Jak wspierać tych, którzy ratują innych? Opieka nad honorowym dawcą krwi w POZ

Od trzydziestu lat Sorbifer Durules skuteczniewspiera lekarzy w leczeniu anemiiz niedoboru żelaza.Sorbifer Durules zawiera najlepiej przyswajalnąformę żelaza hemowego dwuwartościowego, które wchłaniasię nawet dziesięć razy lepiejniż żelazo trójwartościowe.Sorbifer Durules to lek, któryod trzech dekad cieszy się ogromnymzaufaniem lekarzy i pacjentów, którzydoceniają jego skuteczność w walce zniedoborami żelaza.

[intro muzyczne] Dobry wieczór.Nazywam się Emilia Walczak, jestemlekarką i redaktorką Remedium i jestmi niezmiernie miło powitać Wasna dzisiejszym webinarze o tytule „Jakwspierać tych, którzy ratują innych?Opieka nad Honorowym Dawcą Krwiw POZ”.

Szacuje się, że w Polsceco dziesiąta osoba trafiająca do szpitalawymaga przetaczania produktów krwiopochodnych.To zapotrzebowanie szczególnie wzrasta wokresie wakacyjnym.W Polsce krew oddaje ponadsześćset tysięcy osób, z czego ażosiemdziesiąt procent robi to regularnie.

Po jakim czasie możemy mianowaćsię Honorowym Dawcą Krwi i naco szczególnie zwrócić uwagę wpraktyce lekarza POZ w opiece nadpacjentami, którzy są właśnie HonorowymiDawcami Krwi?Na te i wiele innychpytań odpowie mój dzisiejszy gość pandoktor Mateusz Papicki.Dobry wieczór.Dobry wieczór.Witam państwa.

Pan doktor jest specjalistą medycynyrodzinnej oraz członkiem Zarządu Głównego PolskiegoTowarzystwa Medycyny Rodzinnej.Zanim oddam głos panu doktorowi,przypomnę tylko, że przez cały czastrwania wykładu możecie zadawać pytaniana czacie.Czas na odpowiedzi jest przewidzianypo zakończonym wystąpieniu.Jeśli nie możecie być znami na żywo, cały dzisiejszy webinarjest nagrywany, a nagranie będziedostępne w przyszłości na stronie Remediumw zakładce „Wideo”.Nie przedłużając zapraszam na wykład.

Dziękuję.Witam państwa bardzo serdecznie jeszczeraz i zapraszam do wysłuchania wykładu.Myślę o bardzo ciekawej tematycei takich praktycznych aspektach, z którymimy borykamy się w podstawowejopiece zdrowotnej, a czasem nawet niezdajemy sobie z tego sprawy.

Ponieważ proszę państwa, jak popatrzymysobie na to, kim jest HonorowyDawca Krwi i na to,ilu mamy pacjentów, ile mamy osóbw Polsce, którzy faktycznie oddająkrew i tym samym mogą niestetybyć-- pojawić się powikłania utych, u tych ludzi, no topatrząc sobie z perspektywy liczb,o których też pani redaktor wspomniała,czyli ponad sześćset tysięcy osób,którzy regularnie oddają, oddają krew, noto niestety mamy spory odsetekpacjentów, u których możemy podejrzewać występowaniaprzeróżnych problemów zdrowotnych, z którychczasem sobie nawet, proszę państwa, niezdajemy sprawy.Ale nim przejdziemy do tego,co w ogóle może wydarzyć sięi jakie benefity pacjent uzyskujedzięki temu, że oddaje krew, przyjrzyjmy

się, jak my mamy wogóle prawnie unormowaną tą sytuację.Ponieważ wyróżniamy w sumie takietrzy stopnie.Po pierwsze mamy Honorowego DawcęKrwi i de facto może byćnim każda osoba, która zarejestrujesię w jednostce organizacyjnej Publicznej SłużbyKrwi i będzie chciała oddaćkrew bądź poszczególne jej składniki.

Natomiast troszkę przechodzimy w stratyfikacjętego Honorowego Dawcy Krwi i przechodzimyna etap Zasłużonego Honorowego DawcyKrwi.I to jest, proszę państwa,tytuł, który już jest dedykowany dlaosób, które faktycznie regularnie oddająkrew.I żeby uży-uzyskać taki tytuł,musi być co najmniej pięć litrówkrwi oddanej w przypadku kobiet,a w przypadku mężczyzn ta liczbawynosi sześć litrów, litrów krwi.I tutaj mamy również stratyfikacjęna pierwszy, drugi oraz trzeci stopień,ale w praktyce nie mato aż tak dużego znaczenia.

Natomiast proszę państwa, mamy jeszczetrzeci stopień dla tych takich najbardziejzasłużonych Honorowych Dawców Krwi, takzwany „Zasłużony dla zdrowia narodu”.I to, proszę państwa, żebyuzyskać ten tytuł, trzeba oddać ażdwadzieścia litrów krwi pełny, cojest naprawdę sporą liczbą donacji.Bo jak popatrzymy sobie późniejna to, ile faktycznie mililitrów krwioddajemy w takiej jednej donacji,to naprawdę jest to osoba, którawielokrotnie odwiedzała centrum, centrum krwiodawstwa.

Jeżeli popatrzymy sobie znowu zperspektywy u-uwarunkowań prawnych, to my mamyobwieszczenie, które reguluje nam wszystko,co jest związane z oddawaniem krwi,czyli determinuje nam, jakie mamykryteria dyskwalifikacji czasowej, jakie mamy kryteriadyskwalifikacji do końca życia wobrębie możliwości donacji krwi, czy regulujenam konieczność utrzymywania odstępów pomiędzyposzczególnymi donacjami, czy też wskazuje nam,jakie przywileje pacjent może uzyskaćdzięki temu, że na przykład będziejuż traktowany jako Honorowy DawcaKrwi.Więc w razie jakichkolwiek wątpliwościodsyłam Państwa do tego obwieszczenia, którezostało opublikowane w zeszłym roku.I tam naprawdę znajdziecie państwowszystkie informacje dotyczące tego, kto naprzykład nie może być w

danym momencie Honorowym Dawcą Krwi, ukogo musimy odczekać pewien okresczasu.I to mogą być, proszępaństwa, sytuacje wynikające z stanu zdrowia,czyli na przykład zaostrzenie konkretnychjednostek chorobowych czy pojawiające się nowejednostki chorobowe, czy wykonane szczepieniaochronne, czy też podróże również uosób mogą wiązać się ztym, że później mamy czasowe odroczeniemożliwości oddania, oddania krwi ito w zależności od regionu czyod potencjalnego kontaktu z patogenami.Tu znowu mamy bardzo wyszczególnionete wszystkie jednostki, które rozpisane sądokładnie w tym rozporządzeniu iw razie jakichkolwiek wątpliwości zachęcam, abyściesię państwo zapoznali z tymi-Ztym obwieszczeniem.

Proszę państwa, dys-dyskwalifikacja i teprzeciwwskazania czasowe mają bardzo istotny aspektw perspektywie ochrony zarówno dawcy,jak i biorcy.Ponieważ no mamy te sytuacje,które mogą wiązać się z ewentualnymipowikłaniami dla dawcy, ale niestetymogą również pojawiać się ewentualne komplikacjezdrowotne dla biorcy w sytuacji,gdybyśmy na przykład nie zaobserwowali zakażeniaposzczególnymi patogenami.Stąd bardzo ważne jest zachowywanietej odpowiedniej restrykcji czasowej względem poszczególnychsytuacji klinicznych.

Proszę państwa, myśląc o tym,dlaczego my wykonujemy poszczególne badania kwalifikacyjnei dlaczego każdy dawca wcześniejmusi przejść odpowiedni proces kwalifikacji, musimysię zastanowić znowu nad bezpieczeństwemdawcy i bezpieczeństwem biorcy i obecnysystem prawny i obecne uwarunkowania,które są dedykowane dla właśnie osóboddających krew, bardzo mocno sąufiksowane głównie na ochronie biorców.Właśnie ta prewencja czasowa względemszczepień czy prewencja z-- czasowa względemposzczególnych jednostek chorobowych, czy teżwzględem podróży i ewentualnego ryzyka transmisjipatogenów.A troszkę mało uwagi zwracamyna tych dawców.I tutaj również o tymmusimy pamiętać, bo częste donacje krwimogą wiązać się z różnymiimplaka-implikacjami zdrowotnymi.

