Publikacje
Praktyka kliniczna
Czerwone flagi w diagnostyce ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego

Czerwone flagi w diagnostyce ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego

Zapisuję
Zapisz
Zapisane

Ostrym nieżytem żołądkowo-jelitowym (ang. acute gastroenteritis) określa się zespół objawów klinicznych obejmujący ostre wymioty i/lub biegunkę spowodowane zakażeniem przewodu pokarmowego lub spożyciem toksyn bakteryjnych ​​[1, 2].

Etiologia

Najczęstszą przyczyną ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego są infekcje o etiologii wirusowej, rzadziej bakteryjnej lub pierwotniakowej [1, 2]. Zakażenia przenoszone są drogą pokarmową poprzez ręce zanieczyszczone po kontakcie z osobą chorą lub bezobjawowym nosicielem bądź na skutek spożycia skażonego pokarmu lub wody [1]. Wśród czynników etiologicznych wymienia się:

  • wirusy – rotawirusy, adenowirusy, norowirusy, astrowirusy;
  • bakterie – szczepy z rodzajów Campylobacter, Yersinia, wytwarzające toksyny szczepy E. coli (Shiga toxin producing Escherichia coli – STEC), Salmonella, Shigella, C. difficile;
  • pasożyty Giardia duodenalis, Cryptosporidium parvum, Entamoeba histolytica, mikrosporidia [1, 2].

Zatrucie pokarmowe wynika ze spożycia żywności zawierającej enterotoksyny Staphylococcus aureus lub Bacillus cereus [1]

Objawy

  • Biegunka infekcyjna o typie niezapalnym najczęściej wywołana jest przez wirusy, jednak czynnikiem sprawczym mogą być również bakterie (Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, enterotoksyczne szczepy E. coli) i pasożyty (Giardia duodenalis, Cryptosporidium), które powodują zwiększenie sekrecji przez nabłonek jelitowy. Objawy pojawiają się nagle, często pod postacią wymiotów, poprzedzających wystąpienie wodnistej i obfitej biegunki, której mogą towarzyszyć kurczowe bóle brzucha i podwyższenie ciepłoty ciała [2, 3].
  • Obecność w stolcu patologicznych domieszek, takich jak krew lub śluz, występowanie gorączki oraz mniej obfite, bolesne wypróżnienia są charakterystyczne dla biegunki zapalnej wynikającej z uszkodzenia nabłonka jelitowego przez patogeny bakteryjne (Campylobacter, Yersinia, E. coli STEC, Salmonella, Shigella, C. difficile) [2, 3].

U większości chorych przebieg jest łagodny, z tendencją do samoistnego ustępowania objawów w ciągu kilku dni (<7 dni) [2].

Wywiad i badanie przedmiotowe

W trakcie wywiadu należy uzyskać informacje na temat:

  • czasu trwania objawów – objawy ostrej biegunki infekcyjnej trwają <7 dni;
  • częstości wypróżnień – do rozpoznania biegunki konieczne jest stwierdzenie 3 luźnych (płynnych lub półpłynnych) stolców w ciągu doby [4];   
  • wyglądu stolca – obecność krwi lub śluzu w stolcu przemawia za etiologią bakteryjną bądź zakażeniem Entamoeba histolytica; w zakażeniach wirusowych dominują wodniste, obfite wypróżnienia bez patologicznych domieszek
  • występowania wymiotów – wymioty często stanowią pierwszy objaw infekcji wirusowej, nie występują natomiast typowo w zakażeniach bakteryjnych; izolowane wymioty bez towarzyszącej biegunki, występujące w krótkim czasie (<6 godzin) od spożycia skażonego produktu wskazują na zatrucie pokarmowe enterotoksyną produkowaną przez Bacillus cereus lub Staphylococcus aureus [1, 3, 5].  

