrowotnej może kontynuować leczenie specjalistyczne z refundacją, o ile dysponuje odpowiednim zaświadczeniem od specjalisty. Gdy go brakuje, a przerwa w terapii mogłaby zaszkodzić pacjentowi, lekarz POZ może wystawić receptę jedynie pełnopłatną. To tylko jeden z wielu przykładów sytuacji, w których refundacja nie jest możliwa. Podobne ograniczenia dotyczą także lekarzy innych specjalizacji. Kardiolog nie wypisze refundowanej recepty na lek zalecony przez neurologa, jeśli nie ma formalnych podstaw do takiego działania. W takich przypadkach szczególnie istotne jest wyjaśnienie pacjentowi, dlaczego refundacja nie przysługuje i co można zrobić, aby ją uzyskać. Rzecznik Praw Pacjenta zachęca, by pacjenci aktywnie pytali lekarzy czy farmaceutów o swoje uprawnienia.

Pacjent nie musi znać regulacji związanych z refundacją, ale ma prawo dopytać w konkretnym przypadku o taką możliwość, dowiedzieć się, na jakich zasadach przysługuje refundacja 

– podkreśla Bartłomiej Chmielowiec.

Tylko niektóre grupy pacjentów mają szczególne uprawnienia refundacyjne. Dotyczy to m.in. dzieci, seniorów, kobiet w ciąży oraz osób z niepełnosprawnością.