NFZ wydał 2,2 mld zł na programy neurologiczne w 2025 roku, generując 43 mln zł zaległości

Nieuregulowane przez NFZ rozliczenia za nadwykonania w neurologicznych programach lekowych w 2025 r. wynoszą 43 mln zł. Z tej kwoty 30 mln zł stanowią koszty diagnostyki i pracy personelu. Brak automatycznej zapłaty za leczenie dorosłych sprawia, że szpitale ryzykują utratę płynności finansowej. Mimo październikowej zmiany planu finansowego Funduszu, pojedyncze ośrodki rezygnują z prowadzenia terapii.

Polskie Towarzystwo Neurologiczne oraz Fundacja Zdrowie i Edukacja Ad Meritum przygotowały raport „Programy lekowe w neurologii 2026. Stan obecny i perspektywy rozwoju”. Dokument szczegółowo analizuje dostępność nowoczesnych terapii oraz wyzwania stojące przed placówkami medycznymi.

Obecnie neurolodzy realizują 23 programy lekowe, w ramach których stosuje się łącznie 51 substancji czynnych. Największa grupa chorych to pacjenci ze stwardnieniem rozsianym. Leczeniem objęto około 28 tys. osób w blisko 130 ośrodkach na terenie całego kraju.

Liczba pacjentów leczonych w neurologicznych programach lekowych wzrosła o 15 proc. w 2024 r. i o kolejne 12 proc. w 2025 r.

– mówi prof. Alina Kułakowska.

Dane NFZ za 2025 r. ujawniają skalę nieuregulowanych rozliczeń w neurologii. Zaległości wyniosły 13 mln zł za same leki. Znacznie większym problemem okazało się 30 mln zł za obsługę programów, co obejmuje niezbędną diagnostykę, monitorowanie leczenia oraz pracę personelu medycznego.

W 2025 r. NFZ przeznaczył na neurologiczne programy lekowe ok. 2,2 mld zł, co stanowi 14,6 proc. wydatków na wszystkie programy lekowe, podczas gdy w 2023 r. było to 16,7 proc.

– mówi dr n. med. Jakub Gierczyński.

Sytuacja finansowa zmusza pojedyncze ośrodki do rezygnacji z prowadzenia programów, na co zwraca uwagę prof. Kułakowska. Skalę obciążeń budżetowych szpitali dobrze ilustrują dane z Map Potrzeb Zdrowotnych, ukazujące ogromne zróżnicowanie rocznych kosztów terapii.

• Według Map Potrzeb Zdrowotnych średni koszt pacjenta wynosił 46 tys. zł we wszystkich 142 programach lekowych w 2025 r. (bez wpłat z mechanizmów podziału ryzyka).
• W neurologii najwyższy koszt odnotowano w programie B.25 (mukopolisacharydoza typu II) - 1 253 225 zł rocznie na pacjenta.
• Kolejny neurologiczny program B.24 (choroba Hurler) kosztował 1 187 802 zł rocznie na pacjenta.
• Program neurologiczny B.22 (choroba Pompego) wymagał nakładów rzędu 851 697 zł rocznie na pacjenta.
• Najniższy koszt w neurologii wygenerował program B.28 (dystonie ogniskowe i połowiczy kurcz twarzy) - 2 728 zł rocznie na pacjenta.
• Program neurologiczny B.30 (spastyczność kończyn u dzieci, toksyna botulinowa typu A) kosztował 2 936 zł rocznie na pacjenta.
• Program neurologiczny B.57 (spastyczność kończyn, toksyna botulinowa typu A) wiązał się z wydatkiem 4 933 zł rocznie na pacjenta.

Pacjenci pediatryczni mają zagwarantowane nielimitowane finansowanie programów lekowych. Sytuacja dorosłych chorych wygląda zupełnie inaczej. W ich przypadku świadczenia ponad limit nie stają się automatycznie zobowiązaniem NFZ, co generuje potężne zatory płatnicze w szpitalach.

Składkowy system ochrony zdrowia, z obecnym poziomem składki zdrowotnej, zabezpiecza tylko w 85 proc. potrzeby NFZ, w tym związane z programami lekowymi

– mówi Iwona Kasprzak, dyrektor Departamentu Gospodarki Lekami NFZ.

Brakujące 15 proc. środków musi zostać pokryte bezpośrednio z budżetu państwa. W odpowiedzi na ten deficyt 23 października zmieniono Plan Finansowy Narodowego Funduszu Zdrowia. Dotację z Ministerstwa Finansów uzupełniono o 3,3 mld zł na sfinansowanie nadwykonań w zakupach leków i realizacji programów lekowych.

Problemy z finansowaniem bezpośrednio przekładają się na dostępność leczenia. Do Rzecznika Praw Pacjenta regularnie trafiają skargi dotyczące braku możliwości wejścia do programów lub drastycznie długiego czasu oczekiwania. W samej neurologii odnotowano dwa takie przypadki.

W obliczu tych wyzwań autorzy raportu sformułowali kluczowe rekomendacje dla systemu:

• Nielimitowane finansowanie programów neurologicznych dla wszystkich pacjentów spełniających kryteria włączenia.
• Wycenę świadczeń ściśle odpowiadającą rzeczywistym kosztom ponoszonym przez ośrodki.
• Wprowadzenie funkcji koordynatora opieki w neurologicznych programach lekowych.
• Cykliczne aktualizowanie zapisów programów zgodnie z wytycznymi klinicznymi oraz rejestracją leków i wskazań.
• Pomiar efektów zdrowotnych na podstawie rejestru płatnika i rzeczywistych danych z praktyki klinicznej RWD/RWE.

Perspektywy rozwoju neurologii zależą również od sprawności procesów refundacyjnych. Na decyzje czekają kolejne innowacyjne terapie. Mają one objąć pacjentów zmagających się m.in. z chorobą Alzheimera, miastenią, stwardnieniem rozsianym oraz migreną przewlekłą.