Nowe rozwiązania w żywieniu niemowląt – co zmienia struktura lipidów?

[intro muzyczne] Drodzy widzowie, dzisiaj o temacienowym, w związku z czymnieoczywistym.Mianowicie o strategiach modyfikacji lipidóww żywieniu niemowląt.A o tym, dlaczego strukturalipidów może mieć znaczenie dla żywieniaorganizmu niemowlęcia i co naten temat mówią aktualne badania, porozmawiamz wybitną polską pediatrą, kierowniczkąKliniki Pediatrii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego profesorHanną Szajewską.Dzień dobry pani profesor.Dzień dobry.

Więc tak, zaczynając od początku.Pani profesor, dlaczego tłuszcze odgrywajątak istotną rolę w żywieniu niemowląt?

No tłuszcze w żywieniu generalnienie tylko niemowląt, bo oczywiście niemowlątteż, ale generalnie nas wszystkich,ponieważ są bardzo ważnym źródłem energii,a w przypadku niemowląt energiito [zająknięcie] czterdzieści, mówi się czterdzieścido pięćdziesięciu pięciu procent energiipochodzi z tłuszczu.Dziewięć kilokalorii na, na, nagram to jest bardzo dużo.Także jako źródło energii.

Ale to nie jest jedynafunkcja lipidów.Tych funkcji jest znacznie więceji takie bardzo ważne funkcje tojest między innymi to, żeodgrywają funkcje biologiczne.A z czego to wynika?No wynika to z bardzoprostego faktu, mianowicie tłuszcze wchodzą wskład różnego rodzaju między innymibłon.Są źródłem ważnych kwasów tłuszczowych,między innymi kwasu linolowego, kwasu alfa-linolowego.A dlaczego one są takważne?Dlatego, że są prekursorami kwasówtakich ja-- długołańcuchowych, wielonienasyconych kwasów tłuszczowych,takich jak kwas dokozaheksaenowy, arachidonowy,które powstają w wątrobie pod wpływemdziałania desaturas elongas wątrobowy.I teraz co?Dlaczego?Z czego wynika to znaczenie?No wynika znaczenie z tego,że wchodzą, tak jak powiedziałam, wskład błon komórkowych, zwłaszcza tych,które są w ośrodkowym układzie nerwowym,też w narządzie wzroku.Czyli wpływają.To znaczenie biologiczne tłuszczów wynikamiędzy innymi, że wpływają na rozwójośrodkowego układu nerwowego oraz rozwójnarządu wzroku.No coś, co wpływa narozwój ośrodkowego układu nerwowego będzie miałowpływ na nasze funkcje poznawcze,prawda?Na rozwój psychomotoryczny, na rozwójpamięci, na, na generalnie to, te,te funkcje.Każdą funkcję poznawczą można sobietutaj po-po to podciągnąć.

To nie są jedyne funkcje.Tych funkcji jest jeszcze więcej.Mielinizacja to też jest związanez ośrodko-- z układem nerwowym, aleteż wpływ na odporność.Dlaczego?Dlatego, że biorą udział.Tłuszcze są częścią różnego rodzajusubstancji o właściwościach regulatorowych.Mają wpływ, jeżeli chodzi owchłanianie witamin, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach,czyli takich jak witamina A,witamina D, witamina E, witamina K.Co jeszcze jest z takichważnych funkcji?Ma wpływ na przepuszczalność jelit.Znowu dlaczego?No między innymi dlatego, żewchodzą w skład błon komórkowych, aim precyz-lepiej jest bardziej prawidłowata struktura błony, tym jest takżewiększa szansa, że to jelitonie będzie przepuszczać.Jednym słowem, poza tym, żesą źródłem energii, to mają bardzowiele funkcji biologicznych.Mam nadzieję, że to udałomi się tak szybko podsumować.

Rzeczywiście, pani profesor, jednym słowemto było.[śmiech] Troszkę już to wybrzmiało,ale pozwolę sobie i tak zapytać.W związku z tym dlaczegowspółczesne badania nie koncentrują się jużwyłącznie na składzie kwasów tłuszczowych?

No ważny jest skład, dalejjest ważny.To nie jest tak, żeon nie jest ważny.No, chociażby dobrym przykładem jestto, prawda, że w tej chwilino chociażby mieszanki dla niemowlątmuszą być wzbogacane w kwas dokozaheksaenowy.To jest prawie dwadzieścia latbadań, ale już tak, że, żeto zostało, no w pewnymsensie ten etap badań, długi okresbadań został zamknięty.Ale nie tylko, nie tylkoten skład jest ważny, też jest,wydaje się być struktura byćważna.