W badaniu przedmiotowym szczególną uwagę należy zwrócić na:  

  • stopień odwodnienia  – oceniany na podstawie objawów takich jak: wzmożone pragnienie, suchość i zmniejszona elastyczność skóry, zmniejszenie wilgotności błon śluzowych, zapadnięte gałki oczne, wydłużenie czasu powrotu kapilarnego, skąpomocz; tachykardia z hipotensją świadczą o ciężkim odwodnieniu i rozwijającym się wstrząsie hipowolemicznym [4];
  • zaburzenia świadomości  – u osób w podeszłym wieku mogą być dominującym objawem odwodnienia;
  • pomiar temperatury ciała – podwyższenie temperatury ciała może towarzyszyć zakażeniom wirusowym, jednak obecność gorączki przemawia za etiologią bakteryjną bądź zakażeniem Entamoeba histolytica; 
  • badanie jamy brzusznej – typowo ujawnia przyspieszenie perystaltyki i tkliwość jamy brzusznej przy palpacji; obecność silnych dolegliwości bólowych może wskazywać na zakażenie bakteryjne lub inną chorobę jamy brzusznej o etiologii niezakaźnej [3, 5].

Czerwone flagi

Ostry nieżyt żołądkowo-jelitowy w większości przypadków ma przebieg samoograniczający się, jednak stwierdzenie w badaniu podmiotowym lub przedmiotowym objawów alarmowych powinno skłonić do wykonania dodatkowych badań i rozważenia wskazań do hospitalizacji. Do czerwonych flag w ostrym nieżycie żołądkowo-jelitowym należą:

  • gorączka, krew lub śluz w stolcu, bolesne wypróżnienia, silne bóle brzucha – wymienione objawy sugerują etiologię bakteryjną i wymagają wykonania badań mikrobiologicznych; 
  • biegunka o umiarkowanym lub ciężkim nasileniu o czasie trwania >7 dni – stanowi wskazanie do wykonania badań mikrobiologicznych stolca; 
  • ciężki stan ogólny, odwodnienie znacznego stopnia lub objawy wstrząsu hipowolemicznego – stanowią wskazanie do hospitalizacji pacjenta;
  • objawy odwodnienia lub zaburzenia stanu świadomości u pacjentów >65. roku życia – stanowią wskazanie do hospitalizacji pacjenta;
  • brak możliwości podawania płynów drogą doustną lub niepowodzenie płynoterapii prowadzonej w warunkach domowych – stanowią wskazanie do hospitalizacji pacjenta;
  • wywiad przebytej w ostatnim czasie hospitalizacji lub antybiotykoterapii – powinno skłonić do przeprowadzenia diagnostyki w kierunku zakażenia C. difficile; 
  • ciężkie choroby współistniejące, zaburzenia odporności w wywiadzie – stanowią wskazanie do hospitalizacji pacjenta [1, 2, 3, 5]
poz
gabinet-lekarza-poz

Dołącz do dyskusji


Źródła

  1. Mach T. et al. Ostra biegunka infekcyjna. W: Szczeklik A., Interna Szczeklika., wyd. Medycyna Praktyczna, 2023
  2. Shane, A. L., Mody, R. K., Crump, J. A., Tarr, P. I., Steiner, T. S., Kotloff, K., Langley, J. M., Wanke, C., Warren, C. A., Cheng, A. C., Cantey, J., & Pickering, L. K. (2017). 2017 Infectious Diseases Society of America Clinical Practice Guidelines for the Diagnosis and Management of Infectious Diarrhea. Clinical infectious diseases : an official publication of the Infectious Diseases Society of America, 65(12), e45–e80. https://doi.org/10.1093/cid/cix669
  3. Sokic-Milutinovic, A., Pavlovic-Markovic, A., Tomasevic, R. S., & Lukic, S. (2022). Diarrhea as a Clinical Challenge: General Practitioner Approach. Digestive diseases (Basel, Switzerland), 40(3), 282–289. https://doi.org/10.1159/000517111
  4. Kotynia J. et al. Objawy chorób układu pokarmowego. W: Szczeklik A., Interna Szczeklika., wyd. Medycyna Praktyczna, 2023
  5. Sattar, S. B. A., & Singh, S. (2023). Bacterial Gastroenteritis. StatPearls [Internet]. [ostatni dostęp 6.06.2024 r.]

Polecane artykuły