De facto, jeżeli mamy ten,ten kryterium, mówiące nam otym, czy pacjent może byćzakwalifikowany do oddania krwi, rozpoczyna sięto, proszę państwa, de factona oznaczeniu stężenia hemoglobiny.I w sumie oprócz tegooznaczenia hemoglobiny pacjenci mają wykonywane pomiaryciśnienia krwi czy ocenę tętna.I również tutaj na tymetapie może być informacja o czasowymodroczeniu tej donacji, donacji krwi.I w sumie są tote jedyne kryteria, które stanowią namo tym, o tej ochroniedawcy.Natomiast w perspektywie biorcy mymamy również szereg dodatkowych badań, któresą również wykonywane chociażby wperspektywie zakażenia WZW typu B, C,HIV czy, czy kiły.Więc ten-- ufiksowanie się naochronie biorcy jest zdecydowanie tutaj unas bardzo mocno zaznaczone.

Proszę państwa, o to, otym, kto i kiedy może oddawaćkrew, de facto mamy regulacjenasze polskie, ale one są troszkęzdeterminowane regulacjami unijnymi.Bo tutaj mamy jasno wyszczególnionena przykład wartości dotyczące ciśnienia tętniczegokrwi, czyli wartość w dniudonacji krwi nie może być większaniż sto sześćdziesiąt na stomilimetrów słupa rtęci.Również wartości hemoglobiny.Tutaj w zależności od płcimówimy o dwanaście i pół miligramana decylitr w przypadku kobieti co najmniej trzynaście i półmiligrama na decylitr w przypadku,w przypadku mężczyzn.Również warto zwrócić uwagę namasę ciała.My często tego nie weryfikujemy,ale tutaj jeżeli osoba chciałaby byćdawcą krwi, to musi ważyćco najmniej pięćdziesiąt kilogramów w przypadkuoddawania krwi lub poszczególnych jejskładników.A jeżeli ktoś chciałby oddaćdwie jednostki koncentratu krwinek czerwonych, wtedyta waga musi wynosić jużco najmniej siedemdziesiąt kilogramów.

No i kolejnym takim-- sytuacją,która troszkę wpływa nam na to,że chronimy tych dawców, jestrównież ta restrykcja czasowa dotycząca minimalnegoodstępu pomiędzy poszczególnymi donacjami.I tutaj, jak państwo widzicie,znowu w tym obwieszczeniu my mamyjasno sprecyzowane, jaki musi byćminimalny odstęp czasowy między poszczególnymi elementami,

które my chcemy, które oddająnasi pacjenci między krwią pełną czyerytroforezą, tromba-trombaferezą.To już są naprawdę takieścisłe niuanse, które bardziej zajmują sięoczywiście osoby pracujące w centrumkrwiodawstwa, ale jest to też jedenz tych elementów ochrony dawców.

No i proszę państwa, dlaczegomy tak myślimy o tej ochroniedawców?Dlatego że popatrzcie państwo, żejednorazowa donacja wiąże się z oddaniemokoło czterystu mililitrów krwi, odczterystu pięćdziesięciu do pięciuset mililitrów krwi,co jest dość sporą częściącałości krwi krążącej w naszym, wnaszym organizmie.

I jak popatrzymy sobie równieżna to, że najczęściej mamy tychdawców, którzy są wielokrotnymi dawcami,no to tutaj zaczynamy się zastanawiać,czy faktycznie takie wielokrotne donacjekrwi nie będą wpływały nam na--na stan zdrowia naszych, naszychdawców.A jest to fundamentalne, żebydbać prawidłowo o stan zdrowia tychdawców, szczególnie właśnie tych, którychwielo-- którzy wielokrotnie oddają krew.No bo de facto mamybardzo duże zapotrzebowanie na przeróżne składnikikrwi, a jeżeli nie będziemydbać o zdrowie dawców, może okazaćsię, że będziemy mieli jeszczewiększe deficyty w banku krwi, aniżelispotykamy się obecnie z tymikonkretnymi deficytami.

Więc tutaj bardzo ważne jest,aby skupić się na tej ochroniei prewencji.I dlatego że, proszę państwa,ta jednorazowa donacja może wiązać sięz utratą około dwustu donawet dwustu pięćdziesięciu miligramów żelaza izaczęto się zastanawiać, czy faktyczniekolejne oddawanie krwi, kolejne te donacjenie będą wpływały na to,że u naszych pacjentów będziemy mielizwiększone ryzyko pojawiającej się czyto niedokrwistości, niedokrwistości z objawami, czymoże w ogóle niedoboru żelaza,czy to pod postacią jawnego, czyutajonego niedoboru żelaza.

I zaczę-zaczęto się przyglądać temuzjawisku i pojawiło się coraz więcejróżnorodnych publikacji naukowych, które dająnam, proszę państwa, dość mocne dowodyna to, że faktycznie sporyodsetek pacjentów, którzy podejmują się donacjikrwi, może mieć jawny bądźutajony niedobór żelaza.De facto w ogóle niskipoziom hemoglobiny uważany jest za najczęstszekryterium, które doprowadza do czasowegoodroczenia oddawania, oddawania krwi.Co też pokazuje nam naskalę zjawiska, z którym możemy sięspotykać w codziennej praktyce zarównomy jako lekarze podstawowej opieki zdrowotnej,ale także pracownicy centrów krwiodawstwa.

I proszę państwa, pokuszono sięo taką analizę, z jakim mamyodsetek niedoborów żelaza u poszczególnychdawców krwi.I popatrzcie państwo, że nawetpięćdziesiąt trzy procent kobiet miało wartościferrytyny mniejsze niż trzydzieści.U, u mężczyzn ten odsetekbył niższy około czterdziestu dwóch procent.I mniej więcej te danesą zbieżne z innymi publikacjami, którepokazują nam, że ten odsetekpacjentów, którzy mogą mieć-Utajony niedobór żelazasięgać może nawet około trzydziestu,czterdziestu, czterdziestu procent.

Co więcej, mamy publikacje, którepokazują nam ścisłą korelację między liczbądonacji a stężeniem ferytyny.Bo proszę państwa, jak bardzodobrze wiecie, ferytyna jest tym markerem,który mówi nam o tym,jaki mamy de facto zapas żelazaw naszym organizmie.Bo na dzień dzisiejszy, zgodniez takimi rekomendacjami w zakresie monitorowaniadiagnostyki czy też leczenia niedokrwistości,dla nas wartość hemoglobiny czy teżwartość żelaza nie są ażtak bardzo istotne w perspektywie monitorowaniai leczenia, ponieważ my wiemy,że możemy mieć sytuacje kliniczne, wktórych mamy już niedobory żelaza,a wartość hemoglobiny wciąż może byćprawidłowa, a na przykład mamywtedy utajony niedobór pod postacią niskiegostężenia ferytyny.

Jak państwo widzicie na tymzałączonym przeźroczu jasno wykazano w tychpublikacjach, że im częściej byłydonacje krwi, tym mamy niestety niższestężenie ferytyny i to bezwzględu na płeć.Czy mówimy o kobietach, czyo, o mężczyznach.

Co warto również zwrócić uwagęw publikacjach podobno, podobnych zwrócono uwagęna fakt, że ta ferytynafaktycznie w miarę częstości oddawania, częstościdonacji krwi nam spadała.Ale popatrzcie państwo, jak popatrzymysobie na wartość hemoglobiny.Tutaj nie mamy aż takichdrastycznych zmian w tym przesunięciu, copokazuje nam, że de factonie mamy jawnej niedokrwistości, bo wartościhemoglobiny oscy-oscylować mogą często wśródwartości prawidłowych i nie mamy ażtak dużych tendencji spadkowych, alejuż monitorując wartość stężenia hemoglobiny, którajest zapa-- która mówi namo tym zapasie żelaza w naszymorganizmie, która jest obecnie uważanaza jedne z najlepszych markerów dotyczącychmonitorowania gospodarki żelazowej w naszymorganizmie, zaczyna nam tutaj spadać.