A dlaczego o tym mówimy?Dlatego, że zawsze takim wzorcem,punktem odniesienia dla nas jest to,co jest w przypadku żywienianiemowląt, to, co jest w mlekumatki.W związku z tym patrzymyna to, jak to wygląda wmleku matki i chcemy toodtworzyć.W związku z tym, jakzbudowane są właśnie te kuleczki tłuszczowew mleku matki?

Tak, bo tu już padłoto hasło kuleczki tłuszczowe.Bo rzeczywiście w tej postaciznajduje się w, w tłuszcz w,w mleku, w mleku matki.On jest wytwarzany w gruczolepiersiowym przez laktocyty.Jest wydzielany w postaci właśnietakich kuleczek, które są otoczone ito jest niezwykle ważne, takątrójwarstwową błoną.

Gdybyśmy mieli sobie jakoś towyobrazić, to bym powiedziała tak, gdybymrodzicom to tłumaczyła, bym mogłapowiedzieć: No, niech państwo sobie wyobrażącukierek, który jest otoczony wpapierku, zapakowany w papierek, a tenpapierek nie jest bez znaczeniai jakość tego papierka i cow tym papierku się znajdujejest niezwykle ważne.

Czyli mamy taką kuleczkę tłuszczową.Tam są acyglicerylo-, glicerylo-, glicerole,trójglicerydy, które są otoczone tą błoną.A znaczenie tej błony polegana tym, że jest, no takjak każda błona komórkowa, znajdujesię na jej powierzchni bardzo dużorzeczy w tej, w tej.Generalnie w tej błonie substancjio właściwościach bioaktywnych.I ta całość, ta całośćma znaczenie i wielkość i jejstruktura mają, mają znaczenie.Także to są te takieróżnice.Jak są zbudowane te kuleczki.No też ma znaczenie wielkość.Ta otoczka ma znaczenie.Co wchodzi w skład.Wszystko to sprawia, że przyczyniasię do tych znanych nam korzystnychwłaściwości karmienia piersią, jeżeli chodzio lipidy Mhm.

Czyli precyzując, czym struktura lipidóww mleku kobiecym różni się odtej występującej w klasycznych mieszankach?No tak, bo oczywiście dążymydo tego, żeby dzieci były karmionepiersią, prawda?To na tym nam zależy.I jako pediatrzy generalnie promujemy,chronimy, wspieramy karmienie piersią.No co mówią dane?Mówią dane, że mniej więcejczterdzieści osiem procent dzieci jest karmionychdo szóstego miesiąca życia wyłączniepiersią.Taki cel, który sobie stawiaWHO, to jest w dwutysięcznym trzydziestymroku, czyli już za paręlat, za cztery lata, że tobędzie siedemdziesiąt procent.No, nawet jeżeli się udaosiągnąć te siedemdziesiąt procent, to wdalszym ciągu będzie tak, żeczęść dzieci nie będzie, nie będziekarmiona piersią, czyli będzie musiaładostawać jakieś preparaty, które zastępują mlekomatki.I chodzi o to, żebyto były preparaty maksymalnie zbliżone dotego, co jest w mlekumatki.

A w tej chwili standardowemieszanki oczywiście zawierają tłuszcz.Oczywiście zawierają te kwasy tłuszczowe,które są, które są tak niezbędnei ten profil kwasów tłuszczowychjest maksymalnie zbliżony do tego, cojest w mleku matki.Ale ta struktura i organizacjasię trochę różni.

One są mniejsze niż to,co mamy w me, w mlekumatki.Generalnie w takiej standardowej mieszancemlecznej.I ta otoczka, ten papierek,który jest, jest znacznie uboższy.Jest uboższy, bo jest pokrytytylko i wyłącznie takimi białkami.Czyli wielkość ma znaczenie istruktura te otoczki mają znaczenie.

Dobrze.Tak jak na początku paniprofesor wspomniała o uszczelnianiu bariery jelitowejdzięki właśnie tym fosfolipidom.To właśnie w jaki sposóbta struktura może wpływać na ichtrawienie i wykorzystanie przez organizm?

