Coraz mniej lekarzy sądowych w Polsce. Adwokaci chcą likwidacji obecnych przepisów

W Polsce gwałtownie maleje liczba lekarzy sądowych, czyli medyków uprawnionych do wystawiania zaświadczeń potwierdzających zdolność lub niezdolność stron, świadków, pełnomocników czy oskarżonych do udziału w rozprawie. Naczelna Rada Adwokacka apeluje o pilne zmiany legislacyjne, w tym uchylenie ustawy o lekarzu sądowym. Samorząd adwokacki postuluje, by takie zaświadczenia mógł wystawiać każdy lekarz.

Z danych zebranych przez Naczelną Radę Adwokacką na podstawie informacji publikowanych przez sądy okręgowe wynika, że 8 maja 2026 r. funkcję lekarza sądowego pełniły w Polsce 184 osoby. Jeszcze we wrześniu 2025 r. było ich 204, a w październiku 2024 r. – 229. Oznacza to spadek o niemal 20 proc. w ciągu niespełna dwóch lat - z 229 do 184. 

NRA wskazuje, że brak lekarzy sądowych utrudnia obywatelom usprawiedliwienie nieobecności przed sądem i może prowadzić do negatywnych konsekwencji procesowych. Adw. Przemysław Rosati, prezes Naczelnej Rady Adwokackiej w piśmie skierowanym do sejmowej Komisji do Spraw Petycji Sejmu RP zaapelował o pilne podjęcie prac nad uchyleniem ustawy o lekarzu sądowym.

Problem dostępności lekarzy sądowych ma obecnie charakter systemowy i z miesiąca na miesiąc się pogłębia 

– podkreśla.

To już kolejny apel Naczelnej Rady Adwokackiej w tej sprawie.

Coraz większe braki w sądach

Największe spadki liczby lekarzy sądowych odnotowano w kilku apelacjach i okręgach sądowych. W apelacji gdańskiej liczba takich lekarzy zmniejszyła się z 25 do 18, w krakowskiej z 41 do 33, a w łódzkiej z 30 do 24. Problemy dotyczą również apelacji białostockiej, katowickiej i szczecińskiej.

Według danych NRA w 12 okręgach sądowych w kraju nie ma obecnie ani jednego lekarza sądowego. Dotyczy to m.in. Ostrołęki, Suwałk, Elbląga, Słupska, Torunia, Rybnika, Sosnowca, Zielonej Góry, Rzeszowa, Tarnobrzega, Gorzowa Wielkopolskiego i Opola.

Samorząd adwokacki wskazuje, że brak dostępnych lekarzy sądowych przekłada się bezpośrednio na sytuację uczestników postępowań.

Brak lekarzy sądowych ma bezpośredni wpływ na realizację konstytucyjnego prawa obywateli do sądu oraz prawidłowe funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości. Bez odpowiedniego zaświadczenia od lekarza sądowego osoby chore mogą mieć trudności z usprawiedliwieniem nieobecności na rozprawie, co może skutkować m.in. negatywnymi konsekwencjami procesowymi, wydłużaniem postępowań czy ograniczeniem prawa do obrony oraz utrudnieniami w wykonywaniu obowiązków zawodowych przez adwokatów i pełnomocników procesowych 

– podkreśla NRA.

Podwyżki wynagrodzeń nie zatrzymały kryzysu

Od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje wyższa stawka wynagrodzenia dla lekarzy sądowych. Za wydanie zaświadczenia o zdolności lub niezdolności do stawiennictwa przed sądem lekarz otrzymuje obecnie 250 zł zamiast wcześniejszych 100 zł. Zdaniem NRA podwyżka nie przyniosła oczekiwanych efektów. Liczba lekarzy nadal spada, a problem, według adwokatów, wymaga już nie tylko działań organizacyjnych, ale także zmian ustawowych.

Dlatego samorząd adwokacki poparł petycję dotyczącą uchylenia ustawy o lekarzu sądowym. Proponowane rozwiązanie zakłada przyznanie wszystkim lekarzom prawa do wystawiania zaświadczeń usprawiedliwiających nieobecność przed sądem z powodu choroby.

Kolejne apele do resortu sprawiedliwości

To nie pierwszy raz, gdy środowisko adwokackie zwraca uwagę na problem. W październiku 2025 r. prezes NRA skierował apel do ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka o zapewnienie odpowiedniej liczby lekarzy sądowych lub podjęcie inicjatywy ustawodawczej zmieniającej obecne przepisy.

Wcześniej, w maju 2024 r., podobne wystąpienie trafiło do ówczesnego ministra sprawiedliwości Adama Bodnara.

Na problem zwracał uwagę także Marcin Wiącek, Rzecznik Praw Obywatelskich, który w 2024 r. interweniował w Ministerstwie Sprawiedliwości, wskazując na trudności obywateli z uzyskaniem wymaganych zaświadczeń. W marcu 2025 r. ponownie apelował do resortu o działania zapewniające realny dostęp do lekarzy sądowych albo o rozważenie zmian legislacyjnych, jeśli obecny model okaże się niewydolny.

Naczelna Rada Adwokacka ocenia, że bez szybkiej reakcji problem będzie się pogłębiał, a jego skutki coraz mocniej odczują zarówno obywatele, jak i cały wymiar sprawiedliwości.