Co pokazuje nam, że musimyfaktycznie zastanowić się, czy tacy pacjencinie wymagaliby odpowiedniej suplementacji iodpowiedniego postępowania terapeutycznego w zakresie takim,który mógłby doprowadzić do tego,aby utrzymać u nich prawidłowe wartościżelaza.I proszę państwa, zaczęto sięnad tym zastanawiać nie tylko unas, ale w wielu krajachna całym świecie, w Stanach Zjednoczonych,ale również w krajach europejskich.I chciałbym państwu przytoczyć takie

doświadczenia z czterech krajów europejskich, któremają różne standardy opieki nadpacjentami, nad regularnymi dawcami, dawcami krwi.I tutaj celem tej publikacjibyło właśnie zestawienie takich czterech różnychpraktyk, które mają różne podejściew zakresie monitorowania suplementacji żelaza unaszych dawców krwi.I tutaj przykład dotyczyć będzieAnglii, Finlandii, Hol-Holandii oraz Danii.

Proszę państwa, strategia holenderska mabardzo ciekawe podejście w zakresie pacjentów,którzy regularnie oddają krew.Na początku oczywiście zgodnie znormami unijnymi mamy rutynowe oznaczanie, oznaczaniehemoglobiny.

Natomiast popatrzcie państwo, że utych pacjentów również jest oznaczana ferytyna,która uzna-- oznaczana jest wsumie u każdego, który jest pierwszorazowym,czyli nowym dawcą.I później mamy cykliczność takiegooznaczania ferytyny co piątą donację, copozwala nam w sumie zmonitorować,czy na przykład te donacje krwinie będą przyczyniały się dospadku zapasów naszego żelaza i czyna przykład nie ma potrzebytutaj tworzenia odpowiedniej suplementacji i dawkowaniażelaza u naszych pacjentów poto, żeby utrzymać te magazyny naodpowiednim, na odpowiednim poziomie.

Popatrzcie państwo również tutaj naciekawe podejście w perspektywie po,oceny dalszego postępowania klinicznego upacjentów w oparciu o wynik ferytyny.Bo jak widzicie państwo, tawartość ferytyny determinuje decyzję odnośnie odroczeniadonacji.Czyli jak mamy pacjenta, uktórego wartość ferytyny jest powyżej trzydziestui to jest w sumieuważane za taki ogólno przyjęty punktnormy, to wtedy mamy możliwośćdonacji krwi.Natomiast jeżeli wartość ferytyny wynosiw zakresie piętnastu do trzydziestu, zalecasię odroczenie na sześć miesięcy,a jak mamy wartość ferytyny poniżejpiętnastu, zaleca się również tutajodroczenie na okres aż dwunastu, dwunastumiesięcy.

Popatrzcie państwo jak jest wprzypadku Danii.Oni mają dość podobną koncepcjęjak Holendrzy, ponieważ tak samo nasamym początku mamy rutynowe oznaczeniehemoglobiny u każdego pacjenta jako standardpostępowania i kwalifikacji pacjentów dooddawania krwi.Natomiast popatrzcie państwo, że tutajferytyna oznaczana jest u kobiet przypierwszej donacji i u wszystkichdawców, którzy mieli wyjściowo niskie stężeniehemoglobiny.

I teraz, jeżeli mamy wartośćhemoglobiny niższą, jest podjęta decyzja oodroczeniu donacji o okres czterechdo sześciu miesięcy.Natomiast wartość ferytyny nie determinujetej konieczności odroczenia tych donacji, tylkowpływa na decyzję, czy mamywskazania do pod-do podawania suplementacji żelaza,czy nie mamy.I w tym dokumencie znajdziemyjasne wskazania, że przy określonych wartościachferytyny mamy wskazania do dwudziestudawek stu miligramów siarczanu żelaza, bądźteż nawet sześćdziesięciu dawek wzależności od tego, o jakiej wartościferytyny mówimy i za punktodcięcia tutaj przyjęto na przykład wartośćdwudziestu, dwudziestu dwóch.

I teraz, proszę państwa, jakzestawimy sobie znowu te cztery różnestrategie, to popatrzcie państwo, żezarówno Anglicy, jak i Finowie mająo-określone odroczenie donacji w oparciuo stężenie hemoglobiny.Natomiast ani w jednym, aniw drugim z tych krajów niemamy żadnych informacji dotyczących tego,czy pacjenci, u których nawet mamywyjściowo niższe stężenie hemoglobiny, powinniuzyskiwać jakąkolwiek suplementację w zakresie żelaza.

Inaczej jest w kontekście Holandiii Danii.Jak państwu pokazywałem tutaj mamyoprócz oceny stężenia hemoglobiny również mamyocenę ferytyny, która później wpływana decyzję w przypadku chociażby Daniio konieczności utrzymania suplementacji, coteż daje takiego troszkę, troszkę myśleniekrok do przodu.Czyli my dbamy o tychdawców po to, żeby utrzymać ichw jak najlepszym zdrowiu, abyoni znowu mogli jak najszybciej ijak najczęściej oddawać kolejne porcjekrwi po to, abyTrzymać odpowiednie ilościzapasów tej krwi, która jakwiemy, proszę państwa, jest bardzo potrzebnana potrzeby, leczenia szpitalnego.

Jak popatrzymy sobie tak nate cztery różne kraje, to popatrzciepaństwo, że mamy niby krajeeuropejskie, ale mamy całkowicie cztery różnestrategie, cztery różne inne podejściaw kontekście tego, jak mamy comonitorować, kiedy.Czyli na przykład czy ferrytynatylko przy pierwszym razie, czy przyregularnej ocenie, tak jak wprzytoczonym przeze mnie przykładzie, czyli naprzykład co piątą, donację.Ale pokazuje nam to teżjeden bardzo fajny, praktyczny aspekt, żeta ferrytyna, proszę państwa, umożliwianam wyłapanie pacjentów na wcześniejszym etapieewentualnych powikłań, które mogą sięu nich pojawić.Czyli my już wiemy wcześniej,że tam zaczyna się dziać cośniedobrego i ta ilość żelazakrążącego w organizmie może być zbytniska, co jeżeli będzie wdalszym stopniu utrzymane, może doprowadzić dorozwoju jawnej niedokrwistości i tymsamym pojawieniu się chociażby powikłań zdrowotnychczy też pojawiających się objawówklinicznych u naszych pacjentów.I niestety, proszę państwa, wniosek

z tej publikacji jest taki, żena dzień dzisiejszy my niemamy żadnych standardów takich optymalnych, któreby mówiły nam, w jakisposób my mamy podejść do monitorowania,le-- czy monitorowania, czyteż leczenia osób, które regularnie oddająkrew.I pokazuje nam to też,że troszkę tak chodzimy po omackui szukamy, jakie najlepsze rozwiązaniemogłoby być, zastosowane.

I dlaczego, proszę państwa, tutajzwrócono uwagę i dlaczego ja teżzwracam uwagę na tą ferrytynę?Bo podkreślę jeszcze raz to,co mówiłem wcześniej.Pamiętajcie państwo, że obecnie mywiemy, że stężenie żelaza nie jestdobrym markerem, który możemy wykorzystywaćdo oceny gospodarki, żelazowej wnaszym organizmie, ponieważ jest toma-- jest to pierwiastek bardzo wrażliwy,którego wartości mogą bardzo się,bardzo się wahać.

Wartość hemoglobiny czy też ocena,MCV, MCHC w ocenie morfologiirównież nie jest aż takdokładnym parametrem mówiącym nam o tym,czy mamy niedobór żelaza, czynie, bo na wcześniejszych etapach, kiedymamy jeszcze niedobór żelaza, alenasz organizm jeszcze kompensacyjnie wytwarza odpowiedniejilości hemoglobiny i krwinki czerwonew odpowiedniej wielkości czy też wypełnieniu,to wtedy mamy jeszcze wartościprawidłowe.

Natomiast ta ferrytyna jest takimmarkerem, który zaczyna nam pierwszy reagowaćna niedobory.Stąd też uważane jest tobiałko jako magazyn żelaza i jeżelimamy niskie wartości, to napewno musimy się zastanowić, co mymożemy zrobić, co możemy poprawić,co zarekomendować naszym pacjentom po to,żeby jak najszybciej uzupełnić unich te niedobory, żelaza.