No, to jest bardzo ważnepytanie, bo oczywiście pytanie jest takiepo co się robi, prawda?Oczywiście zawsze dążymy do tego,żeby ta różnica pomiędzy składem mieszanekmlecznych dla niemowląt i, imleka matki była no minimalna, żebyte i żeby też odpowiedźmetaboliczna organizmu była maksymalnie zbliżona dotego, co obserwujemy u niemowląt,które są karmione, karmione piersią.No taki jest cel dlatych dzieci, które z jakichś względównie mogą być karmione piersią.A znowu jeszcze raz powtórzmy,bo to jest naprawdę ważne, żetakim podstawowym i przez wszystkichzalecanym sposobem jest oczywiście karmienie, karmieniepiersią.

I ta zmiana organizacji wielkości,organizacji kuleczek lipidowych ma zna-- tłuszczowychma znaczenie przynajmniej potencjalne, bomoże wpływać na trawienie, na wchłanianietłuszczów, na sposób, w jakisposób kwasy tłuszczowe są uwalniane, aw konsekwencji na programowanie metaboliczne.Coś, o czym mówimy taknaprawdę w kontekście żywienia niemowląt.Że nie tylko jest ważneto, co się dzieje dziś, aleteż jakie to będzie miałoznaczenie, jeżeli chodzi o odległe konsekwencje.

Oczywiście.Więc właśnie co do odległychkonsekwencji.Co dotychczasowe badania kliniczne mówiąwłaśnie o bezpieczeństwie i tolerancji tychmieszanek, które zawierają właśnie teduże krople tłuszczu pokryte fosfolipidami nooraz wzrastaniu niemowląt, które jeotrzymują.

Tak.No znowu bardzo ważne pytanie,dlatego że każda tego rodzaju innowacjato kryją się za niądziesiątki badań, powiedziałabym i wiele latbadań, dziesiątki badań i wielelat obserwacji.I zawsze jest taka sama,można powiedzieć, procedura.Najpierw jest jakaś koncepcja, potemsą badania przedkliniczne, czyli badania invitro i badania na zwierzętach.I wyniki tych badań rzeczywiściewskazywały na to, sugerowały, że totrawienie jest bardziej zbliżone dotego, co obserwowane jest u, u,u niemowląt karmionych piersią, żeuwalnianie kwasów tłuszczowych jest bli, bardziejzbliżone i że może sięto przekładać na efekt na to,na to programowanie metaboliczne.

Ale z punktu widzenia każdegolekarza praktyka jest pytanie niezwykle ważnejakie są te, co tosię przekłada, jakie są korzyści?I z badań, o którepani zapytała.Te badania to są noprzede wszystkim zawsze w przypadku każdejmodyfikacji, dowolnej modyfikacji mleko modyfikowanew tak zwanych mieszankach to jestto, że musimy ocenić, czyone są bezpieczne i czy zapewniająprawidłowy rozwój.I tak, i to jestdoło-- i jaki jest model badania.Model badania to jest badaniez randomizacją.To jest absolutnie jedyny, którypozwala nam na ocenę, czy jakaśmodyfikacja rzeczywiście ma ten efekt,o którym mówimy.I takie badanie z randomizacją

mamy.To jest randomizacją, czyli losowowłączane są dzieci do-- otrzymują mieszankiz tą nową, nowym typemlipidów albo standardowo.I zawsze jest, zawsze jesttak, że jest jeszcze równolegle grupadzieci, które są karmione piersią.Ona nie jest losowo włączona,ona jest równoległa.Dlaczego?Bo żadna komisja bioetyczna sięnigdy nie zgodzi na to, żebydzieci losowo były włączane dogrupy karmionych piersią albo karmionych mieszanką.Także, ale porównujemy to, prawda?Musimy to porównać.

No i teraz co jestważne, żeby wykazać, że te, teparametry wzrastania tych dzieci sązbliżone do parametrów wzrastania dzieci, któreotrzymują standardową mieszankę.Plus, żeby były maksymalnie zbliżonedo tego, co obserwujemy u dziecikarmionych piersią.I takie badanie mamy.Ono jest niezwykle ważne, boto jest pierwszy krok, żeby wogóle cokolwiek można było powiedziećna ten, to musimy wiedzieć, czyone są bezpieczne.I to badanie nam pokazuje.To badanie jest w populacjieuropejskiej, było też badanie, które mapewne ograniczenia, ale było teżbadanie w populacji azjatyckiej, też badaniatakie wstępne badania u wcześniaków.To wszystko się robi poto, żeby potwierdzić bezpieczeństwo w kontekścietego, że zapewnia prawidłowe parametrywzrastania, jest dobrze tolerowane i nieobserwujemy żadnych działań niepożądanych.Ale to jest dopiero pierwszyetap.Bo są następne.

