Na czym polega zespół Bernarda?

Zespół Bernarda to postać mechanicznej niedrożności jelita cienkiego wywołanej kamieniem żółciowym, który przedostał się do przewodu pokarmowego na skutek przetoki pęcherzykowo-dwunastniczej lub – rzadziej – pęcherzykowo-żołądkowej. Duży złóg, najczęściej o średnicy >2–2,5 cm, klinuje się w jelicie, prowadząc do nagłego zatrzymania pasażu i obrazu kolkowego bólu brzucha. To rzadsze, ale poważne powikłanie kamicy żółciowej, stanowiące ok. 1–4% wszystkich niedrożności mechanicznych jelita cienkiego.

Poradnik

Kamica żółciowa

Sprawdź

Mechaniczna niedrożność jelita spowodowana kamieniem żółciowym

Do rozwoju zespołu Bernarda dochodzi w kilku etapach.

• Przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego → powstanie przetoki do przewodu pokarmowego.
• Migracja dużego kamienia do światła dwunastnicy.
• Transport złogu w kierunku jelita cienkiego.
• Zaklinowanie – najczęściej:
  • w końcowej części jelita krętego (najwęższy odcinek, największe prawdopodobieństwo zatrzymania),
  • w dwunastnicy lub okrężnicy (zespół Bouvereta).

Objawy kliniczne zespołu Bernarda

Obraz jest niespecyficzny, ale typowe są:

• napadowy, kolkowy ból brzucha narastający w czasie,
• nudności i wymioty, często żółciowe,
• zatrzymanie gazów i stolca,
• wzdęcie – narastające, zwykle asymetryczne,
• u części pacjentów w wywiadzie: epizody kolki żółciowej lub przewlekła kamica.

W mechanizmach patofizjologicznych nie ma elementu cholestazy – złóg znajduje się już poza drogami żółciowymi.

Diagnostyka przyczyn niedrożności jelit – triada Riglera i nie tylko

TK jest badaniem z wyboru – najlepiej uwidacznia złóg i jego dokładną lokalizację.

Zespół Bernarda a inne niedrożności – kluczowe różnice

Leczenie – ewakuacja kamienia żółciowego z jelita

Postępowanie jest jednoznaczne: usunięcie kamienia z jelita.

Opcje operacyjne:

• enterotomia z ewakuacją złogu – najczęściej stosowana metoda;
• enterotomia + cholecystektomia + zamknięcie przetoki – rzadziej; wykonywana u pacjentów stabilnych, dobrze rokujących;
• endoskopia (w zespole Bouvereta) – możliwa tylko przy wysokim położeniu złogu.

Brak leczenia prowadzi do narastającego rozdęcia jelit, zaburzeń elektrolitowych i niedokrwienia.

Kody ICD-10

Referencje

1. Gaillard, F., Hooi Hooi, T.,  & Qaqish, N. (2025). Rigler triad (gallstone ileus). Reference article, Radiopaedia.org (Accessed on 22 Nov 2025) https://doi.org/10.53347/rID-6905
2. Kozieł, S., Papaj, P., Dobija-Kubica, K., Śleziński, P., & Wróbel, J. (2015). Gall-Stone Ileus--Own Patients And Literature Review. Polski przeglad chirurgiczny, 87(5), 260–267. https://doi.org/10.1515/pjs-2015-0051