Bo proszę państwa, jakbyśmy sobietak znowu podzielili tę, tą gospodarkężelazową i ewentualne ryzyko rozwojuniedoborów, żelaza, to tak jakwcześniej wspominałem, możemy mieć postaćutajonego niedoboru żelaza.I jak państwo widzicie tutajna załączonym przeźroczu w sumie pierwszymparametrem, który nam reaguje nato mocno, będzie stężenie, stężenie ferrytyny.Wartości morfologii czy nawet stężenieżelaza może być jeszcze, może byćtutaj prawidłowe, ale my jużwiemy, że niestety nie mamy wystarczającychzapasów i na przykład wsytuacji, gdyby było zwiększone zapotrzebowanie nażelazo, może dojść w szybkimstopniu do rozwoju jawnego niedoboru żelaza.

Wtedy, kiedy oprócz niższego stężeniaferrytyny my mamy również już niskiestężenie, żelaza, ale znowupopatrzcie państwo w morfologii możemy niemieć jeszcze typowych zmian dlaniedokrwistości z niedoboru żelaza, imożemy już pomimo tego, żemorfo-- opis morfologii jest prawidłowy, tonasz, to my możemy jużniestety mieć te niedobory.Stąd znowu lepszym parametrem dooceny i do monitorowania jest zdecydowanieferrytyna.

I to też pokazuję państwudlatego, że popatrzcie, popatrzcie, żewykorzystywanie samej morfologii do monitorowaniastanu zdrowia dawców krwi, no możebyć niewystarczające.Więc na pewno należy sięzastanowić, czy nie należałoby tu wdrożyćrozwiązań systemowych, które poprawiłyby namjakość opieki nad tą grupą, nadtą grupą osób.

Bo dopiero zmiany w morfologii,proszę państwa, my widzimy wtedy, kiedymamy już jawny niedobór ztypowym objawem niedokrwistości, z niedoboru, zniedoboru żelaza w opisie morfologii,czyli mamy niskie wartości hemoglobiny, spadaćmoże hematokryt.Parametry takie jak MCV, MCHczy MCHC również nam tutaj zaczynają,zaczynają spadać i wtedy mamytypowy jawny niedobór, często już zobjawami, niedokrwistości.

Proszę państwa, przyczyn niedokrwistości mymożemy mieć dość sporo, jak państwobardzo dobrze wiecie i myczęsto posługujemy się różnymi parametrami poto, żeby zweryfikować, co taknaprawdę może być konkretną przyczyną doprowadzającąnam do, do niedoboru, niedoboru,do niedokrwistości u naszych pacjentów.Bo niedobór żelaza jest jednymz tych elementów.Możemy mieć również niedokrwistość wprzebiegu chorób przewlekłych.I tutaj również możemy wykorzystywaćinne parametry, które będą różniły sięjak w przypadku różnicowania czyta niedokrwistość jest na przykład napodłożu niedoboru żelaza, czy teżna podłożu schorzeń przewlekłych.I tutaj na przykład całkowitazdolność wiązania żelaza, która wzrasta namw przypadku niedokrwistości z niedoborużelaza, a nawet już w sytuacji,kiedy mamy niedobór taki utajonyi jawny żelaza, zaczyna ta wartość,również, wzrastać.Niedo-niedokrwistości związane na przykład zniedoborem witaminy B12 czy kwasu foliowego,t-czyli tak zwane megaloblastyczne, sązdecydowanie prostsze do zróżnicowania, bo tammamy inne wartości w zakresietych parametrów układu czerwonokrwinkowego, czyli wartościMCV, MC-- MCH i MCHCsą powyżej wartości referencyjnych.

Natomiast proszę państwa, czy niedokrwistośćjest obciążeniem dla naszego pacjenta?Czy niedokrwistość stanowi jakiekolwiek powikłaniezdrowotne?Tak, jak najbardziej.Samo w sobie niedokrwistość możepowodować nam bardzo dużą liczbę objawówwystępujących u naszych pacjentów, którebardzo często mogą mieć taki-Charakter niespecyficzny.Pacjenci, którzy mają objawy niedokrwistości,często będą skarżyli się na osłabienie,zmęczenie.Mogą towarzyszyć temu wypadania włosów.Może towarzyszyć temu zaburzenie rozwojupaznokci.Pacjenci mogą być senni.Często raportują także: „Panie doktorze,bo ja śpię, ale rano wstajęi tak jestem już, itak jestem zmęczona na starcie dnia.Jeszcze nic nie zrobiłam, ajuż jestem zmęczona na, na starciednia.” Więc są to naprawdęobjawy, które potrafią uprzykrzyć takie codziennefunkcjonowanie naszym pacjentom.

Nie wspomnę również o tym,że proszę państwa, pamiętajcie, że niedoboryżelaza niestety mogą powodować nampowikłania.Chociażby zwiększenie ryzyka incydentów sercowo,sercowo-naczyniowych.Czy jak popatrzymy sobie naprzykład na opiekę okołoporodową, to zwiększoneryzyko powikłań u matki, atakże u dziecka.Czy też występujące nawet uszkodzeniaośrodkowego układu nerwowego u, u dziecka,co jak wiemy, niestety możebyć bardzo tragiczne w konsekwencjach.

Dlatego proszę państwa, skoro wiemy,że nie mamy rozwiązań systemowych, którepozwoliłyby nam w taki dobrysposób sprawować opiekę nad pacjentami, którzysą honorowymi dawcami krwi, którzyczęsto wykonują te donacje krwi iktórzy niestety są w tejgrupie ryzyka rozwoju niedokrwistości, należałoby sięzastanowić, czy rolą POZ-u jestmonitorowanie, kontrolowanie, leczenie, ocena skuteczności, czypodejmowanie edukacji z tymi pacjentami,czy w ogóle jest to rolaPOZ-u, czy to powinny byćkonkretne rozwiązania systemowe, na przykład zmianaw zakresie monitorowania i postępowaniaw obrębie regionalnych centrów krwiodawstwa.No na dzień dzisiejszy jestto pytanie bez jednoznacznej odpowiedzi.

Natomiast, no nie mając takichrozwiązań systemowych, jeżeli pacjent rozwinie namobjawy niedokrwistości, to on trafitak czy siak do POZ-u, więclepiej jest myśleć troszkę wcześniej.Jeżeli macie państwo świadomość tego,że na przykład wasz pacjent jesttym honorowym dawcą krwi ion wykonuje częste donacje, zastanówcie się,czy nie warto zrobić krokdo przodu i pomyśleć wcześniej, żebywyłapać tego pacjenta ewentualnie nawcześniejszym etapie i wdrożyć u niegoewentualne odpowiednie postępowanie diagnostyczne.A jeżeli będzie również konieczne,to odpowiednie postępowanie terapeutyczne.

I teraz, proszę państwa, nonie jesteśmy w stanie zmonitorować wszystkichpacjentów.Oczywiście my wiemy, że mamydostępne te badania, o których wspominałem,bo morfologia jest wpisana wramach świadczeń gwarantowanych podstawowej opiece, opiecezdrowotnej.Ferytyna jest wpisana w ramachbudżetu diagnostycznego powierzonego.I tu przypomnę państwu również,że każda placówka podstawowej opieki zdrowotnejma obowiązek świadczenia usług wramach budżetu powierzonego diagnostycznego, o ilema zawartą umowę oczywiście zNarodowym Funduszem Zdrowia, więc de factow każdej placówce podstawowej opiekizdrowotnej te badania powinny być dostępne.

Natomiast czy my powinniśmy monitorowaćjuż wszystkich?Czy wykonywać te badania rutynowo?Nie dam państwu jednoznacznej odpowiedzi,ponieważ, no nie ma do tegoprzygotowanych jednoznacznych rekomendacji.Przygotowując się do tego webinaruzastanawiałem się bardziej, u kogo jabym na przykład chciał monitorować,u kogo ja bym wyłapywał, ukogo ja bym wykonywał tebadania.

