Wyszukaj w publikacjach
Otyłość jest stanem biologicznym, w którym dochodzi do trwałych zmian hormonalnych, metabolicznych i zapalnych, sprzyjających inicjacji i progresji nowotworów. Tkanka tłuszczowa przestaje pełnić wyłącznie funkcję magazynu energii, a zaczyna działać jak aktywny narząd endokrynny i immunologiczny, wpływający na mikrośrodowisko nowotworowe.
Zaburzenia metaboliczne i hormonalne – ogniwo pośrednie
Otyłość niemal zawsze wiąże się z insulinoopornością i hiperinsulinemią. Aktywacja osi insulina–IGF-1 prowadzi do nasilenia proliferacji komórek, zahamowania apoptozy oraz wzrostu angiogenezy.
Dodatkowo, u kobiet po menopauzie istotną rolę odgrywa zwiększona aromatyzacja androgenów do estrogenów w tkance tłuszczowej, co zwiększa ryzyko nowotworów hormonozależnych.
Zaburzenia metaboliczne w otyłości a inicjacja karcynogenezy
| Zaburzenie | Efekt biologiczny |
|---|---|
Hiperinsulinemia | Przewlekła stymulacja proliferacji komórek nabłonkowych oraz osłabienie fizjologicznych mechanizmów kontroli cyklu komórkowego |
Zwiększona biodostępność IGF-1 | Hamowanie apoptozy komórek z uszkodzonym DNA oraz ułatwienie ich przeżycia |
Nadmiar estrogenów (tkanka tłuszczowa jako narząd endokrynny) | Długotrwała stymulacja estrogenozależnych komórek nabłonkowych (rak piersi po menopauzie, rak endometrium) |
Dysregulacja osi leptyna–adiponektyna | Przewaga sygnałów proproliferacyjnych i prozapalnych oraz utrata ochronnego wpływu adiponektyny na proliferację i wrażliwość insulinową komórek |
Nowotwory związane z otyłością – stanowisko IARC i WCRF/AICR
Międzynarodowe towarzystwa naukowe uznają otyłość za czynnik przyczynowy (a nie jedynie towarzyszący) rozwoju wybranych nowotworów.
| Lokalizacja nowotworu | Siła dowodów | Komentarz biologiczno-kliniczny |
|---|---|---|
Jelito grube | Silne | Kluczowa rola hiperinsulinemii, IGF-1 i przewlekłego stanu zapalnego |
Silne | Tkanka tłuszczowa jako główne źródło estrogenów po menopauzie | |
Endometrium | Silne | Długotrwała ekspozycja na estrogeny bez równoważącego działania progesteronu |
Nerka | Silne | |
Przełyk (gruczolakorak) | Silne | |
Trzustka | Prawdopodobne | Hiperinsulinemia i przewlekłe zapalenie niskiego stopnia |
Wątroba | Prawdopodobne |
Otyłość a przebieg i leczenie choroby nowotworowej
Otyłość wpływa nie tylko na ryzyko zachorowania, ale również na przebieg diagnostyki i leczenia onkologicznego.
Najczęstsze problemy kliniczne obejmują:
- ograniczenia techniczne w diagnostyce obrazowej,
- trudności w planowaniu radioterapii (rozkład dawki),
- niejednoznaczne zasady dawkowania chemioterapii,
- gorszą tolerancję leczenia systemowego,
- wyższą śmiertelność nowotworową przy otyłości olbrzymiej.
Podsumowanie
- Traktuj otyłość jako aktywny, biologiczny proces onkogenny, a nie wyłącznie czynnik ryzyka czy tło metaboliczne.
- Oceń u pacjenta z otyłością zaburzenia metaboliczne i hormonalne (insulinooporność, hiperinsulinemię, nadmiar estrogenów), ponieważ są one kluczowymi mediatorami karcynogenezy.
- Pamiętaj, że otyłość zwiększa ryzyko rozwoju i pogarsza rokowanie wielu nowotworów, w tym jelita grubego, piersi po menopauzie, endometrium i nerki.
Uwzględnij redukcję masy ciała i poprawę parametrów metabolicznych jako element prewencji pierwotnej i wtórnej nowotworów, a nie wyłącznie interwencję „stylu życia”.
Źródła
- Quail, D. F., & Dannenberg, A. J. (2019). The obese adipose tissue microenvironment in cancer development and progression. Nature reviews. Endocrinology, 15(3), 139–154. https://doi.org/10.1038/s41574-018-0126-x
- Lauby-Secretan, B., Scoccianti, C., Loomis, D., Grosse, Y., Bianchini, F., Straif, K., & International Agency for Research on Cancer Handbook Working Group (2016). Body Fatness and Cancer--Viewpoint of the IARC Working Group. The New England journal of medicine, 375(8), 794–798. https://doi.org/10.1056/NEJMsr1606602
- Clinton, S. K., Giovannucci, E. L., & Hursting, S. D. (2020). The World Cancer Research Fund/American Institute for Cancer Research Third Expert Report on Diet, Nutrition, Physical Activity, and Cancer: Impact and Future Directions. The Journal of nutrition, 150(4), 663–671. https://doi.org/10.1093/jn/nxz268
- Helisz, P., Kaczmarczyk, N., & Całyniuk, B. (2022). Otyłość w kontekście onkologii. Forum Leczenia Otyłości, 13(3), 107–112. https://doi.org/10.5603/flo.92439