Czyli generalnie tych danych jestcałkiem sporo.W związku z tym zakład-Ale na razie ja powiedziałam tylkoo jednych danych.Ja powiedziałam na razie tylkoo parametrach rozwoju fizycznego, ale sąteż wstępne wyniki badań, któremówią, że to się będzie przekładało.Jako pediatrzy możemy zapytać: Nodobrze, ale co to będzie znaczyłodla mojego dziecka? Prawda?Rodzic pyta się: Ale coto? I są wstępne wyniki wstępnychbadań, które mówią, że możesię to przekładać na efekty kliniczne.Takie pięcioletnie obserwacje, które mówiątak: jest jakiś efekt, jeżeli chodzio BMI, jest jakiś efekt,jeżeli chodzi o ciśnienie tętnicze ito są takie sygnały.To są badania eksploracyjne, czylitakie, które musimy w przyszłości musząbyć potwierdzone, ale wskazują, żeta zmiana struktury, że ta zmianaorganizacji, że jest bezpieczna, tojest warunek sine qua non, aleteż ma potencjalnie przełożenie naparametry.Właśnie na to programowanie, programowaniemetaboliczne.Czyli te potencjalnie dobre korzyści.

No dobra, troszkę już paniprofesor uprzedziła moje pytanie, ale zakładając,że zbieramy sobie te danekliniczne i jesteśmy w sytuacji, w

której jakby nie możemy karmićpiersią, to jak te, te właśniete dane, te badania, obserwacjeprzekładają się na taką praktykę pediatryczną?

No znowu bardzo dobre pytanie,bo rzeczywiście to jest tak, żerodzic chce wiedzieć i coto dla mnie znaczy?Ja w takiej sytuacji zawszeodpowiadam tak samo.To jest tak jak zeszwajcarskim zegarkiem, prawda?Tam są dziesiątki małych, małychczęści, małych trybików i dopiero tacałość sprawia, że ten szwajcarskidział-- zegarek działa tak, jak działa.W związku z-- ale każdytrybik jest niezwykle ważny.W związku z tym musimypatrzeć na to jako na całość.

My dzisiaj, w czasie tegodzisiejszej, tej rozmowy omawiamy jeden ztych wskaźników, prawda?Lipidy.I jak, w jaki sposób,jak-jaka jest ich wielkość, jaka jestich struktura.Czy to ma znaczenie, żeone mają taką większą, że sąwiększe, że są otoczone tąbłoną, że na tej błonie sięznajdują substancje o właściwościach bioaktywnych.

I to ma potencjalne znaczenie,bo chcemy zmniejszyć tą przepaść, jakajest pomiędzy tym.Nigdy się nie udaje całkowicie,ale chcemy zmniejszyć tę różnicę, którajest pomiędzy tym, co jestu dzieci karmionych piersią, a dzieci,które są karmione, karmione sztucznie.Ale to jest zawsze stanowica-- jakiś fragment większej całości.I tak na to należypatrzeć.Należy patrzeć na te mieszankijako na całość.

W związku z tym bezpieczne,zapewniają prawidłowe parametry wzrastania i potencjalniemogą mieć korzystne działania, jeżelichodzi o BMI, o ciśnienie tętnicze.Nie mówiłyśmy o tym, aleteż są pierwsze sygnały świadczące otym, że może mieć wpływna mikrobiotę, na funkcje poznawcze, aw zasadzie to wykonawcze.Specjalne testy, które to, któreto pokazywały, że, że takie czyte sygnały istnieją.

I tak jak w przypadkubardzo wielu badań, no kolejne badaniasą niezbędne po to, żebyto potwierdzić.I ja wrócę znowu doprzykładu z DHA.Od pierwszych badań z DHAdo momentu, kiedy te DHA byłowprowadzone jako obowiązujący element, minęłoprawie dwadzieścia lat.Także na to się musimynastawiać.Ale wszystko, wszystkie te zmianysą ważne po to, żeby możnabyło powiedzieć, na ile sięzbliżamy do tego niepo-nie-niepodrabialnego ideału, jakimjest pokarm matki.

No dobrze, to pani profesor,w ramach takiego podsumowania i telegraficznegoskrótu najważniejsza informacja o strukturzelipidów dla lekarzy i pracowników ochronyzdrowia.