Czyli zastanowiłem się nad takimigrupami ryzyka, które będą niestety obarczonezwiększonym prawdopodobieństwem występowania czy tojawnego, czy utajonego niedoboru żelaza.I tutaj, proszę państwa, napewno do tej grupy zaliczyłbym wszystkieosoby, które mają inne dodatkoweczynniki ryzyka rozwoju niedokrwistości, czyli naprzykład młode kobiety, osoby zczę-- kobiety, które mają obfite miesiączki,osoby na jakichś dietach restrykcyjnychczy też osoby, które wcześniej byłyjuż co najmniej raz zdyskwalifikowanez powodu niższej, niższego wartości hemoglobiny,czy które miały w przeszłościjuż stwierdzoną niedokrwistość i na przykładwymagającą odpowiedniego wcześniejszego postępowania.

Oczywiście grupą pacjentów, u którychmonitorowalibyśmy te parametry, będą również osoby,które będą miały objawy wskazującenam na niedokrwistość, sugerującą tą niedokrwistośćz niedoboru żelaza.Czyli znowu te wszystkie objawybardzo niespecyficzne, takie jak zmęczenie, pacjencio zwiększonej, o spadku wydolnościaktywności fizycznej, którzy mają trudności zpamięcią, koncentracją, którzy mają trudnościz zasypianiem, wypadanie włosów, czyli tewszystkie objawy, o których wcześniejpaństwu wspominałem.

Natomiast grupą, nad którą napewno też bym się zastanowił, tobędą osoby, które mają teczęste donacje, czyli na przykład okołotrzech w roku u mężczyznczy około dwóch, dwóch w rokuu kobiet, a także osoby,które oddają często tą krew.Czyli tak, czyli nie, wtedynie mają one czasu na naturalneuzupełnienie niedoborów żelaza na przykładnawykami żywieniowymi.I niestety są wtedy wtej grupie zwiększonego ryzyka powikłania, któreniestety może przebiegać pod postaciąniedoboru żelaza.

I teraz, proszę państwa, kolejnym,skoro już wiemy, u kogo moglibyśmyrozważyć ocenę gospodarki żelazowej, noto kolejne pytanie: jak ją wykonać?Już wcześniej państwu wspominałem, pokazywałem,że ocena hemoglobiny sama w sobieno niedużo nam wnosi dooceny tego utajonego niedoboru żelaza.Żelazo samo w sobie równieżnie jest tym najlepszym parametrem, więcnależałoby się zastanowić, czy faktycznienie wykorzystywać do tego oznaczenia ferytyny.Zwłaszcza że jak wspominałem, jestto badanie dostępne obecnie w każdymPOZ-cie powinno być, który mapodpisaną umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia.

No i teraz, proszę państwa,znowu pytanie, jeśli już wiemy, żena przykład połączenie morfologii zferytyną, to pytanie: czy u każdegopacjenta, za każdą donacją, przedkażdą donacją, po trzeciej, po piątej?I tutaj znowu nie damwam jednoznacznej odpowiedzi, bo nie mamyku temu rekomendacji.Można pomyśleć na przykład troszkęw myśl tego, co jest wHolandii, czyli na przykład upacjenta, u którego wiecie, że onczęsto oddaje krew i naprzykład co czwartą, piątą donację wykonywaću nich oceny stężenia ferytyny,czy na przykład tylko u pacjentów,którzy mają objawy, czy naprzykład w ogóle ustalić sobie systematycznąocenę co określony okres czasu.

Tutaj myślę, że to jestdo państwa indywidualnej decyzji, natomiast wartozawsze posiłkować się tym, cojuż wiemy.I skoro w jednym zkrajów to działa, to należałoby sięzastanowić, czy na przykład tecykliczne donacje co czwarta, co piąta,czyli w myśl tego, cobyło we wcześniej przytaczanym przeze mnieprzykładzie, nie byłoby takim bardzooptymalnym rozwiązaniem dla oceny tej gospodarkiżelazowej.Bo jak jeszcze raz państwuchcę przypomnieć-Ocena samej morfologii, ocena stężeniażelaza, no nie jest tymwystarczającym parametrem, który pozwoli nam naocenę, czy mamy niedokrwistość, czyna ocenę, czy mamy niedobory żelaza,u naszych, pacjentów.

I teraz, proszę państwa, jakinterpretować wartość ferrytyny?Proszę państwa, pamiętajmy po pierwszejedną bardzo ważną rzecz.Ferrytyna oprócz tego, że jesttym białkiem, o którym my mówimy,że pewnego rodzaju stanowi zapasnam, magazyn żelaza.Czyli im wyższa wartość ferrytyny,tym my mamy świadomość, że tegożelaza może być więcej wnaszym organizmie.A z drugiej strony immniej, tym znaczy, że ilość żelazaw organizmie może być zdecydowaniemniejsza.

I tutaj za takie punkty,odcięcia najczęściej przyjmuje się wartośćokoło trzydziestu.Jeżeli mamy wartość powyżej trzydziestu,to wiemy, że ta war-- ilośćżelaza może być wystarczająca.Natomiast jeżeli schodzimy niżej, poniżejtrzydziestu i dodatkowo mamy jeszcze naprzykład nakładające się objawy kliniczneu naszych pacjentów, takie niespecyficzne, noto wtedy jak najbardziej należywdrożyć odpowiednie postępowanie, lecznicze iw-w-- postępowanie zarówno o podłożufarmakologicznym, jak i pamiętajcie państwo, równieżpostępowanie o podłożu niefarmakologicznym.

Ale żeby nie było takłatwo i kolorowo, pamiętajcie, że ferrytynajest również białkiem ostrej fazyi ono może reagować nam troszkęw odwrotny sposób w sytuacji,kiedy mamy toczący się stan zapalny.Czyli wartości, które państwu podałem,nie do końca zawsze będą odnosiłysię tak jeden do jedenu pacjentów, u których mamy współistnienieschorzeń przewlekłych, które mogą wiązaćsię z występującym stanem zapalnym.

I tutaj dla tej grupypacjentów, proszę państwa, my nawet niemamy takiego konkretnego punktu odcięcia.I w różnych publikacjach, wrekomendacjach przyjmuje się średnio, że wartośćokoło siedemdziesięciu u pacjenta zeschorzeniem przewlekłym, który przebiega z,z stanem zapalnym, czyli możemieć przez to podniesioną wartość ferrytynywtórnie do tego toczącego sięstanu zapalnego, jest tym punktem odcięcia.Czyli powyżej siedemdziesięciu uważamy, żezapasy żelaza będą okej.Jak jest poniżej, no towtedy już musimy się zastanowić, czytutaj nie mamy niedoboru żelaza,również utajonego.I zestawić to zawsze zobrazem klinicznym pacjenta i na tejpodstawie podjąć decyzję, czy wymaganajest na przykład jakaś dalsza diagnostyka,czy wymagane jest postępowanie terapeutyczneu naszych pacjentów.

Jak już mówię o tympostępowaniu terapeutycznym, to pamiętajcie państwo, że

stwierdzenie niedoboru żelaza czy stwierdzeniejawnej niedokrwistości jest jednostką chorobową, którawymaga postępowania terapeutycznego.To tak samo, jakbyście państwo,nie zlecając pacjentowi suplementacji żelazem inie zlecając pacjentowi zmian nawykówżywieniowych o pokarmy bogate w żelazo,to postępowalibyście tak samo, jaknie włączając leki hipoglikemizujące pacjentowi, któryma cukrzycę typu drugiego, czynie lecząc pacjenta z nadciśnieniem tętniczym,u którego rozpoznaliście tę chorobęi nie daliście odpowiedniego postępowania terapeutycznego.Pamiętajcie, że jest to sytuacjakliniczna, która wymaga odpowiedniego postępowania.

I my mamy dostępne przeróżnepreparaty w zakresie suplementacji i, ileczenia żelazem.Mamy takie d-- w sumiedwie główne grupy, które podajemy drogądoustną, czyli tradycyjne sole żelaza,dwuwartościowego i kompleksy żelaza trójwartościowego.I teraz jak popatrzymy sobiena te dwie, dwie grupy,to preferencyjnie powinny być stosowanete sole żelaza dwuwartościowego, których suplementacjapowinna wynosić około z pięćdziesięciudo stu, miligram, tegożelaza elementarnego na, nadobę.

Natomiast pamiętajcie państwo, że mamybardzo dobrą świadomość tego i doświadczenie,że stosowanie soli żelaza możeu niektórych pacjentów implikować pojawiające sięewentualne powikłania, wynikające zestosowania soli żelaza.Czyli na przykład pacjenci mogąskarżyć się na bóle brzucha, mogąskarżyć się na zaparcia czyteż właśnie trudności z oddawaniem,stolca.I to może występować zarównoprzy tych tradycyjnych solach żelaza, zwłaszczaże one wchłaniają się lepieji wchłaniają się, szybciej, alemoże również występować w przypadkutych kompleksów żelaza trójwartościowego.

Dlatego patrząc sobie na całeportfolio przeróżnych, substancji, które mymamy dostępne i przeróżnych produktów,zastanówmy się, w jaki sposób mymożemy pacjentowi zmniejszyć ryzyko rozwojutego, powikłania.I jednym z takich alternatywbędzie stosowanie produktów czy preparatów, któremają rozwój technologii, który będziedoprowadzał do powolnego uwalniania żelaza.Tym samym nie mamy takiegodużego peaku i tym samym zmniejszamyryzyko rozwoju powikłań pod postaciąchociażby, zaparć czy bólów brzuchau naszych pacjentów.Więc tu nie traktujmy wszystkichproduktów zawierających żelazo dwuwartościowe jako tożsamych.Warto czasem zastanowić się, któredają jakie benefity i na przykładten model powolnego uwalniania możeprzyczynić się do tego, że zmniejszymyryzyko pojawiających się, powikłańzdrowotnych u naszych pacjentów.

No i proszę państwa, skoromamy rozpoznanie, mamy leczenie, no tomusimy wiedzieć też, jak monitorowaćtych pacjentów.I tutaj monitorowanie jest standardowe,jak w przypadku leczenia niedokrwistości zpowodu niedoboru żelaza.Czyli w podzie-- w przypadkudobrego, leczenia powinniśmy się spodziewaćwzrost wartości hemoglobiny około jedendo dwóch gramów na decylitr wciągu do, w ciągudwóch tygodni.To będzie taki naprawdę wczesny,wskaźnik skuteczności zastosowanego przez naspostępowania terapeutycznego.Natomiast monitorowanie również powinno odbywaćsię w późniejszym czasie.Jak ocenilibyśmy wartość hemoglobiny czywartość, ym, oceny morfologii u naszychpacjentów, to ta wartość hemoglobinypowinna wzrosnąć nam powyżej dziesięciu iwzrosnąć o co najmniej dwa,miligramy na decylitr lub doprowadzićdo normalizacji wartości w przeciąguczterech tygodni od zastosowanej suplementacji.

Ale proszę państwa, kolejnym etapembędzie monitorowanie tego i kolejnym etapembędzie również przyjrzenie się tejgospodarce tego ukrytego żelaza, czyli tegomagazynowi.Bo pamiętajcie państwo, im mybędziemyDostarczać naszym pacjentom odpowiednią ilość żelaza.Tym te magazyny również będąsię wypełniały.Czyli w miarę stosowania suplementacjita wartość ferrytyny również powinna namnarastać tutaj stopniowo i niemamy jeszcze na dzień dzisiejszy wypracowanychpunktów odcięcia, które mówiłyby nam,że w przeciągu dwóch tygodni powinnowzrosnąć na przykład o trzydzieści,pięćdziesiąt, czterdzieści procent.Ważne jest, żeby obserwować faktycznąprogresję tej wartości ferrytyny, która będziemówiła o tym, że tenkolokwialnie mówiąc magazyn naszego organizmu ito miejsce, gdzie mamy zbieraniesię żelaza, jak najbardziej nam rośnie.

Ale proszę państwa, leczenie niedokrwistościczy suplementacja żelazem to nie jesttylko sytuacja, kiedy my prowadzimyją do czasu, aż mamy normalizacjęparametrów, bo niestety musimy znowumyśleć o tym magazynie.To, że my damy nabieżąco wyrównamy i te parametry wartościmorfologii, parametry hemoglobiny, MCV, MCHCnam się wyrównają no to nieznaczy, że już mamy zakończonyproces terapeutyczny.Bo pamiętajcie państwo, że zgodniez każdymi standardami dotyczącymi leczenia niedokrwistości,my musimy wydłużyć suplementację żelazawłaśnie po to, żeby uzupełnić teżela-- uzupełnić te magazyny.I rekomendacje tutaj jasno namwskazują, że powinniśmy taką suplementację przedłużyćo około okres do trzechdo sześciu miesięcy od normalizacji wartościhemoglobiny.Więc czasem, proszę państwa, uniektórych pacjentów taka terapia suplementacyjna żelazemmoże wynosić siedem, osiem, dziewięćmiesięcy, w zależności od tego, kiedymamy normalizację, jaki mieliśmy punktwyjścia wartości hemoglobiny i jakie, jakiemamy, jak szybko mamy narastającątutaj progresję.Jak popatrzymy sobie, że każdypacjent może indywidualnie nam na toodpowiadać.Bo możecie mieć państwo naprzykład pacjentów ze schorzeniami przewlekłymi przewodupokarmowego, u których wchłanialność żelazamoże być troszkę ograniczona i tasuplementacja będzie musiała być tutajrównież, również dłuższa.

I proszę państwa, nie od--że tak powiem, odwieczne pytanie: witaminaC do żelaza tak czynie?Czy ona zwiększa nam wchłanianieżelaza?Czy poprawia wchłanialność?I tutaj mamy w polskichrekomendacjach Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego jasne wpisane,że witamina C powinna byćstosowana razem z żelazem po to,żeby zwiększyć jego, jego wchłanialność.I są, jest sporo publikacji,które faktycznie potwierdzają nam zasadność takiegopostępowania, że jeżeli my mamypacjentów, u których suplementujemy żelazo ijednoczasowo jest przyjmowane dodatkowo zwitaminą C, to wchłanialność żelaza jestzdecydowanie większa.Publikacja, którą państwu pokazywałem, pokazałanam, że jeżeli jednoczasowe było podawaniestu miligram żelaza dwuwartościowego razemz osiemdziesięcioma mililo-miligramami kwasu askorbinowego, towchłanialność żelaza zwiększała nam sięo dwadzieścia siedem procent, czyli defacto jedna trzecia była większailość wchłanianego żelaza aniżeli w grupie,u których nie stosowano jednoczasowegopodawania witaminy, witaminy C.I tu należy się zawszezastanowić, tak?Czy ta witamina C jestrekomendowana, czy nie.Możecie państwo spotkać różne głosy.Natomiast jeżeli mamy przesłanki naukowe,które faktycznie pokazują nam o tym,że może być zas-- lepszaskuteczność, to na-- należy się zastanowić,czy faktycznie nie warto sięgaćpo tego typu rozwiązania.

Proszę państwa, niedokrwistość czy, czyjawny, czy niedo-, czy utajony niedobórżelaza jest tylko jednym zelementów, który może pojawić nam sięw powikłaniach zdrowotnych u pacjentów,którzy regularnie oddają krew, bądź teżnawet u pacjentów, którzy mająjednorazowe oddanie krwi.Bo taką typową również sytuacjąsą reakcje wazowagalne, czyli wszystkie omdlenia,zasłabnięcia, które mogą przytrafić sięnaszym pacjentom w trakcie, a nawetpo donacji, donacji krwi.I często ci pacjenci trafiająpóźniej do podstawowej opieki zdrowotnej, bonawet słyszą zalecenia o zu-- od osób pracujących w centrumkrwiodawstwa, że okej, to proszęsię zgłosić do swojego lekarza, żebysprawdzić, czy na pewno wszystkojest okej.No i tutaj, proszę państwa,musimy zawsze uspokoić pacjenta, że mato najczęściej charakter łagodny, przejściowy,może być spowodowany nieprawidłowym nawodnieniem.I zalecamy takim pacjentom, żejeżeli faktycznie w przyszłości planują kolejnedonacje krwi, no to żebysię, spożycie odpowiedniego posiłku przed donacją,żeby unikali jakiejś nadmiernej aktywnościfizycznej zaraz po oddaniu krwi, bojak państwo pamiętacie, to takajedna donacja to jest koszt okołoczterystu pięćdziesięciu mililitrów krwi, więcspora część naszej, naszej krwi uchodziz nas, więc tym samymmożemy mieć troszkę słabszą tolerancję wysiłkową.No i proszę państwa, otym zawsze warto pamiętać.