Najważniejsza jest taka karmienie piersią[śmiech] i to jest najważniejsza.A druga, jeżeli mamy sytuacjętaką, że dziecko nie może byćkarmione piersią i rozważamy zastosowaniemieszanek, które tych, z tą nowąkoncepcją, czyli lipidy, które sąwiększe i mają inną, inną strukturę,bezpiecznie dobrze tolerowane i pierwszesygnały świadczącym o tym, że możesię to przekładać na, naprogramowanie metaboliczne.

Pani profesor, teraz trochę odstrony technicznej, jak właściwie rozmawiać otych nowych rozwiązaniach z rodzicami,no podkreślając rolę tego, tego karmienia?No ja myślę, że zawsze

należy.Ja to powtórzę już poraz enty, że karmienie piersią jestnajważniejsze, ale też to jestdobry punkt odniesienia, prawda?Dlatego, że jeżeli rodzice zrozumiejąi lekarze zrozumieją, dlaczego nam zależyna tym, że żeby te,te mieszanki mleczne, to mleko modyfikowane,które dzieci dostają, było maksymalniezbliżone swoim składem do składu mlekamatki.To jest niemożliwe.Tego nigdy się nie daosiągnąć, ale na tyle, na ilemożliwe, żeby zmniejszyć tą przepaść,która jest.Te, te różnice pomiędzy nietylko w składzie, ale też wodpowiedzi takiej metabolicznej, bo myna to, na to zwracamy uwagę.

I jednym ze składników jest,są lipidy i ważna jest ichilość i ważne są kwasytłuszczowe i ważna jest ich strukturai ważna jest ich organizacja.Czyli każdy z tych elementówodgrywa, odgrywa jakąś tam rolę iw kontekście lipidów, dlaczego chcemy,żeby one były większe?Bo tak jest w mlekumatki.Dlaczego chcemy, żeby były otoczonetaką błoną?Znowu wrócę do tego cukierkaotoczonego.Dlatego, że to jest tak,że one mają właściwości bioaktywne.One mają szansę przez obecnośćtych substancji o właściwościach bioaktywnych, przybliżyćsię swoim efektem do tego,

co obserwujemy u niemowląt karmionych piersią.Ale należy zachować też rozsądek.To nie jest tak, żekiedykolwiek uda się nam całkowicie zastąpićmleko matki i absolutnie zakażdym razem, no, no będę dotego wracała, że to karmieniepiersią jest jednak najważniejsze, że nawetczęściowe karmienie piersią i wszystkiewytyczne o tym mówią też jest,też jest ważne, ale jeżelijuż, to jest to jedna zopcji bezpiecznych opcji, z którymimożemy, które, które, którymi w tejchwili dysponujemy.Ale zawsze też patrzeć nacałość, nie na pojedynczy składnik.Nieprzypadkowo te nowoczesne mieszanki nieróżnią się tylko jednym spo-- jednymskładnikiem.Tylko lata doświadczeń sprawiły, żetych substancji, które to są, czymodyfikacji, z którymi mamy doczynienia, jest całkiem, jest całkiem sporo.I dopiero ta, ta, tazłożoność sprawia, że, że no, nosą tak dobre, na ilemożliwości technologiczne nam w tej chwilipozwalają.

Wyniki dotyczące BMI, wybranych parametrówmetabolicznych czy składu mikrobioty wykazująna potencjał osiągania dodatkowych korzyścizdrowotnych.Dotychczasowe obserwacje stanowią obiecującykierunek dalszych badań, które pozwolą lepiejokreślić skalę czy też trwałośćtych efektów.

Oczywiście mleko kobiece pozostajezłotym standardem w żywieniu niemowląt,a nowoczesne strategie projektowania mieszanekcoraz skuteczniej jakby odzwierciedlają wybrane cechyorganizacji tych frakcji lipidowych, przybliżającich skład i strukturę do naturalnegowzorca.Obserwowane zmiany w zakresie BMI,parametrów metabolicznych, funkcji poznawczych i mikrobiotypodkreślają obiecujący potencjał innowacyjnych rozwiązańżywieniowych.Chociaż dalsze badania pozwolą pełniejscharakteryzować długoterminowe efekty, uzyskane wyniki wspierająkierunek rozwoju mieszanek inspirowanych naturą.Mleko kobiece pozostaje wzorcem odniesienia,a zaawansowane technologie projektowania lipidów umożliwiającoraz lepsze naśladowanie wybranych aspektówjego unikalnej organizacji.

A za rozświetlenie nam tychwszelkich nowości chciałabym serdecznie pani profesorpodziękować za rozmowę.Ja dziękuję również.Dziękuję pani redaktor i dziękujępaństwu.[outro sound]