Mogą pojawić się również powikłaniamiejscowe, wynikające chociażby z samej iniekcji,czyli krwiaki, jakieś zapalenie żył,pojawiające się dolegliwości bólowe czy niedoboryinnych składników, chociażby jak witaminaB12 czy też kwas foliowy, októrych warto pamiętać.

Proszę państwa, pacjenci, którzy regularnieoddają krew, mają szereg różnych benefitówzdrowotnych, systemowych, z których zachęcamy,żeby pacjenci korzystali.Myślę, że taką naj-najciekawszą zawszezachętą dla pacjentów jest wolne zpracy, bo wiemy, że osoby,które decydują się na donację krwi,de facto mają dwa dniwolne z pracy, czyli w pierwszymdniu, kiedy oddają krew oraztakże następnego dnia.Jeżeli z różnych przyczyn zostanąoni zdyskwalifikowani w dniu oddawania krwi,na przykład z powodu zbytniskiej wartości hemoglobiny, wtedy przysługuje imzwolnienie z pracy na czastych badań właśnie lekarskich.

Natomiast jak popatrzymy sobie równieżna inne benefity zdrowotne, no tohonorowy dawca krwi ma, żetak powiem, teoretyczną obsługę poza kolejnością.Wiemy, że różnie bywa wpraktyce z respektowaniem tego typu przywilejuwystępującego u, u naszych pacjentów.

Ale bardzo ciekawą opcją jest,proszę państwa, lista leków refundowanych, którajest jasno wymieniona w rozporządzeniu,które leki nasi pacjenci mogą miećza darmo z racji tego,że spełniają oni kryterium tego honorowegodawcy, dawcy krwi.I wśród tych leków mamychociażby wymienione również preparaty zawierające żelazo,więc możemy im za darmotym naszym pacjentom rekomendować stosowanie preparatówzawierających żelazo w sytuacji, wktórych faktycznie podejrzewamy, czy to jawny,czy utajony niedobór, niedobór żelaza.

Zwróciłbym również uwagę, że wśródtych leków refundowanych nie wiem, czypaństwo macie świadomość, ale pacjenci,którzy są honorowymi dawcami krwi, mająrównież darmowe szczepienie przeciwko grypiei to szczepionką klasyczną, jak iszczepionką wysokodawkową, więc warto otym również pamiętać wypisując receptę naprzykład naPacjentom tylko pamiętajcie, żemusimy odpowiedni ten kod zaznaczyć narecepcie, aby pacjent mógł uzyskać,tę stuprocentową refundację czy uzyskaćza darmo te, produkty.

Mamy również, proszę państwa, benefityfinansowe dla tych pacjentów.Chociażby ulga podatkowa za oddanąkrew czy przysługujący ten posiłek regeneracyjny.Czyli wiemy, że pacjenci idącydo centrum krwiodawstwa najczęściej dostają całąpulę tabliczek czekolady, które mająbyć właśnie wyrównaniem energetycznym strat, któreponieśli w wyniku oddawania, oddawaniakrwi.Mamy, proszę państwa, również szeregprzywilejów lokalnych, chociażby darmowa komunikacja miejskaczy jakiekolwiek zniżki partnerskie, któreczęsto są już, ustalane jakotakie uchwa-uchwały samorządowe.

Więc tych benefitów zdrowotnych czybenefitów, no powiedzmy systemowo zdrowotnych, finansowychnasi honorowi dawcy krwi naprawdęmają dość sporo w naszym, wnaszym kraju, więc warto,promować oddawanie krwi u naszych pacjentów,ale także mieć z tyługłowy o tym, żeby jednak pamiętaćo zachowywaniu czujności w zakresiewyłapywania tych ewentualnych powikłań, które mogąsię pojawić.

Ale też chciałbym, żebyście państwozachowali jedną czujność, żebyście państwo pamiętali,że honorowy dawca krwi niewszystkie objawy, które-- może tak, żehonorowy dawca krwi, proszę państwa,który ma przeróżne objawy kliniczne, niezawsze one będą spowodowane niedoboremżelaza.Nie zrzucajmy wszystkich symptomów uhonorowych dawców krwi na to, żena pewno ma pan niedobórżelaza, nawet jak nam to wyjdziew morfologii, tylko jeżeli faktyczniemamy jakiekolwiek przesłanki, które wynik, którewymagałyby u pacjentów na przykład,którzy nie są honorowymi dawcami krwi,rozszerzenie diagnostyki, to rozszerzajcie państwotą diagnostykę zgodnie z ogólnymi przyjętymizasadami diagnostyki przeróżnych problemów zdrowotnychczy chociażby też diagnostykę niedokrwistości.Bo to, że pacjent jesthonorowym dawcą krwi, nie daje naprzykład stuprocentowej pewności, że niedojdzie u niego do rozwoju innychprzyczyn, które mogą doprowadzać dorozwoju niedokrwistości, czy to w przebieguschorzeń przewlekłych, czy na przykład,niedokrwistości w przebiegu choroby nowotworowej.Więc pamiętajcie państwo o tymi naprawdę prowadźcie tą pełną diagnostykętak, jak to powinno być,zgodnie z obowiązującymi rekomendacjami.

Tak proszę państwa, jak miałbymspuentować to moje krótkie prze-przemówienie dzisiaj,które przygotowałem dla państwa, tenkrótki wykład, no to jak najbardziejoddawanie krwi jest czymś, doczego powinniśmy zachęcać naszych pacjentów.Sami powinniśmy również rozważyć, jeżelimamy ku temu możliwości, ale zawszez tyłu głowy powinniśmy pamiętaćo tym, że niestety niesie toza sobą ryzyko chociażby rozwojuniedoboru żelaza.I tutaj musimy pamiętać otym, żeby dbać o tych, otych ludzi, dbać o tychpacjentów, ponieważ to oni stanowią trzon,który umożliwia wykonywanie przeróżnych procedurratujących życia, ludzi w szpitalachczy chociażby możliwość wykonywania zabiegówoperacyjnych.No bo jeżeli nie będziekrwi, która często musi być zabezpieczona,to nie będzie możliwości wykonaniazabiegu operacyjnego.Więc proszę państwa, jeżeli mybędziemy prawidłowo leczyli tych pacjentów imyśleli krok wcześniej, a niestetynie mamy na dzień dzisiejszy rozwiązańsystemowych, które by ustrukturyzowały namto podejście diagnostyczno-terapeutyczne dla tej populacjiosób, to jesteśmy wstanie zachować ich jak najdłużej wdobrym zdrowiu i umożliwić imregularne oddawanie, regularne oddawanie krwi.I do tego też państwabardzo zachęcam.Jeżeli są jakieś pytania, toczekamy.

Bardzo dziękujemy za ciekawy,wykład panu doktorowi.Ja jeszcze ze swojej stronymam takie przemyślenie, że pacjenci,którzy są honorowymi dawcami krwi,niekoniecznie często sami z siebie musząodwiedzać, poradnie lekarza,pierwszego-- znaczy poradnie podstawowej opiekizdrowotnej.I myślę, że tutaj teżniezwykle istotna jest kwestia pracowników regionalnychcentrów krwiodawstwa- Tak ...Żeby zwiększyć po prostu tąświadomość i zachęcić te osoby doczęstszych wizyt i takiej, takiej,takiego właśnie dbania o siebie iteż profilaktyki.

Myślę, że pacjenci w ogólemogą nie mieć świadomości, że ewentualnietakie częste donacje mogą wiązaćsię z tutaj z ryzykiem rozwojuniedoboru żelaza.No bo przecież skoro jestustrukturyzowany schemat postępowania, ja mam regularnemierzone oceny parametrów układu czerwonokrwinkowego,ta hemoglobina jest prawidłowa, no toprzecież nic mi na pewnonie dolega, no bo ja niemam niedokrwistości.Tak więc nie mamy takiejpopulacyjnej świadomości o tym utajonym niedoborzeżelaza, który na przykład wsytuacji nagłego, zwiększonego zapotrzebowania na żelazo,czy na przykład wyobraźmy sobiekobietę, która nagle zaczyna obficie miesiączkować,a ona, jak ja tokolokwialnie czasem mówię, jedzie na rezerwachżelaza, no to taka obfitamiesiączka może doprowadzić do szybkiego rozwojupełnoobjawowej już niedokrwistości.Więc znowu budowanie świadomości powinnobyć na jak najbardziej na etapietych regionalnych centrów krwiodawstwa.Mhm.Ale jak mamy pacjentów, októrych wiemy w podstawowej opiece zdrowotnej,to również o tym warto,warto porozmawiać.

A istnieją jakieś programy właśniew poradniach POZ dla takich pacjentów?

Nie, nie mamy żadnych rozwiązańsystemowych na podstawie podstawowej opieki zdrowotnej.Ja znowu zaznaczę, że zastanówmysię, czy, czy to jest miejsce,ta podstawowa opieka zdrowotna- Mhm...Gdzie takie rozwiązania systemowe powinnybyć wdrożone.Myślę, że jednak bardziej topowinno być na regionalne centra krwiodawstwa,no bo to są ichpacjenci i de facto u nichjest wykonywana cała ta procedura.I jeżeli faktycznie byłby pobórkrwi, ocena hemoglobiny, to dlaczego nieoznaczyć tak jak na przykładna modelu holenderskim od razu ferrytynypierwszorazowo i przy którejś naprzykład donacji i w razie naprzykład konkretnego, konkretnych wartości odrazu dać tym pacjentom, gotowyprzepis.To też skraca ścieżkę pacjenta,co jest bardzo istotne wiemy wcompliance i adherencji, bo pacjenciim mają mniej miejsc, w którychmogą się nie zjawić, tymjest większa szansa, że oni wdrożąnasze zalecenia.No i po drugie toteż nie będzie dodatkowe obciążenie dlasystemu podstawowej opieki zdrowotnej- Mhm...Który i tak ma mnóstwopracy i mnóstwo obciążeń przeróżnymi problemamizdrowotnymi.

I tutaj, jeżeli myślimy wkontekście tworzenia rozwiązań systemowych, w mojejopinii powinno być to opartena tych regionalnych centrach krwiodawstwa.Natomiast jeżeli nie mamy nadzień dzisiejszy takich, no to jaksię nie ma, co sięlubi, to się lubi, co sięma, więc wtedy musimy myślećtroszkę-Przez pryzmat podstawowej opieki zdrowotnej wkontekście dbania o zdrowie tychnaszych pacjentów i faktycznie tutaj reagowaćwcześnie, szczególnie wtedy, kiedy mamyjuż na pewno objawy kliniczne.A jeżeli już na przykładmamy pacjenta, który wiemy, że jesttym częstym gościem w RegionalnymCentrum Krwiodawstwa, no to zlecić mubadania kontrolne nawet raz najakiś czas, żeby zweryfikować, czy tamwszystko jest okej i zweryfikowaćrównież nawyki żywieniowe, tak?Czy odpowiednią ilość żelaza oniprzyjmują wraz z dietą.A w razie gdybyśmy mielitu przesłanki, no to wdrożyć toodpowiednie postępowanie diagnostyczne i terapeutyczne.Jasne.

W trakcie trwania wykładu pojawiłosię tutaj kilka pytań od naszychuczestników.I właśnie jedno pytanie teżdotyczy tego, w jaki sposób weryfikowaćtakich pacjentów.Czy nadal obowiązuje obowiązekwydawania książeczki zasłużonego dawcy krwi?

No, tutaj musimy mieć dokument,który potwierdzi nam to.Musimy mieć jakikolwiek dokument.Wtedy taki dokument umieszczamy sobiew dokumentacji w podstawowej opiece zdrowotnej.Często te oprogramowania gabinetowe dająnam możliwość od razu przypisania tegododatkowego kryterium, które automatycznie jestzaciągane już na receptę i wsytuacji, kiedy pacjent spełnia tokryterium, no to ma od razuwypisane jako honorowy dawca krwi.

Pojawiło się też jeszcze jednopytanie, na które myślę, że pandoktor gdzieś tutaj pod koniecwykładu odpowiedział.Odnośnie refundacji właśnie na preparatyżelaza dla zasłużonych honorowych dawcówkrwi.To pod koniec wykładu pandoktor wspominał, że, że coś takiegoistnieje.

Że mamy jak najbardziej dostępnąmożliwość tutaj, więc sięgajmy po temożliwości faktycznie do uzupełniania isuplementowania, w przypadku, kiedy mamy faktycznieprzesłanki wskazujące nam o tym,że możemy mieć niedobór czy tojawny, czy utajony, tak?Bo pamiętajcie, może powtarzam sięmetodą zdartej płyty, ale faktycznie niezawsze w morfologii wyjdą namte wartości i to nie świadczyo tym, że na pewnonic się więcej nie dzieje.Po to jest te dodatkoweparametry, troszkę głębsza diagnostyka i taferrytyna mówi nam wcześniej otym, że coś się zaczyna dziać.

A jeszcze takie pytanie zmojej strony mi się w głowieurodziło: czy u pacjentów, uktórych widzimy tendencję na przykład dospadku tej ferrytyny, powinniśmy jakośich rzadziej powinni oddawać tą krew?Czy jakieś takie krytyczne siępojawiały w tych badaniach?

Generalnie to jest znowu bardzoindywidualne.Zależy, od jakiej wartości wychodziliśmy,jak częste są donacje, czy mamyinne przesłanki, które mówiłyby namo tym, że mamy to ryzykorozwoju niedokrwistości.Natomiast no tak, jakbyśmy podeszlido każdorazowego innego parametru.Jeżeli mam faktycznie taką tendencjęspadkową- Mhm.No to należy się zastanowić,czy ten pacjent nie powinien byćobjęty większym nadzorem, bo tocoś się dzieje, skoro ta ferrytynazaczyna nam spadać.Więc tu zastanowić się, czyfaktycznie, jeżeli dojdziemy do tego punktu,który by wskazywał już naten niedobór, no to uzupełnienie jaknajbardziej, suplementacja żelaza.Natomiast takie monitorowanie, jak wprzypadku każdej innej, każdego innego problemuzdrowotnego, jak widzimy, że pacjentma, nie wiem, pojedynczy, podwójny, wysokipomiar ciśnienia tętniczego, to zalecamymu regularne pomiary.Tak jak widzimy wartość naprzykład glukozy na czczo nieprawidłową, totak samo zalecamy mu odpowiedniorozszerzoną diagnostykę.I tutaj ważna jest zarównopunkt, jakby ważny jest zarówno wyniksurowy, ale ważne również wmedycynie jest ocena, czy mamy progresję,czy regresję poszczególnych parametrów, których,które monitorujemy.

Jasne.Bardzo dziękuję za odpowiedź.Od naszych uczestników już niemamy więcej pytań.Myślę, że cały wykład bardzotutaj wyczerpująco pokrył temat.Bardzo dziękuję panu doktorowi zadzisiejszy wykład.Ja również bardzo dziękuję.I dziękuję również wam zaudział podczas dzisiejszego spotkania.Na samo, na sam koniecprzypomnę, że oczywiście nagranie z dzisiejszegowebinaru będzie dostępne na stronieRemedium w zakładce Wideo.Zachęcam Was również do zapisywaniasię na najbliższe konferencje organizowane przezRemedium oraz do śledzenia naszejstrony internetowej i social mediów, żebybyć zawsze na bieżąco znajnowszymi produkcjami.Do zobaczenia.

[outro dźwiękowe] Od trzydziestu lat SorbiferDurules skutecznie wspiera lekarzy w leczeniuanemii z niedoboru żelaza.Sorbifer Durules zawiera najlepiej przyswajalnąformę żelaza hemowego dwuwartościowego, które wchłaniasię nawet dziesięć razy lepiejniż żelazo trójwartościowe.Sorbifer Durules to lek, któryod trzech dekad cieszy się ogromnymzaufaniem lekarzy i pacjentów, którzydoceniają jego skuteczność w walce zniedoborami żelaza.